Adhyaya 39
Narmadā–Tīrtha-Māhātmya: Sequence of Sacred Fords and Their Fruits
ઉત્તરભાગની તીર્થયાત્રા-શિક્ષાને આગળ વધારતાં માર્કંડેય યુધિષ્ઠિરને નર્મદા-માહાત્મ્ય વિગતે આરંભે છે. નર્મદાને રુદ્રજ, પાપનાશિની અને સર્વત્ર સ્તુત્ય કહી મહિમા સ્થાપી, બંને કાંઠાના તીર્થોની ક્રમવાર યાત્રા વર્ણવે છે. દરેક તીર્થે સ્નાન, ઉપવાસ, પૂજન, દાન, શ્રાદ્ધ, તર્પણ, પ્રદક્ષિણા વગેરેનું વિધાન છે અને ફળરૂપે પાપક્ષય, ઋણમોચન, આરોગ્ય, રાજ્યલાભ, તેમજ રુદ્રલોક/વિષ્ણુલોક/બ્રહ્મલોક/સૂર્યલોક/સોમલોકપ્રાપ્તિ અથવા પુનર્જન્મનિવૃત્તિ જણાવે છે. શૈવ-વૈષ્ણવ સમન્વય સ્પષ્ટ છે—લિંગપ્રધાનતા વચ્ચે પણ શક્રતીર્થે હરિપૂજનથી વિષ્ણુલોક મળે છે, અને નારાયણ મુનિપૂજાર્થે લિંગરૂપે પ્રગટ થાય છે એમ કહે છે. શુક્લતીર્થને સર્વોત્તમ ગણાવી તિથિ અને સંક્રાંતિ આધારિત વ્રતો દ્વારા મહાપાપનાશ અને મોક્ષપ્રાપ્તિનું પ્રતિપાદન થાય છે. અંતે યમતીર્થ, એરણ્ડી, કર્ણાટિકેશ્વર, કપિલાતીર્થ તથા ગણેશ્વર/ગંગેશ્વર પ્રદેશ તરફ માર્ગ વિસ્તારી આગળના અધ્યાયની સતત કથા માટે તૈયારી કરે છે.
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे अष्टात्रिशो ऽध्यायः मार्कण्डेय उवाच नर्मदा सरितां श्रेष्ठा सर्वपापविनाशिनी / मुनिभिः कथिता पूर्वमीश्वरेण स्वयंभुवा
શ્રીકૂર્મપુરાણની ષટ્સાહસ્ત્રી સંહિતાના ઉત્તરવિભાગમાં અષ્ટાત્રિંશ અધ્યાય. માર્કંડેય બોલ્યા—નર્મદા નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે, સર્વ પાપોનો નાશ કરનારી; પ્રાચીનકાળથી મુનિઓએ કીર્તિત કરી છે અને સ્વયંભૂ ઈશ્વરે પણ સ્તુતિ કરી છે।
Verse 2
मुनिभिः संस्तुता ह्येषा नर्मदा प्रवरा नदी / रुद्रगात्राद् विनिष्क्रान्ता लोकानां हितकाम्यया
આ નર્મદા મુનિઓ દ્વારા સ્તુત છે, નદીઓમાં પરમ શ્રેષ્ઠ છે; લોકહિતની ઇચ્છાથી તે રુદ્રના દેહમાંથી પ્રગટ થઈ।
Verse 3
सर्वपापहरा नित्यं सर्वदेवनमस्कृता / संस्तुता देवगन्धर्वैरप्यरोभिस्तथैव च
તે સદા સર્વ પાપો હરનારી, સર્વ દેવતાઓ દ્વારા નમસ્કૃત છે; દેવો, ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ પણ તેની સ્તુતિ કરે છે।
Verse 4
उत्तरे चैव तत्कूले तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् / नाम्ना भद्रेश्वरं पुण्यं सर्वपापहरं शुभम् / तत्र स्नात्वा नरो राजन् दैवतैः सह मोहते
અને તે નદીના ઉત્તર કાંઠે, હે રાજન, ત્રિલોકમાં પ્રસિદ્ધ એક તીર્થ છે—ભદ્રેશ્વર નામે; તે પુણ્ય, શુભ અને સર્વપાપહર છે. ત્યાં સ્નાન કરીને, હે રાજા, મનુષ્ય દેવતાઓ સાથે આનંદ પામે છે।
Verse 5
ततो गच्छेत राजेन्द्र तीर्थमाम्रातकेश्वरम् / तत्र स्नात्वा नरो राजन् गोसहस्रफलं लभेत्
પછી, હે રાજેન્દ્ર, આમ્રાતકેશ્વર તીર્થ તરફ જવું જોઈએ; ત્યાં સ્નાન કરીને, હે રાજા, મનુષ્યને સહસ્ર ગોદાન જેટલું ફળ મળે છે।
Verse 6
ततो ऽङ्गारेश्वरं गच्छेन्नियतो नियताशनः / सर्वपापविशुद्धात्मा रुद्रलोके महीयते
ત્યારબાદ નિયમિત અને નિયત આહારવાળો બની અઙ્ગારેશ્વર પાસે જવું જોઈએ. સર્વ પાપોથી અંતઃકરણ શુદ્ધ થતાં તે રુદ્રલોકમાં મહિમાવાન થાય છે.
Verse 7
ततो गच्छेत राजेन्द्र केदारं नाम पुण्यदम् / तत्र स्नात्वोदकं कृत्वा सर्वान् कामानवाप्नुयात्
પછી, હે રાજેન્દ્ર, પુણ્યદાયક ‘કેદાર’ નામના તીર્થમાં જવું જોઈએ. ત્યાં સ્નાન કરીને અને વિધિપૂર્વક ઉદક-તર્પણ કરવાથી સર્વ કામનાઓ સિદ્ધ થાય છે.
Verse 8
पिप्पलेशं ततो गच्छेत् सर्वपापविनाशनम् / तत्र स्नात्वा महाराज रुद्रलोके महीयते
ત્યારબાદ સર્વ પાપનો નાશ કરનાર પિપ્પલેશ પાસે જવું જોઈએ. ત્યાં સ્નાન કરવાથી, હે મહારાજ, તે રુદ્રલોકમાં સન્માનિત થાય છે.
