Adhyaya 23

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे द्वाविशो ऽध्यायः सूत उवाच क्रोष्टोरेको ऽभवत् पुत्रो वृजिनीवानिति श्रुतिः / तस्य पुत्रो महान् स्वातिरुशद्गुस्तत्सुतो ऽभवत्

આ રીતે શ્રીકૂર્મપુરાણની ષટ્સાહસ્ત્રી સંહિતાના પૂર્વવિભાગમાં બાવીસમો અધ્યાય (સમાપ્ત). સૂત બોલ્યા—શ્રુતિ મુજબ ક્રોષ્ટુનો એક જ પુત્ર થયો, તેનું નામ વૃજિનીવાન. તેના પુત્ર મહાન સ્વાતિ અને સ્વાતિનો પુત્ર ઉશદગુ થયો.

Verse 2

उशद्गोरभवत् पुत्रो नाम्ना चित्ररथो बली / अथ चैत्ररथिर्लोके शशबिन्दुरिति स्मृतः

ઉશદગુમાંથી બલવાન પુત્ર ‘ચિત્રરથ’ નામે જન્મ્યો. અને એ જ વંશજ લોકમાં ‘ચૈત્રરથી’ તથા ‘શશબિંદુ’ નામે સ્મરાય છે.

Verse 3

तस्य पुत्रः पृथुयशा राजाभूद् धर्मतत्परः / पृथुकर्मा च तत्पुत्रस्तस्मात् पृथुजयो ऽभवत्

તેણો પુત્ર પૃથુયશા નામે રાજા થયો, ધર્મમાં તત્પર. તેના પુત્ર પૃથુકર્મા, અને તેમાંથી પૃથુજય જન્મ્યો.

Verse 4

पृथुकीर्तिरभूत् तस्मात् पृथुदानस्ततो ऽभवत् / पृथुश्रवास्तस्य पुत्रस्तस्यासीत् पृथुसत्तमः

તેણામાંથી પૃથુકીર્તિ જન્મ્યો; પૃથુકીર્તિમાંથી પૃથુદાન થયો. તેના પુત્ર પૃથુશ્રવા હતા, અને પૃથુશ્રવામાથી પૃથુસત્તમ—પૃથુઓમાં શ્રેષ્ઠ—જન્મ્યો.

Verse 5

उशना तस्य पुत्रो ऽबूत् सितेषुस्तत्सुतो ऽभवत् / तस्याभूद् रुक्मकवचः परावृत् तस्य सत्तमाः

તેનો પુત્ર ઉશના થયો; ઉશનાનો પુત્ર સિતેષુ થયો. સિતેષુમાંથી રુક્મકવચ જન્મ્યો, અને રુક્મકવચમાંથી ઉત્તમ પરાવૃત જન્મ્યો.

Verse 6

परावृतः सुतो जज्ञे ज्यामघो लोकविश्रुतः / तस्माद् विदर्भः संजज्ञे विदर्भात् क्रथकैशिकौ

પરાવૃતનો પુત્ર જ્યામઘ જન્મ્યો, જે લોકમાં વિખ્યાત હતો. તેમાંથી વિદર્ભ જન્મ્યો, અને વિદર્ભમાંથી ક્રથ તથા કૈશિક—બે પુત્ર—ઉત્પન્ન થયા.

Verse 7

रोमपादस्तृतीयस्तु बभ्रुस्तस्यात्मजो नृपः / धृतिस्तस्याभवत् पुत्रः संस्तस्तस्याप्यभूत् सुतः

તે વંશમાં ત્રીજો રોમપાદ થયો. તેનો પુત્ર રાજા બભ્રુ હતો. બભ્રુનો પુત્ર ધૃતિ થયો, અને ધૃતિનો પુત્ર સંસ્ત જન્મ્યો.

Verse 8

संस्तस्य पुत्रो बलवान् नाम्ना विश्वसहस्तु सः / तस्य पुत्रो महावीर्यः प्रजावान् कौशिकस्ततः / अभूत् तस्य सुतो धीमान् सुमन्तुस्तत्सुतो ऽनलः

સંસ્તનો બલવાન પુત્ર વિશ્વસહ નામે થયો. તેના પુત્ર મહાવીર્ય; ત્યારબાદ પ્રજાવાન કૌશિક. કૌશિકનો ધીમાન પુત્ર સુમંતુ અને સુમંતુનો પુત્ર અનલ થયો.

