Adhyaya 45

Verse 1

इती श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे चतुश्चत्वारिंशो ऽध्यायः सूत उवाच केतुमाले नराः कालाः सर्वे पनसभोजनाः / स्त्रियश्चोत्पलपत्राभा जीवन्ति च वर्षायुतम्

આ રીતે શ્રીકૂર્મપુરાણની ષટ્સાહસ્ત્રી સંહિતાના પૂર્વવિભાગમાં ચુમ્માલીસમો અધ્યાય (સમાપ્ત). સૂત બોલ્યા—કેતુમાલમાં પુરુષો શ્યામવર્ણના હોય છે અને બધા પનસ (કઠલ) ભોજન કરે છે. સ્ત્રીઓ પણ કમળપત્ર સમ કાંતિમય હોય છે અને દસ હજાર વર્ષ જીવે છે।

Verse 2

भद्राश्वे पुरुषाः शुक्लाः स्त्रियश्चन्द्रांशुसन्निभाः / दश वर्षसहस्त्राणि जीवन्ते आम्रभोजनाः

ભદ્રાશ્વ-વર્ષમાં પુરુષો શુક્લવર્ણના હોય છે અને સ્ત્રીઓ ચંદ્રકિરણ સમ તેજસ્વી હોય છે. તેઓ આમ્ર (કેરી) ભોજન કરીને દસ હજાર વર્ષ જીવે છે।

Verse 3

रम्यके पुरुषा नार्यो रमन्ते रजतप्रभाः / दशवर्षसहस्त्राणि शतानि दश पञ्च च / जीवन्ति चैव सत्त्वस्था न्यग्रोधफलभोजनाः

રમ્યક-વર્ષમાં પુરુષો અને સ્ત્રીઓ રજતપ્રભાથી દીપ્ત થઈ આનંદથી રમે છે. તેઓ સત્ત્વસ્થ રહી ન્યગ્રોધ (વટ)નાં ફળ ભોજન કરીને એક લાખ પાંચ હજાર વર્ષ જીવે છે.

Verse 4

हिरण्मये हिरण्याभाः सर्वे च लकुचाशनाः / एकादशसहस्त्राणि शतानि दश पञ्च च / जीवन्ति पुरुषा नार्यो देवलोकस्थिता इव

હિરણ્મય દેશમાં સર્વે સ્વર્ણપ્રભાથી દીપ્ત હોય છે અને લકુચ ફળ ભોજન કરે છે. પુરુષો અને સ્ત્રીઓ અગિયાર હજાર એકસો પંદર વર્ષ, જાણે દેવલોકમાં વસતા હોય તેમ, જીવે છે.

Verse 5

त्रयोदशसहस्त्राणि शतानि दश पञ्च च / जीवन्ति कुरुवर्षे तु श्यामाङ्गाः क्षीरभोजनाः

કુરુ-વર્ષમાં લોકો શ્યામ અંગવાળા હોય છે અને ક્ષીર (દૂધ)ને જ ભોજન કરે છે. તેઓ તેર હજાર એકસો પંદર વર્ષ જીવે છે.

Verse 6

सर्वे मिथुनजाताश्च नित्यं सुखनिषेविनः / चन्द्रद्वीपे महादेवं यजन्ति सततं शिवम्

ચન્દ્રદ્વીપમાં સર્વે પ્રાણી યુગલરૂપે જન્મે છે અને નિત્ય સુખનો ઉપભોગ કરે છે. ત્યાં તેઓ મહાદેવ—શિવ—ની સતત, અવિરત ઉપાસના કરે છે.

Verse 7

तथा किंपुरुषे विप्रा मानवा हेमसन्निभाः / दशवर्षहस्त्राणि जीवन्ति प्लक्षभोजनाः

તેમ જ, હે વિપ્રો, કિમ્પુરુષ દેશમાં માનવો સુવર્ણ સમ કાંતિવાળા હોય છે. તેઓ પ્લક્ષ (અંજીર) વૃક્ષના આહાર પર નિર્વાહ કરીને દસ હજાર વર્ષ જીવે છે.