Verse 9
ततो गच्छेत राजेन्द्र विमलेश्वरमुत्तमम् / तत्र प्राणान् परित्यज्य रुद्रलोकमवाप्नुयात्
પછી, હે રાજેન્દ્ર, પરમ ઉત્તમ વિમલેશ્વર ધામમાં જવું જોઈએ. ત્યાં પ્રાણ ત્યજી દેતાં તે રુદ્રલોક (શિવલોક) પ્રાપ્ત કરે છે.
Verse 10
ततः पुष्करिणीं गच्छेत् स्नानं तत्र समाचरेत् / स्नातमात्रो नरस्तत्र इन्द्रस्यार्धासनं लभेत्
ત્યારબાદ પુષ્કરિણી (પવિત્ર કમળ-કુંડ) પાસે જઈ ત્યાં વિધિપૂર્વક સ્નાન કરવું જોઈએ. ત્યાં માત્ર સ્નાનથી જ મનુષ્ય ઇન્દ્રના અર્ધાસન સમાન સ્થાન મેળવે છે.
Verse 11
ततो गच्छेत राजेन्द्र शूलभेदमिति श्रुतम् / तत्र स्नात्वार्चयेद् देवं गोसहस्रफलं लभेत्
ત્યારબાદ, હે રાજેન્દ્ર, શ્રુતિ મુજબ ‘શૂલભેદ’ નામના પવિત્ર સ્થાને જવું જોઈએ. ત્યાં સ્નાન કરીને દેવનું અર્ચન કરવાથી હજાર ગાયોના દાન જેટલું પુણ્ય મળે છે.
Verse 12
ततो गच्छेत राजेन्द्र बलितीर्थमनुत्तम् / तत्र स्नात्वा नरो राजन् सिहासनपतिर्भवेत्
પછી, હે રાજેન્દ્ર, અનુત્તમ ‘બલિતીર્થ’ તરફ જવું જોઈએ. હે રાજન, ત્યાં સ્નાન કરનાર મનુષ્ય સિંહાસનનો અધિપતિ—રાજ્યાધિકાર—પામે છે.
Verse 13
शक्रतीर्थं ततो गच्छेत् कूले चैव तु दक्षिणे / उपोष्य रजनीमेकां स्नानं कृत्वा यथाविधि
ત્યારબાદ દક્ષિણ કાંઠે આવેલા ‘શક્રતીર્થ’ તરફ જવું. એક રાત ઉપવાસ રાખીને, નિયમ મુજબ ત્યાં સ્નાન કરવું.
Verse 14
आराधयेन्महायोगं देवं नारायणं हरिम् / गोसहस्रफलं प्राप्य विष्णुलोकं स गच्छति
મહાયોગસ્વરૂપ ભગવાન નારાયણ—હરિ—ની જે આરાધના કરે છે, તે હજાર ગાયોના દાન જેટલું પુણ્ય મેળવી અંતે વિષ્ણુલોકને પામે છે.
Verse 15
ऋषितीर्थं ततो गत्वा सर्वपापहरं नृणाम् / स्नातमात्रो नरस्तत्र शिवलोके महीयते
પછી ‘ઋષિતીર્થ’ તરફ જવું, જે મનુષ્યોના સર્વ પાપો હરે છે. ત્યાં માત્ર સ્નાન કરવાથી જ મનુષ્ય શિવલોકમાં સન્માનિત થાય છે.
Verse 16
नारदस्य तु तत्रैव तीर्थं परमशोभनम् / स्नातमात्रो नरस्तत्र गोसहस्रफलं लभेत्
ત્યાં જ નારદનું પરમ શોભન તીર્થ છે. ત્યાં માત્ર સ્નાન કરનાર મનુષ્યને સહસ્ર ગોદાન સમાન પુણ્યફળ પ્રાપ્ત થાય છે.
Verse 17
यत्र तप्तं तपः पूर्वं नारदेन सुरर्षिणा / प्रतीस्तस्य ददौ योगं देवदेवो महेश्वरः
જ્યાં દેવર્ષિ નારદે પૂર્વે તપ કર્યું હતું, એ જ સ્થાને દેવદેવ મહેશ્વરે પ્રસન્ન થઈ તેમને યોગની સાધના અર્પી.
Verse 18
ब्रह्मणा निर्मितं लिङ्गं ब्रह्मेश्वरमिति श्रुतम् / यत्र स्नात्वा नरो राजन् ब्रह्मलोके महीयते
બ્રહ્માએ રચેલું તે લિંગ ‘બ્રહ્મેશ્વર’ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે. હે રાજન, ત્યાં સ્નાન કરનાર મનુષ્ય બ્રહ્મલોકમાં માન-મહિમા પામે છે.
Verse 19
ऋणतीर्थं ततो गच्छेत् स ऋणान्मुच्यते ध्रुवम् / महेश्वरं ततो गच्छेत् पर्याप्तं जन्मनः फलम्
પછી ઋણતીર્થ જવું જોઈએ; તેથી મનુષ્ય નિશ્ચિત રીતે ઋણમાંથી મુક્ત થાય છે. ત્યારબાદ મહેશ્વર પાસે જવું જોઈએ; ત્યાં જન્મનું ફળ પૂર્ણ રીતે સિદ્ધ થાય છે.
Verse 20
भीमेश्वरं ततो गच्छेत् सर्वव्याधिविनाशनम् / स्नातमात्रो नरस्तत्र सर्वदुःखैः प्रमुच्यते
ત્યારબાદ ભીમેશ્વર પાસે જવું જોઈએ, જે સર્વ વ્યાધિઓનો નાશક છે. ત્યાં માત્ર સ્નાન કરવાથી મનુષ્ય સર્વ દુઃખોથી મુક્ત થાય છે.
Verse 21
ततो गच्छेत राजेन्द्र पिङ्गलेश्वरमुत्तमम् / अहोरात्रोपवासेन त्रिरात्रफलमाप्नुयात्
ત્યારબાદ, હે રાજેન્દ્ર, ઉત્તમ પિંગલેશ્વરના પરમ ધામે જવું. ત્યાં અહોરાત્ર ઉપવાસ કરવાથી ત્રિરાત્ર વ્રત જેટલું પુણ્ય મળે છે.
Verse 22
तस्मिंमस्तीर्थे तु राजेन्द्र कपिलां यः प्रयच्छति / यावन्ति तस्या रोमाणि तत्प्रसूतिकुलेषु च / तावद् वर्षसहस्राणि रुद्रलोके महीयते
હે રાજેન્દ્ર, તે તીર્થમાં જે કપિલા ગાયનું દાન કરે છે—તેના દેહના જેટલા રોમ અને તેની સંતતિથી ઉત્પન્ન થયેલ કુળપરંપરાઓ જેટલી—તેટલા સહસ્ર વર્ષો સુધી તે રુદ્રલોકમાં મહિમાવાન થાય છે.
Verse 23
यस्तु प्राणपरित्यागं कुर्यात् तत्र नराधिप / अक्षयं मोदते कालं यावच्चन्द्रदिवाकरौ
પરંતુ, હે નરાધિપ, જે ત્યાં પ્રાણત્યાગ કરે છે, તે ચંદ્ર અને સૂર્ય રહે ત્યાં સુધી અક્ષય આનંદમાં રમે છે.
Verse 24
नर्मदातटमाश्रित्य तिष्ठन्ते ये तु मानवाः / ते मृताः स्वर्गमायान्ति सन्तः सुकृतिनो यथा
જે મનુષ્યો નર્મદાના તટનો આશ્રય લઈને ત્યાં વસે છે, તેઓ મૃત્યુ પછી સ્વર્ગને પામે છે—પુણ્યશીલ સદ્જનોની જેમ.
Verse 25
ततो दीप्तेश्वरं गच्छेद् व्यासतीर्थं तपोवनम् / निवर्तिता पुरा तत्र व्यासभीता महानदी / हुङ्कारिता तु व्यासेन दक्षिणेन ततो गता
ત્યારબાદ તપોવનના વ્યાસતીર્થમાં આવેલા દીપ્તેશ્વર પાસે જવું. પ્રાચીનકાળે ત્યાં મહાનદી વ્યાસથી ભયભીત થઈ પાછી વળી હતી; અને વ્યાસના હુંકારથી તે દક્ષિણ દિશામાં વહેવા લાગી.
Verse 26
प्रदक्षिणं तु यः कुर्यात् तस्मिंस्तीर्थे युधिष्ठिर / प्रीतस्तस्य भवेद् व्यासो वाञ्छितं लभते फलम्
હે યુધિષ્ઠિર! જે કોઈ તે તીર્થમાં પ્રદક્ષિણા કરે છે, તે વ્યાસજીને પ્રિય બને છે અને ઇચ્છિત ફળ પ્રાપ્ત કરે છે।
Verse 27
ततो गच्छेत राजेन्द्र इक्षुनद्यास्तु संगमम् / त्रैलोक्यविश्रुतं पुण्यं तत्र सन्निहितः शिवः / तत्र स्तनात्वा नरो राजन् गाणपत्यमवाप्नुयात्
પછી, હે રાજેન્દ્ર! ઇક્ષુ નદીના સંગમ પર જવું જોઈએ—ત્રિલોકમાં પ્રસિદ્ધ એવું પવિત્ર સ્થાન. ત્યાં શિવ વિશેષ રીતે સન્નિહિત છે; ત્યાં સ્નાન કરવાથી, હે રાજન, મનુષ્ય ગણપત્યપદ (શિવગણોના અધિપત્ય) પ્રાપ્ત કરે છે।
Verse 28
स्कन्दतीर्थं ततो गच्छेत् सर्वपापप्रणाशनम् / आजन्मनः कृतं पापं स्नातस्तीव्रं व्यपोहति
પછી સર્વ પાપનો નાશ કરનાર સ્કંદ-તીર્થમાં જવું જોઈએ. ત્યાં સ્નાન કરવાથી જન્મથી કરેલા પાપ પણ પ્રબળ રીતે દૂર થાય છે।
Verse 29
तत्र देवाः सगन्धर्वा भवात्मजमनुत्तमम् / उपासते महात्मानं स्कन्दं शक्तिधिरं प्रभुम्
ત્યાં દેવતાઓ ગંધર્વો સહિત, ભવ (શિવ) ના અનુત્તમ પુત્ર મહાત્મા, શક્તિધર પ્રભુ સ્કંદની ઉપાસના કરે છે।
Verse 30
ततो गच्छेदाङ्गिरसं स्नानं तत्र समाचरेत् / गोसहस्रफलं प्राप्य रुद्रलोकं स गच्छति
પછી આંગિરસ-સ્નાનસ્થાને જઈ ત્યાં વિધિપૂર્વક સ્નાન કરવું જોઈએ. ગોસહસ્રદાન સમાન ફળ મેળવી તે રુદ્રલોકને જાય છે।
Verse 31
अङ्गिरा यत्र देवेशं ब्रह्मपुत्रो वृषध्वजम् / तपसाराध्य विश्वेशं लब्धवान् योगमुत्तमम्
એ જ સ્થાને બ્રહ્મપુત્ર અંગિરાએ તપસ્યા દ્વારા વૃષધ્વજ, દેવેશ, વિશ્વેશ્વર શિવની આરાધના કરી અને ઉત્તમ પરમ યોગ પ્રાપ્ત કર્યો।
Verse 32
कुशतीर्थं ततो गच्छेत् सर्वपापप्रणाशनम् / स्नानं तत्र प्रकुर्वोत अश्वमेधफलं लभेत्
પછી સર્વ પાપનો નાશ કરનાર કુશતીર્થમાં જવું જોઈએ. ત્યાં સ્નાન કરવાથી અશ્વમેધ યજ્ઞ સમાન ફળ મળે છે।
Verse 33
कोटितीर्थं ततो गच्छेत् सर्वपापप्रणाशनम् / तत्र स्त्रात्वा नरो राज्यं लभते नात्र संशयः
પછી સર્વ પાપનો નાશ કરનાર કોટિતીર્થમાં જવું જોઈએ. ત્યાં સ્નાન કરનાર મનુષ્ય રાજ્ય પ્રાપ્ત કરે છે—એમાં શંકા નથી।
Verse 34
चन्द्रभागां ततो गच्छेत् स्नानं तत्र समाचरेत् / स्नातमात्रो नरस्तत्र सोमलोके महीयते
પછી ચન્દ્રભાગા નદી પાસે જઈ ત્યાં વિધિપૂર્વક સ્નાન કરવું. ત્યાં માત્ર સ્નાનથી જ મનુષ્ય સોમલોકમાં માન પામે છે।
Verse 35
नर्मदादक्षिणे कूले संगमेश्वरमुत्तमम् / तत्र स्नात्वा नरो राजन् सर्वयज्ञफलं लभेत्
નર્મદાના દક્ષિણ કાંઠે સંગમેશ્વર નામનું ઉત્તમ તીર્થ છે. હે રાજન, ત્યાં સ્નાન કરવાથી મનુષ્યને સર્વ યજ્ઞફળ પ્રાપ્ત થાય છે।
Verse 36