Verse 8

यजन्ति सततं देवं चतुर्मूर्ति चतुर्मुखम् / ध्याने मनः समाधाय सादरं भक्तिसंयुताः

ભક્તિથી યુક્ત તેઓ સાદર ધ્યાનમાં મનને સમાધિમાં સ્થિર કરીને ચતુર્મૂર્તિ, ચતુર્મુખ દેવનું સતત પૂજન કરે છે।

Verse 9

तथा च हरिवर्षे तु महारजतसन्निभाः / दशवर्षसहस्त्राणि जीवन्तीक्षुरसाशिनः

તેમજ હરિવર્ષમાં તેઓ મહાન રજત સમા તેજસ્વી હોય છે; ઇક્ષુરસને આહાર બનાવી તેઓ દસ હજાર વર્ષ જીવે છે।

Verse 10

तत्र नारायणं देवं विश्वयोनिं सनातनम् / उपासते सदा विष्णुं मानवा विष्णुभाविताः

ત્યાં વિષ್ಣુભાવિત માનવો વિશ્વયોનિ, સનાતન દેવ નારાયણ—વિષ્ણુની સદા ઉપાસના કરે છે।

Verse 11

तत्र चन्द्रप्रभं शुभ्रं शुद्धस्फटिकनिर्मितम् / विमानं वासुदेवस्य पारिजातवनाश्रितम्

ત્યાં તેણે પારિજાતવનમાં સ્થિત વાસુદેવનું શુભ, ચંદ્રપ્રભા સમું ઉજ્જ્વળ, શુદ્ધ સ્ફટિકનિર્મિત વિમાન જોયું।

Verse 12

चतुर्धारमनोपम्यं चतुस्तोरणसंयुतम् / प्राकारैर्दशभिर्युक्तं दुराधर्षं सुदुर्गमम्

તે અદ્ભુત ચાર દ્વારવાળા કિલ્લા સમું, ચાર મહાતોરણોથી યુક્ત હતું; દસ પ્રાકારોથી ઘેરાયેલું, અજય અને અત્યંત દુર્ગમ હતું।

Verse 13

स्फाटिकैर्मण्डपैर्युक्तं देवराजगृहोपमम् / स्वर्णस्तम्भसहस्त्रैश्च सर्वतः समलङ्कृतम्

સ્ફટિકના મંડપોથી યુક્ત, દેવરાજ ઇન્દ્રના ગૃહ સમાન; અને સહસ્ર સ્વર્ણસ્તંભોથી સર્વ તરફ ભવ્ય રીતે અલંકૃત હતું।

Verse 14

हेमसोपानसंयुक्तं नानारत्नोपशोभितम् / दिव्यसिंहासनोपेतं सर्वशोभासमन्वितम्

સુવર્ણ સોપાનો સાથે યુક્ત, નાનાવિધ રત્નોથી શોભિત; દિવ્ય સિંહાસનથી ઉપેત, સર્વ શોભાથી સમન્વિત હતું।

Verse 15

सरोभिः स्वादुपानीयैर्नदीभिश्चोपशोभितम् / नारायणपरैः शुद्धैर्वेदाध्ययनतत्परैः

મધુર અને પવિત્ર જળવાળા સરોવરો તથા નદીઓથી શોભિત; ત્યાં નારાયણપરાયણ શુદ્ધ જન વસે છે, જે વેદાધ્યયન અને પાઠમાં તત્પર રહે છે।

Verse 16

योगिभिश्च समाकीर्णं ध्यायद्भिः पुरुषं हरिम् / स्तुवद्भिः सततं मन्त्रैर्नमस्यद्भिश्च माधवम्

તે યોગીઓથી ભરપૂર હતું—કેટલાક પુરુષોત્તમ હરિનું ધ્યાન કરતા, કેટલાક મંત્રોથી સતત સ્તુતિ કરતા, અને કેટલાક માધવને નમસ્કાર કરતા રહેતા।

Verse 17

तत्र देवादिदेवस्य विष्णोरमिततेजसः / राजानः सर्वकालं तु महिमानं प्रकुर्वते

ત્યાં દેવાદિદેવ, અમિત તેજસ્વી વિષ્ણુની મહિમાને રાજાઓ સર્વકાળ પ્રગટ કરે છે અને સ્તુતિ કરે છે।

Verse 18

गायन्ति चैव नृत्यन्ति विलासिन्यो मनोरमाः / स्त्रियो यौवनशालिन्यः सदा मण्डनतत्पराः

મનોહર, વિલાસપ્રિય સ્ત્રીઓ ગાય છે અને નૃત્ય કરે છે; યુવનની શોભાથી યુક્ત તેઓ સદા અલંકારમાં તત્પર રહે છે।