नर्मदायोत्तरे कूले तीर्थं परमशोभनम् / आदित्यायतनं रम्यमीश्वरेण तु भाषितम्
નર્મદાના ઉત્તર કાંઠે પરમ શોભન તીર્થ છે—આદિત્ય (સૂર્ય)નું રમ્ય આયતન—જે સ્વયં ઈશ્વરે પ્રગટ કર્યું છે।
Verse 37
तत्र स्नात्वा तु राजेन्द्र दत्त्वा दानं तु शक्तितः / तस्य तीर्थप्रभावेण लभते चाक्षयं फलम्
હે રાજેન્દ્ર! ત્યાં સ્નાન કરીને અને પોતાની શક્તિ મુજબ દાન આપીને, તે તીર્થના પ્રભાવથી મનુષ્ય અક્ષય ફળ પામે છે।
Verse 38
दरिद्रा व्याधिता ये तु ये च दुष्कृतकारिणः / मुच्यन्ते सर्वपापेभ्यः सूर्यलोकं प्रयान्ति च
જે ગરીબ, રોગગ્રસ્ત અથવા દુષ્કર્મ કરનાર હોય—તેઓ પણ સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ સૂર્યલોકને પામે છે।
Verse 39
मार्गेश्वरं ततो गच्छेत् स्नानं तत्र समाचरेत् / स्नातमात्रो नरस्तत्र स्वर्गलोकमवाप्नुयात्
પછી માર્ગેશ્વર પાસે જઈ ત્યાં વિધિપૂર્વક સ્નાન કરવું; ત્યાં માત્ર સ્નાનમાત્રથી જ મનુષ્ય સ્વર્ગલોક પામે છે।
Verse 40
ततः पश्चिमतो गच्छेन्मरुदालयमुत्तमम् / तत्र स्नात्वा तु राजेन्द्र शुचिर्भूत्वा प्रयत्नतः
પછી પશ્ચિમ તરફ જઈ ઉત્તમ ‘મરુદાલય’ નામના સ્થાને પહોંચવું; હે રાજેન્દ્ર! ત્યાં સ્નાન કરીને પ્રયત્નપૂર્વક શુદ્ધ થવું।
Verse 41
काञ्चनं तु द्विजो दद्याद् यथाविभवविस्तरम् / पुष्पकेण विमानेन वायुलोकं स गच्छति
દ્વિજ જો પોતાની શક્તિ પ્રમાણે સુવર્ણદાન કરે, તો તે પુષ્પવિમાનમાં આરોહી વાયુલોકને પ્રાપ્ત કરે છે.
Verse 42
ततो गच्छेत राजेन्द्र अहल्यातीर्थमुत्तमम् / स्नानमात्रादप्सरोभिर्मोदते कालमक्षयम्
પછી, હે રાજેન્દ્ર, સર્વોત્તમ અહલ્યા-તીર્થમાં જવું જોઈએ. ત્યાં માત્ર સ્નાનથી જ અપ્સરાઓ સાથે અક્ષય કાળ આનંદ કરે છે.
Verse 43
चैत्रमासे तु संप्राप्ते शुक्लपक्षे त्रयोदशी / कामदेवदिने तस्मिन्नहल्यां यस्तु पूजयेत्
ચૈત્ર માસ આવે ત્યારે, શુક્લપક્ષની ત્રયોદશી—કામદેવનો પવિત્ર દિવસ—તે દિવસે જે ભક્તિપૂર્વક અહલ્યાની પૂજા કરે…
Verse 44
यत्र तत्र नरोत्पन्नो वरस्तत्र प्रियो भवेत् / स्त्रीवल्लभो भवेच्छ्रीमान् कामदेव इवापरः
આવો ઉત્તમ પુરુષ જ્યાં ક્યાંય જન્મે, ત્યાં જ પ્રિય બને છે. તે સ્ત્રીઓનો વલ્લભ, શ્રીસમૃદ્ધ અને તેજસ્વી—જાણે બીજો કામદેવ—થાય છે.
Verse 45
अयोध्यां तु समासाद्य तीर्थं शक्रस्य विश्रुतम् / स्नातमात्रो नरस्तत्र गोसहस्रफलं लभेत्
અયોધ્યામાં પહોંચી—શક્ર (ઇન્દ્ર) સાથે સંબંધિત પ્રસિદ્ધ તીર્થમાં—ત્યાં માત્ર સ્નાનથી જ સહસ્ર ગોદાન સમાન ફળ મળે છે.
Verse 46
सोमतीर्थं ततो गच्छेत् स्नानं तत्र समाचरेत् / स्नातमात्रो नरस्तत्र सर्वपापैः प्रमुच्यते
ત્યારબાદ સોમતીર્થમાં જઈ ત્યાં વિધિપૂર્વક પવિત્ર સ્નાન કરવું. તે સ્થળે સ્નાનમાત્રથી મનુષ્ય સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.
Verse 47
सोमग्रहे तु राजेन्द्र पापक्षयकरं भवेत् / त्रैलोक्यविश्रुतं राजन् सोमतीर्थं महाफलम्
હે રાજેન્દ્ર! સોમગ્રહણના સમયે તે પાપક્ષય કરનાર બને છે. હે રાજન! ત્રિલોકમાં પ્રસિદ્ધ સોમતીર્થ મહાફળ આપનાર છે.
Verse 48
यस्तु चान्द्रायणं कुर्यात् तत्र तीर्थे समाहितः / सर्वपापविशुद्धात्मा सोमलोकं स गच्छति
જે ત્યાં તે તીર્થમાં એકાગ્ર મનથી ચાન્દ્રાયણ વ્રત કરે છે, તે સર્વ પાપોથી શુદ્ધ આત્મા બની સોમલોકને પામે છે.
Verse 49
अग्निप्रवेशं यः कुर्यात् सोमतीर्थे नराधिप / जले चानशनं वापि नासौ मर्त्यो ऽभिजायते
હે નરાધિપ! જે સોમતીર્થમાં અગ્નિપ્રવેશ કરે, અથવા તેના જળમાં અનશન કરીને પ્રાણત્યાગ કરે, તે ફરી મર્ત્યરૂપે જન્મ લેતો નથી.
Verse 50
स्तम्भतीर्थं ततो गच्छेत् स्नानं तत्र समाचरेत् / स्नातमात्रो नरस्तत्र सोमलोके महीयते
ત્યારબાદ સ્તંભતીર્થમાં જઈ ત્યાં વિધિપૂર્વક સ્નાન કરવું. ત્યાં એકવાર સ્નાનમાત્રથી મનુષ્ય સોમલોકમાં સન્માનિત અને મહિમાવાન બને છે.
Verse 51
ततो गच्छेत राजेन्द्र विष्णुतीर्थमनुत्तमम् / योधनीपुरमाख्यातं विष्णोः स्थानमनुत्तमम्
પછી, હે રાજેન્દ્ર, વિષ્ણુનું અનુત્તમ તીર્થ—યોધનીપુર તરીકે પ્રસિદ્ધ—વિષ્ણુનું અતુલ્ય સ્થાન ત્યાં જવું જોઈએ।
Verse 52
असुरा योधितास्तत्र वासुदेवेन कोटिशः / तत्र तीर्थं समुत्पन्नं विष्णुश्रीको भवेदिह / अहोरात्रोपवासेन ब्रह्महत्यां व्यपोहति
ત્યાં વાસુદેવે કરોડો અસુરો સાથે યુદ્ધ કર્યું. તે પ્રસંગથી ત્યાં તીર્થ પ્રગટ થયું; અહીં મનુષ્ય વિષ્ણુ-શ્રીથી યુક્ત થાય છે. અહોરાત્ર ઉપવાસથી બ્રહ્મહત્યાનું પાપ પણ દૂર થાય છે.
Verse 53
नर्मदादक्षिणे कूले तीर्थं परमशोभनम् / कामतीर्थमिति ख्यातं यत्र कामोर्ऽचयद् भवम्
નર્મદાના દક્ષિણ કાંઠે પરમ શોભન તીર્થ છે, જે કામતીર્થ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે; જ્યાં કામદેવે ભવ (શિવ)ની આરાધના કરી હતી.
Verse 54
तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा उपवासपरायणः / कुसुमायुधरूपेण रुद्रोलोके महीयते
તે તીર્થમાં સ્નાન કરીને અને ઉપવાસમાં પરાયણ રહી, મનુષ્ય કুসુમાયુધ (કામદેવ) રૂપે રુદ્રલોકમાં માન પામે છે.
Verse 55
ततो गच्छेत राजेन्द्र ब्रह्मतीर्थमनुत्तमम् / उमाहकमिति ख्यातं तत्र संतर्पयेत् पितॄन्
પછી, હે રાજેન્દ્ર, બ્રહ્મતીર્થ નામના અનુત્તમ તીર્થ—ઉમાહક તરીકે પ્રસિદ્ધ—ત્યાં જઈ પિતૃઓને તર્પણ કરવું જોઈએ।
Verse 56
पौर्णमास्याममावास्यां श्र्धं कुर्याद् यथाविधि / गजरूपा शिला तत्र तोयमध्ये व्यवस्थिता
પૂનમ અને અમાસના દિવસે વિધિ મુજબ શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ. ત્યાં જળના મધ્યમાં ગજરূপ શિલા પ્રતિષ્ઠિત છે.
Verse 57
तस्मिंस्तु दापयेत् पिण्डान् वैशाख्यान्तु विशेषतः / स्नात्वा समाहितमना दम्भमात्सर्यवर्जितः / तृप्यन्ति पितरस्तस्य यावत् तिष्ठति मेदिनी
તે અવસરે પિંડદાન કરાવવું જોઈએ—ખાસ કરીને વૈશાખ માસમાં. સ્નાન કરીને, એકાગ્ર મનથી, દંભ અને મત્સર વિના; તેની પિતૃઓ પૃથ્વી રહે ત્યાં સુધી તૃપ્ત રહે છે.
Verse 58
सिद्धेश्वरं ततो गच्छेत् स्नानं तत्र समाचरेत् / स्नातमात्रो नरस्तत्र गाणपत्यपदं लभेत्
પછી સિદ્ધેશ્વર પાસે જઈ ત્યાં વિધિપૂર્વક સ્નાન કરવું જોઈએ. ત્યાં માત્ર સ્નાનથી જ મનુષ્ય ગાણપત્ય પદ પ્રાપ્ત કરે છે.
Verse 59
ततो गच्छेत राजेन्द्र लिङ्गो यत्र जनार्दनः / तत्र स्नात्वा तु राजेन्द्र विष्णुलोके महीयते
પછી, હે રાજેન્દ્ર, જ્યાં જનાર્દન વિરાજે છે તે લિંગ પાસે જવું જોઈએ. ત્યાં સ્નાન કરીને, હે રાજેન્દ્ર, તે વિષ્ણુલોકમાં મહિમાવંત થાય છે.
Verse 60
यत्र नारायणो देवो मुनोनां भावितात्मनाम् / स्वात्मानं दर्शयामास लिङ्गं तत् परमं पदम्
જ્યાં દેવ નારાયણે ભાવિતાત્મા મુનિઓને પોતાનું સ્વરૂપ દર્શાવ્યું—તે જ સ્વયંપ્રકાશ લિંગ પરમ પદ (પરમ ધામ) છે.
Verse 61
अङ्कोलं तु ततो गच्छेत् सर्वपापविनाशनम् / स्नानं दानं च तत्रैव ब्राह्मणानां च भोजनम् / पिण्डप्रिदानं च कृतं प्रेत्यानन्तफलप्रदम्
પછી સર્વ પાપનો નાશ કરનાર અંકોલ તીર્થમાં જવું. ત્યાં સ્નાન કરવું, દાન આપવું અને બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું. તેમજ પિંડપ્રદાન કરવાથી પરલોકમાં અક્ષય ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.
Verse 62
त्रैयम्बकेन तोयेन यश्चरुं श्रपयेत् ततः / अङ्कोलमूले दद्याच्च पिण्डांश्चैव यथाविधि / तारिताः पितरस्तेन तृप्यन्त्याचन्द्रतारकम्
જે ત્ર્યંબક (શિવ) અભિમંત્રિત જળથી ચરુ રાંધે અને વિધિ મુજબ અંકોલ વૃક્ષના મૂળે પિંડ અર્પે—તે કર્મથી પિતૃઓ તરાય છે અને ચંદ્ર-તારા રહે ત્યાં સુધી દીર્ઘકાળ તૃપ્ત રહે છે.