Verse 19

इलावृते पद्मवर्णा जम्बूफलरसाशिनः / त्रयोदश सहस्त्राणि वर्षाणां वै स्थिरायुषः

ઇલાવૃતમાં નિવાસીઓ કમળવર્ણ છે, જંબૂફળના રસથી જીવન ધરાવે છે; તેમની સ્થિર આયુ ત્રેયોદશ સહસ્ર વર્ષ સુધી રહે છે।

Verse 20

भारते तु स्त्रियः पुंसो नानावर्णाः प्रकीर्तिताः / नानादेवार्चने युक्ता नानाकर्माणि कुर्वते / परमायुः स्मृतं तेषां शतं वर्षाणि सुव्रताः

પરંતુ ભારતમાં સ્ત્રીઓ અને પુરુષો અનેક વર્ણોના તરીકે કથિત છે; તેઓ નાનાં દેવોની અર્ચનામાં યુક્ત રહી વિવિધ કર્મો કરે છે. હે સુવ્રત, તેમની પરમ આયુ સો વર્ષ સ્મૃત છે।

Verse 21

नानाहाराश्च जीवन्ति पुण्यपापनिमित्ततः / नवयोजनसाहस्त्रं वर्षमेतत् प्रकीर्तितम् / कर्मभूमिरियं विप्रा नराणामधिकारिणाम्

પુણ્ય-પાપના નિમિત્ત અનુસાર પ્રાણીઓ નાનાં પ્રકારના આહારથી જીવે છે. તેનો વિસ્તાર નવ સહસ્ર યોજન કહેવાયો છે અને વર્ષનું પ્રમાણ પણ તેમ જ પ્રકીર્તિત છે. હે વિપ્રો, આ ભૂમિ અધિકારી મનુષ્યો માટે કર્મભૂમિ છે।

Verse 22

महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमानृक्षपर्वतः / विन्ध्यश्च पारियात्रश्च सप्तात्र कुलपर्वताः

મહેન્દ્ર, મલય, સહ્ય, શુક્તિમાન, ઋક્ષપર્વત, તેમજ વિંધ્ય અને પારિયાત્ર—આ અહીંના સાત કુલપર્વતો (મુખ્ય પર્વતમાળા) છે।

Verse 23

इन्द्रद्युम्नः कशेरुमांस्ताम्रवर्णो गभस्तिमान् / नागद्वीपस्तथा सौम्यो गन्धर्वस्त्वथ वारुणः

ઇન્દ્રદ્યુમ્ન, કશેરુમાન, તામ્રવર્ણ અને ગભસ્તિમાન; તેમજ નાગદ્વીપ અને સૌમ્ય; પછી ગંધર્વ અને વારુણ—આ પુરાણોક્ત પ્રસિદ્ધ દ્વીપ-પ્રદેશો છે.

Verse 24

अयं तु नवमस्तेषां द्वीपः सागरसंवृतः / योजनानां सहस्त्रं तु द्वीपो ऽयं दक्षिणोत्तरः

આ તેમામાં નવમો દ્વીપ છે, જે સાગરથી ઘેરાયેલો છે. આ દ્વીપ દક્ષિણથી ઉત્તર સુધી એક હજાર યોજન વિસ્તરેલો છે.

Verse 25

पूर्वे किरातास्तस्यान्ते पशिचमे यवनास्तथा / ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्य मध्ये शूद्रास्तथैव च

તેના પૂર્વમાં કિરાતો રહે છે અને પશ્ચિમના અંતે યવન. મધ્યમાં બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય તેમજ શૂદ્ર પણ વસે છે.

Verse 26

इज्यायुद्धवणिज्याभिर्वर्तयन्त्यत्र मानवाः / स्त्रवन्ते पावना नद्यः पर्वतेभ्यो विनिः सृताः

અહીંના માનવો યજ્ઞ-પૂજા, યુદ્ધ અને વાણિજ્ય દ્વારા જીવન ચલાવે છે. પર્વતોમાંથી નીકળેલી પાવન નદીઓ વહેતી રહે છે.