Verse 63
ततो गच्छेत राजेन्द्र तापसेश्वरमुत्तमम् / तत्र स्नात्वा तु राजेन्द्र प्राप्नुयात् तपसः फलम्
પછી, હે રાજેન્દ્ર, ઉત્તમ તપસેશ્વર—તપસ્વીઓના ઈશ્વર—પાસે જવું. ત્યાં સ્નાન કરવાથી, હે નૃપ, તપસ્યાનું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.
Verse 64
शुक्लतीर्थं ततो गच्छेत् सर्वपापविनाशनम् / नास्ति तेन सम तीर्थं नर्मदायां युधिष्ठिर
પછી સર્વપાપવિનાશક શુક્લતીર્થમાં જવું. હે યુધિષ્ઠિર, નર્મદામાં તેના સમાન બીજું કોઈ તીર્થ નથી.
Verse 65
दर्शनात् स्पर्शनात् तस्य स्नानदानतपोजपात् / होमाच्चैवोपवासाच्च शुक्लतीर्थे महत् फलम्
શુક્લતીર્થમાં તેના દર્શન અને સ્પર્શ માત્રથી, તેમજ સ્નાન, દાન, તપ, જપ, હોમ અને ઉપવાસથી મહાન ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.
Verse 66
योजनं तत् स्मृतं क्षेत्रं देवगन्धर्वसेवितम् / शुक्लतीर्थमिति ख्यातं सर्वपापविनाशनम्
તે ક્ષેત્ર એક યોજન જેટલું વિસ્તૃત કહેવાયું છે; ત્યાં દેવો અને ગંધર્વો સેવા કરે છે. તે ‘શુક્લતીર્થ’ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે, સર્વ પાપનો નાશ કરનારું.
Verse 67
पादपाग्रेण दृष्टेन ब्रह्महत्यां व्यपोहति / देव्या सह सदा भर्गस्तत्र तिष्ठति शङ्करः
પગના અગ્રભાગથી માત્ર દર્શન કરવાથી પણ બ્રહ્મહત્યાનું પાપ દૂર થાય છે. ત્યાં દેવી સાથે ભર્ગ સ્વરૂપ શંકર સદા નિવાસ કરે છે.
Verse 68
कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां वैशाखे मासि सुव्रत / कैलासाच्चाभिनिष्क्रम्य तत्र सन्निहितो हरः
હે સુવ્રત, વૈશાખ માસના કૃષ્ણપક્ષની ચતુર્દશીએ હર (શિવ) કૈલાસથી પ્રસ્થાન કરીને ત્યાં વિશેષ રીતે સન્નિહિત રહે છે.
Verse 69
देवदानवगन्धर्वाः सिद्धविद्याधरास्तथा / गणाश्चाप्सरसां नागास्तत्र तिष्ठन्ति पुङ्गव
હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, ત્યાં દેવો, દાનવો અને ગંધર્વો; તેમજ સિદ્ધો અને વિદ્યાધરો—અને દિવ્ય ગણો, અપ્સરાઓ તથા નાગો પણ નિવાસ કરે છે.
Verse 70
रजकेन यथा वस्त्रं शुक्लं भवति वारिणा / आजन्मनि कृतं पापं शुक्लतीर्थे व्यपोहति / स्नानं दानं तपः श्राद्धमनन्तं तत्र दृश्यते
જેમ ધોબી પાણીથી વસ્ત્રને સફેદ કરે છે, તેમ શુક્લતીર્થમાં જન્મથી કરેલા પાપો ધોવાઈ જાય છે. ત્યાં સ્નાન, દાન, તપ અને શ્રાદ્ધનું ફળ અનંત દેખાય છે.
Verse 71
शुक्लतीर्थात् परं तीर्थं न भूतं न भविष्यति / पूर्वे वयसि कर्माणि कृत्वा पापानि मानवः / अहोरात्रोपवासेन शुक्लतीर्थे व्यपोहति
શુક્લતીર્થથી પરમ કોઈ તીર્થ ન ભૂતકાળમાં હતું, ન ભવિષ્યમાં થશે. પૂર્વવયે કરેલા પાપો મનુષ્ય શુક્લતીર્થે અહોરાત્ર ઉપવાસથી દૂર કરે છે.
Verse 72
कार्तिकस्य तु मासस्य कृष्णपक्षे चतुर्दशी / घृतेन स्नापयेद् देवमुपोष्य परमेश्वरम् / एकविंशत्कुलोपेतो न च्यवेदैश्वरात् पदात्
કાર્તિક માસના કૃષ્ણપક્ષની ચતુર્દશીએ ઉપવાસ કરીને ઘીથી દેવ પરમેશ્વરને સ્નાન કરાવવું. તેથી એકવીસ કુળોનું ઉદ્ધાર કરનાર પુણ્ય મળે અને ઐશ્વર્યપદથી પતન થતું નથી.
Verse 73
तपसा ब्रह्मचर्येण यज्ञदानेन वा पुनः / न तां गतिमवाप्नोति शुक्लतीर्थे तु यां लभेत्
તપ, બ્રહ્મચર્ય, યજ્ઞ કે દાનથી પણ જે ગતિ મળતી નથી, તે શુક્લતીર્થમાં પ્રાપ્ત થાય છે.
Verse 74
शुक्लतीर्थं महातीर्थमृषिसिद्धनिषेवितम् / तत्र स्नात्वा नरो राजन् पुनर्जन्म न विन्दति
શુક્લતીર્થ મહાતીર્થ છે, ઋષિ અને સિદ્ધજનોએ સેવિત. હે રાજન, ત્યાં સ્નાન કરનાર મનુષ્ય પુનર્જન્મ પામતો નથી.
Verse 75
अयने वा चतुर्दश्यां संक्रान्तौ विषुवे तथा / स्नात्वा तु सोपवासः सन् विजितात्मा समाहितः
અયનના દિવસોમાં, ચતુર્દશીએ, સંક્રાંતિએ અને વિષુવે પણ—સ્નાન કરીને ઉપવાસમાં રહી, આત્મજયી અને સમાધાનચિત્ત બની સ્થિર રહેવું.
Verse 76
दानं दद्याद् यथाशक्ति प्रीयेतां हरिशङ्करौ / एतत् तीर्थप्रभावेण सर्वं भवति चाक्षयम्
યથાશક્તિ દાન આપવું જોઈએ, જેથી હરિ અને શંકર પ્રસન્ન થાય. આ તીર્થના પ્રભાવથી તે સર્વ પુણ્ય અક્ષય બની જાય છે.
Verse 77
अनाथं दुर्गतं विप्रं नाथवन्तमथापि वा / उद्वादयति यस्तीर्थे तस्य पुण्यफलं शृणु
તીર્થમાં અનાથ અને દુર્ગતિગ્રસ્ત બ્રાહ્મણને કે રક્ષકવાળા બ્રાહ્મણને પણ જે ઉઠાવી સહાય કરે છે, તેના પુણ્યફળને સાંભળો.
Verse 78
यावत् तद्रोमसंख्या तु तत्प्रसूतिकुलेषु च / तावद् वर्षसहस्राणि रुद्रलोके महीयते
જેટલી તેની રોમસંખ્યા છે અને જેટલી તેની પ્રસૂતિ-કુળોમાં ગણના થાય છે, એટલા સહસ્ર વર્ષો સુધી તે રુદ્રલોકમાં મહિમાવાન બની સન્માન પામે છે.
Verse 79
ततो गच्छेत राजेन्द्र यमतीर्थ मनुत्तमम् / कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां माघमासे युधिष्ठिर / स्नानं कृत्वा नक्तभीजी न पश्येद् योनिसङ्कटम्
ત્યારબાદ, હે રાજેન્દ્ર, સર્વોત્તમ યમતીર્થમાં જવું જોઈએ. હે યુધિષ્ઠિર, માઘ માસના કૃષ્ણપક્ષની ચતુર્દશીએ ત્યાં સ્નાન કરીને નક્તભોજી વ્રત પાળે તો ફરી યોનિસંકટ, એટલે ગર્ભપ્રવેશનું દુઃખ, જોવું પડતું નથી.
Verse 80
ततो गच्छेत राजेन्द्र एरण्डीतीर्थमुत्तमम् / संगमे तु नरः स्नायादुपवासपरायणः / ब्राह्मणं भोजयेदेकं कोटिर्भवति भोजिताः
પછી, હે રાજેન્દ્ર, ઉત્તમ એરણ્ડીતીર્થમાં જવું જોઈએ. સંગમસ્થળે ઉપવાસપરાયણ રહી સ્નાન કરવું; અને ત્યાં એક બ્રાહ્મણને પણ ભોજન કરાવ્યું તો જાણે એક કોટિ બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવ્યા સમાન ફળ મળે.
Verse 81
एरण्डीसंगमे स्नात्वा भक्तिभावात् तुरञ्जितः / मृत्तिकां शिरसि स्थाप्य अवगाह्य च तज्जलम् / नर्मदोदकसंमिश्रं मुच्यते सर्वकिल्बिषैः
એરણ્ડી સંગમે સ્નાન કરીને ભક્તિભાવથી તત્કાળ પ્રેરિત થઈ, શિરે પવિત્ર મૃત્તિકા ધારણ કરી અને તે જળમાં અવગાહન કરવું. નર્મદા-જળથી મિશ્રિત તે તીર્થજળમાં સ્નાન કરવાથી સર્વ પાપ-કિલ્બિષોથી મુક્તિ મળે છે.
Verse 82
ततो गच्छेत राजेन्द्र तीर्थं कार्णाटिकेश्वरम् / गङ्गावतरते तत्र दिने पुण्ये न संशयः
ત્યારબાદ, હે રાજેન્દ્ર, કાર્ણાટિકેશ્વર નામના તીર્થમાં જવું. ત્યાં પુણ્ય દિવસે ગંગાનું અવતરણ થાય છે—એમાં શંકા નથી.
Verse 83
तत्र स्नात्वा च पीत्वा च दत्त्वा चैव यथाविधि / सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते
ત્યાં સ્નાન કરીને, ત્યાંનું (પવિત્ર) જળ પીને અને વિધિ મુજબ દાન આપીને, તે સર્વ પાપોથી સંપૂર્ણ મુક્ત થઈ બ્રહ્મલોકમાં માન પામે છે.
Verse 84
नन्दितीर्थं ततो गच्छेत् स्नानं तत्र समाचरेत् / प्रीयते तस्य नन्दीशः सोमलोके महीयते
ત્યારબાદ નંદિતીર્થમાં જઈ ત્યાં વિધિપૂર્વક સ્નાન કરવું. તેથી નંદીશ (શિવ) પ્રસન્ન થાય છે અને તે સોમલોકમાં માન પામે છે.
Verse 85
ततो गच्छेत राजेन्द्र तीर्थं त्वनरकं शुभम् / तत्र स्नात्वा नरो राजन् नरकं नैव पश्यति
ત્યારબાદ, હે રાજેન્દ્ર, અનરક નામના શુભ તીર્થમાં જવું. હે રાજન, ત્યાં સ્નાન કરનાર મનુષ્ય નરકને ક્યારેય નથી જોતો.
Verse 86
तस्मिंस्तीर्थे तु राजेन्द्र स्वान्यस्थीनि विनिक्षिपेत् / रूपवान् जायते लोके धनभोगसमन्वितः
હે રાજેન્દ્ર! તે તીર્થમાં પોતાની અસ્થિઓનું નિષ્કેપ કરવો; તેથી તે લોકમાં રૂપવાન બની, ધન અને ભોગસુખથી સમન્વિત જન્મ પામે છે.
Verse 87
ततो गच्छेत राजेन्द्र कपिलातीर्थ मुत्तमम् / तत्र स्नात्वा नरो राजन् गोसहस्रफलं लभेत्
ત્યારબાદ, હે રાજેન્દ્ર! ઉત્તમ કપિલા-તીર્થમાં જવું; ત્યાં સ્નાન કરવાથી, હે રાજન, મનુષ્યને સહસ્ર ગોદાન સમાન ફળ મળે છે.
Verse 88
ज्येष्ठमासे तु संप्राप्ते चतुर्दश्यां विशेषतः / तत्रोपोष्य नरो भक्त्या दद्याद् दीपं घृतेन तु
જ્યેષ્ઠ માસ આવે ત્યારે—વિશેષ કરીને ચતુર્દશીએ—ત્યાં મનુષ્ય ઉપવાસ રાખી ભક્તિપૂર્વક ઘી ભરેલો દીવો અર્પણ કરવો.
Verse 89
घृतेन स्नापयेद् रुद्रं सघृतं श्रीफलं दहेत् / घण्टाभरणसंयुक्तां कपिलां वै प्रदापयेत्
ઘીથી રુદ્રનું અભિષેક કરવું, અને ઘી સહિત શ્રીફળ (નારિયળ) અગ્નિમાં હોમ કરવું; તેમજ ઘંટા અને આભૂષણોથી શોભિત કપિલા ગાયનું દાન કરવું.