Verse 27

शतद्रुश्चन्द्रभागा च सरयूर्यमुना तथा / इरावती वितस्ता च विपाशा देविका कुहूः

શતદ્રુ, ચન્દ્રભાગા, સરયૂ અને યમુના; ઇરાવતી, વિતસ્તા, વિપાશા, દેવિકા અને કુહૂ—આ બધી પ્રસિદ્ધ પાવન નદીઓ છે.

Verse 28

गोमती धूतपापा च बाहुदा च दृषद्वती / कौशिकी लोहिता चैव हिमवत्पादनिः सृताः

ગોમતી, ધૂતપાપા, બાહુદા અને દૃષદ્વતી; તેમજ કૌશિકી અને લોહિતા—આ બધી હિમવતના ચરણોમાંથી નીકળેલી પવિત્ર નદીઓ કહેવાય છે।

Verse 29

वेदस्मृतिर्वेदवती व्रतघ्नी त्रिदिवा तथा / पर्णाशा वन्दना चैव सदानीरा मनोरमा

વેદસ્મૃતિ, વેદવતી, વ્રતઘ્ની અને ત્રિદિવા; તેમજ પર્ણાશા, વંદના, સદાનિરા અને મનોરમા—આ પવિત્ર નદીઓનું સ્મરણ અને વંદન કરવું જોઈએ।

Verse 30

चर्मण्वती तथा दूर्या विदिशा वेत्रवत्यपि / शिग्रुः स्वशिल्पापि तथा पारियात्राश्रयाः स्मृताः

ચર્મણ્વતી, દૂર્યા, વિદિશા અને વેત્રવતી; તેમજ શિગ્રુ અને સ્વશિલ્પા—આ બધું પરંપરાથી પારિયાત્ર પર્વતપ્રદેશને આશ્રિત ગણાય છે।

Verse 31

नर्मदा सुरसा शोण दशार्णा च महानदी / मन्दाकिनी चित्रकूटा तामसी च पिशाचिका

નર્મદા, સુરસા, શોણ, દશાર્ણા અને મહાનદી; મંદાકિની, ચિત્રકૂટની ધારા, તામસી અને પિશાચિકા—આ પણ સ્મરણયોગ્ય પવિત્ર નદીઓ છે।

Verse 32

चित्रोत्पला विपाशा च मञ्जुला वालुवाहिनी / ऋक्षवत्पादजा नद्यः सर्वपापहरा नृणाम्

ચિત્રોત્પલા, વિપાશા, મંજુલા અને વાલુવાહિની—ઋક્ષવત પર્વતના ચરણોમાંથી જન્મેલી આ નદીઓ મનુષ્યોના સર્વ પાપ હરણ કરનારી પાવન છે।

Verse 33

तापी पयोष्णी निर्विन्ध्या शीघ्रोदा च महानदी / वेण्या वैतरणी चैव बलाका च कुमुद्वती

તાપી, પયોષ્ણી, નિર્વિંધ્યા, શીઘ્રોદા અને મહાનદી; તેમજ વેણ્યા, વૈતરણિ, બલાકા અને કુમુદ્વતી—આ સર્વ નદીઓ પુણ્ય તીર્થજળરૂપે ઘોષિત છે।

Verse 34

तोया चैव महागैरी दुर्गा चान्तः शिला तथा / विन्ध्यपादप्रसूतास्ता नद्यः पुण्यजलाः शुभाः

એ જ રીતે તોયા, મહાગૈરી, દુર્ગા અને અંતઃશિલા—વિંધ્ય પર્વતના ચરણોથી ઉત્પન્ન—શુભ અને પુણ્યજળવાળી, પાવન નદીઓ છે।

Verse 35

सोदावरी भीमरथी कृष्णा वर्णा च मत्सरी / तुङ्गभ्द्रा सुप्रयोगा कावेरी च द्विजोत्तमाः / दक्षिणापथगा नद्यः सह्यपादविनिः सृताः

હે દ્વિજોત્તમ! ગોદાવરી, ભીમરથી, કૃષ્ણા, વર્ણા, મત્સરી, તુંગભદ્રા, સુપ્રયોગા અને કાવેરી—આ નદીઓ દક્ષિણાપથમાં વહે છે અને સહ્ય પર્વતના પાદથી નીકળે છે।

Verse 36

ऋतुमाला ताम्रपर्णो पुष्पवत्युत्पलावती / मलयान्निः सृता नद्यः सर्वाः शीतजलाः स्मृताः