Verse 90
सर्वाभरणसंयुक्तः सर्वदेवनमस्कृतः / शिवतुल्यबलो भूत्वा शिववत् क्रीडते चिरम्
તે સર્વ આભૂષણોથી યુક્ત થઈ સર્વ દેવોથી નમસ્કૃત થાય છે; શિવતુલ્ય બળ પ્રાપ્ત કરીને, શિવની જેમ દીર્ઘકાળ દિવ્ય વિહાર કરે છે.
Verse 91
अङ्गारकदिने प्राप्ते चतुर्थ्यां तु विशेषतः / स्नापयित्वा शिवं दद्याद् ब्राह्मणेभ्यस्तु भोजनम्
અંગારક દિવસે, વિશેષ કરીને ચતુર્થી તિથિએ, શિવને સ્નાન કરાવી બ્રાહ્મણોને ભોજન અર્પણ કરવું જોઈએ।
Verse 92
सर्वभोगसमायुक्तो विमानैः सार्वकामिकैः / गत्वा शक्रस्य भवनं शक्रेण सह मोदते
સર્વ ભોગોથી યુક્ત થઈ, સર્વકામના પૂર્ણ કરનાર દિવ્ય વિમાનો દ્વારા લઈ જવાઈ, તે શક્ર (ઇન્દ્ર)ના ભવનમાં જઈ ઇન્દ્ર સાથે આનંદ કરે છે।
Verse 93
ततः स्वर्गात् परिभ्रष्टो धनवान् भोगवान् भवेत् / अङ्गारकनवम्यां तु अमावास्यां तथैव च / स्नापयेत् तत्र यत्नेन रूपवान् सुभगो भवेत्
પછી સ્વર્ગથી પતિત થયો હોય તો પણ તે ધનવાન અને ભોગસમૃદ્ધ બને છે. તેમજ અંગારક-નવમી અને અમાવાસ્યાએ ત્યાં યત્નપૂર્વક સ્નાનવિધિ કરે તો રૂપવાન અને સુભાગ્યશાળી બને છે।
Verse 94
ततो गच्छेत राजेन्द्र गणेश्वरमनुत्तमम् / श्रावणे मासी संप्राप्ते कृष्णपक्षे चतुर्दशी
પછી, હે રાજેન્દ્ર, શ્રાવણ માસ આવી પહોંચે ત્યારે કૃષ્ણપક્ષની ચતુર્દશીએ અનુત્તમ ગણેશ્વર ધામે જવું જોઈએ।
Verse 95
स्नातमात्रो नरस्तत्र रुद्रलोके महीयते / पितॄणां तर्पणं कृत्वा मुच्यते ऽसावॄणत्रयात्
ત્યાં માત્ર સ્નાન કરવાથી જ મનુષ્ય રુદ્રલોકમાં માન પામે છે. અને પિતૃઓનું તર્પણ કરીને તે ત્રિઋણમાંથી મુક્ત થાય છે।
Verse 96
गङ्गेश्वरसमीपे तु गङ्गावदनमुत्तमम् / अकामो वा सकामो वा तत्र स्नात्वा तु मानवः / आजन्मजनितैः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः
ગંગેશ્વરના સમીપે ગંગાનું પરમ ઉત્તમ ‘ગંગાવદન’ છે. નિષ્કામ હોય કે સકામ, જે મનુષ્ય ત્યાં સ્નાન કરે છે તે જન્મથી સંગ્રહિત પાપોથી મુક્ત થાય છે—એમાં સંશય નથી.
Verse 97
तस्य वै पश्चिमे देशे समीपे नातिदूरतः / दशाश्वमेधिकं तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्
તેના પશ્ચિમ પ્રદેશમાં, નજીકમાં અને બહુ દૂર નહીં, ‘દશાશ્વમેધિક’ નામનું તીર્થ છે, જે ત્રિલોકમાં પ્રસિદ્ધ છે.
Verse 98
उपोष्य रजनीमेकां मासि भाद्रपदे शुभे / अमावस्यां नरः स्नात्वा पूजयेद् वृषभध्वजम्
શુભ ભાદ્રપદ માસમાં એક રાત ઉપવાસ કરીને, અમાવાસ્યાના દિવસે સ્નાન કરી પછી વૃષભધ્વજ—ભગવાન શિવ—ની પૂજા કરવી જોઈએ.
Verse 99
काञ्चनेन विमानेन किङ्किणीजालमालिना / गत्वा रुद्रपुरं रम्यं रुद्रेण सह मोदते
કિંકિણીના જાળથી શોભિત સોનાના વિમાનમાં આરુઢ થઈ તે રમ્ય રુદ્રપુર જાય છે અને રુદ્ર (શિવ) સાથે આનંદ કરે છે.
Verse 100
सर्वत्र सर्वदिवसे स्नानं तत्र समाचरेत् / पितॄणां तर्पणं कुर्यादश्वमेधफलं लभेत्
જ્યાં ક્યાં હોય ત્યાં દરરોજ સ્નાનનો આચાર કરવો; અને પિતૃઓનું તર્પણ કરવું—એથી અશ્વમેધ યજ્ઞ સમાન ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.
Frequently Asked Questions
Narmadā is portrayed as Rudra-born and universally venerated; her waters, banks, and associated tīrthas function as direct instruments of pāpa-kṣaya, capable of removing even grave impurities when joined with vrata, dāna, and disciplined intention.
While many stations are Śiva-liṅga tīrthas promising Rudraloka, the text also prescribes explicit worship of Nārāyaṇa for Viṣṇuloka and describes Nārāyaṇa’s self-revelation in liṅga form—treating devotional forms as interoperable rather than competing.
Snāna with restraint, fasting (single night, full day-night, naktabhojī), charity according to means, feeding brāhmaṇas, pradakṣiṇā, and Pitṛ rites (tarpaṇa/śrāddha/piṇḍa) are presented as sādhanā that transforms tīrtha contact into durable spiritual merit.
Śukla-tīrtha is declared unequalled in the Narmadā region—effective through sight, touch, bath, gifts, japa, homa, and fasts; it is associated with specific calendrical observances and is said to wash away sins from birth and even prevent rebirth.
It offers a graded spectrum of fruits: from health, beauty, prosperity, debt-release, and kingship to heavenly worlds and finally non-rebirth—indicating that the same tīrtha discipline, intensified by vrata and purity, can culminate in liberation.