ઋતુમાલા, તામ્રપર્ણી, પુષ્પવતી અને ઉત્પલાવતી—મલય પર્વતમાંથી નીકળેલી આ નદીઓ સર્વે શીતળ જળવાળી તરીકે સ્મરાય છે।

Verse 37

ऋषिकुल्या त्रिसामा च मन्दगा मन्दगामिनी / रूपा पालासिनी चैव ऋषिका वंशकारिणी / शुक्तिमत्पादसंजाताः सर्वपापहरा नृणाम्

ઋષિકુલ્યા, ત્રિસામા, મંદગા, મંદગામિની, રૂપા, પાલાસિની, ઋષિકા અને વંશકારિણી—શુક્તિમતના ચરણોથી ઉત્પન્ન આ નદીઓ મનુષ્યોના સર્વ પાપ હરી લે છે।

Verse 38

आसां नद्युपनद्यश्च शतशो द्विजपुङ्गवाः / सर्वपापहराः पुण्याः स्नानदानादिकर्मसु

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો! આ નદીઓ અને ઉપનદીઓ સૈંકડો ગણાય છે; તે પરમ પવિત્ર છે અને સ્નાન, દાન વગેરે કર્મોમાં સર્વ પાપોનું હરણ કરે છે।

Verse 39

तास्विमे कुरुपाञ्चाला मध्यदेशादयो जनाः / पूर्वदेशादिकाश्चैव कामरूपनिवासिनः

તે પ્રદેશોમાં કુરુ-પાંચાલ, મધ્યદેશ વગેરેના લોકો વસે છે; તેમજ પૂર્વદેશના નિવાસીઓ પણ, જેમાં કામરૂપમાં વસનારાઓ પણ આવે છે।

Verse 40

पुण्ड्राः कलिङ्गामगधा दाक्षिणात्याश्चकृत्स्नशः / तथापरान्ताः सौराष्ट्राः शूद्राभीरास्तथार्ऽबुदाः

પુંડ્ર, કલિંગ, મગધ તથા સમગ્ર દક્ષિણ પ્રદેશના લોકો; તેમજ અપારાંત, સૌરાષ્ટ્ર, શૂદ્ર, આભીર અને અર્બુદના નિવાસીઓ પણ (ગણાય છે)।

Verse 41

मालका मालवाश्चैव पारियात्रनिवासिनः / सौवीराः सैन्धवा हूणा शाल्वाः कल्पनिवासिनः

માલક અને માલવ—પારિયાત્ર પ્રદેશમાં વસનાર; તેમજ સૌવીર, સૈંધવ, હૂણ અને શાલ્વ—આ લોકો પોતાના પોતાના પ્રદેશોમાં નિવાસ કરે છે એમ કહેવાય છે।

Verse 42

मद्रा रामास्तथाम्बष्ठाः पारसीकास्तथैव च / आसां पिबन्ति सलिलं वसन्ति सरितां सदा

મદ્ર, રામા, અંબષ્ઠ અને પારસીક પણ; આ લોકો તે (નદીઓનું) જળ પીવે છે અને સદા નદીઓના કાંઠે વસે છે।

Verse 43

चत्वारि भारते वर्षे युगानि कवयो ऽब्रुवन् / कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चान्यत्र न क्वचित्

ભારતવર્ષમાં કવિ-ઋષિઓએ ચાર યુગો કહ્યાં છે—કૃત, ત્રેતા, દ્વાપર અને કલિ; અન્યત્ર ક્યાંય આવું નથી।

Verse 44

यानि किंपुरुषाद्यानि वर्षाण्यष्टौ महर्षयः / न तेषु शोको नायासो नोद्वेगः क्षुद्भयं न च

હે મહર્ષિઓ, કિંપુરુષ વગેરે આઠ વર્ષોમાં ન શોક છે, ન પરિશ્રમ, ન ઉદ્વેગ; ભૂખનો ભય પણ નથી, ડર પણ નથી।

Verse 45

स्वस्थाः प्रजा निरातङ्काः सर्वदुः खविवर्जिताः / रमन्ति विविधैर्भावैः सर्वाश्च स्थिरयौवनाः

ત્યાંની પ્રજા સ્વસ્થ, નિરાતંક અને સર્વ દુઃખથી રહિત છે. તેઓ વિવિધ શુભ ભાવોમાં રમે છે, અને સૌનું યૌવન સ્થિર તથા તેજસ્વી રહે છે।