Verse 9

कैशिकस्य सुतश्चेदिश्चैद्यास्तस्याभवन् सुताः / तेषां प्रधानो ज्योतिष्मान् वपुष्मांस्तत्सुतो ऽभवत्

કૈશિકનો પુત્ર ચેદિ થયો અને તેમાંથી ચૈદ્ય વંશ પ્રગટ્યો. તેમના પુત્રોમાં જ્યોતિષ્માન મુખ્ય હતો; જ્યોતિષ્માનનો પુત્ર વપુષ્માન થયો.

Verse 10

वपुष्मतो बृहन्मेधा श्रीदेवस्तत्सुतो ऽभवत् / तस्य वीतरथो विप्रा रुद्रभक्तो महाबलः

વપુષ્માનથી બૃહન્મેધા થયો અને તેનો પુત્ર શ્રીદેવ થયો. હે વિપ્રો, શ્રીદેવનો પુત્ર વીતરથ—મહાબલવાન અને રુદ્ર (શિવ) ભક્ત હતો.

Verse 11

क्रथस्याप्यभवत् कुन्ती वृष्णी तस्याभवत् सुतः / वृष्णेर्निवृत्तिरुत्पन्नो दशार्हस्तस्य तु द्विजाः

ક્રથથી કુંતી ઉત્પન્ન થઈ અને તેનો પુત્ર વૃષ્ણિ થયો. વૃષ્ણિથી નિવૃત્તિ જન્મ્યો અને તેમાંથી, હે દ્વિજો, દશાર્હ થયો.

Verse 12

दशार्हपुत्रोप्यारोहो जीमूतस्तत्सुतो ऽभवत् / जैमूतिरभवद् वीरो विकृतिः परवीरहा

દશાર્હનો પુત્ર ઉપ્યારોહ; તેમાંથી જીમૂત થયો અને જીમૂતનો પુત્ર જૈમૂતિ થયો. તેમાંથી વીરો વિકૃતિ ઉત્પન્ન થયો, જે શત્રુવીરોનો સંહારક હતો.

Verse 13

तस्य भीमरथः पुत्रः तस्मान्नवरथो ऽभवत् / दानधर्मरतो नित्यं सम्यक्शीलपरायणः

તેનો પુત્ર ભીમરથ હતો; અને તેની પાસેથી નવરથ જન્મ્યો. તે સદા દાનધર્મમાં રત, ધર્મનિષ્ઠ, તથા સદાચાર અને ઉત્તમ શીલમાં અડગ હતો.

Verse 14

कदाचिन्मृगयां यातो दृष्ट्वा राक्षसमूर्जितम् / दुद्राव महातविष्टो भयेन मुनिपुङ्गवाः

એક વખત શિકાર માટે ગયેલા તે મુનિશ્રેષ્ઠે, મહાબળથી ભરપૂર એક રાક્ષસને જોઈ, ભારે ભયથી વ્યાકુળ થઈ, ભયવશ વિશાળ વનમાં દોડી ગયો.

Verse 15

अन्वधावत संक्रुद्धो राक्षसस्तं महाबलः / दुर्योधनो ऽग्निसंकाशः शूलासक्तमहाकरः

ત્યારે મહાબળવાન રાક્ષસ દુર્યોધન ક્રોધિત થઈ તેની પાછળ દોડ્યો—અગ્નિ સમાન પ્રજ્વલિત, અને પોતાના વિશાળ હાથમાં શૂલ મજબૂતીથી પકડીને।

Verse 16

राजा नवरथो भीत्या नातिदूरादनुत्तमम् / अपश्यत् परमं स्थानं सरस्वत्या सुगोपितम्

ભયથી પ્રેરિત રાજા નવરથે બહુ દૂર નહીં, એક અનુત્તમ પરમ સ્થાન જોયું—જે દેવી સરસ્વતીએ સારી રીતે ગુપ્ત રાખ્યું હતું.

Verse 17

स तद्वेगेन महता संप्राप्य मतिमान् नृपः / ववन्दे शिरसा दृष्ट्वा साक्षाद् देवीं सरस्वतीम्

તે મહાવેગથી પ્રેરિત બુદ્ધિમાન રાજા ત્યાં પહોંચ્યો; અને સాక్షાત દેવી સરસ્વતીને જોઈ, તેણે મસ્તક નમાવી વંદન કર્યું.

Verse 18

तुष्टाव वाग्भिरिष्टाभिर्बद्धाञ्जलिरमित्रजित् / पपात दण्डवद् भूमौ त्वामहं शरणं गतः

અમિત્રજિતે અંજલિ બાંધી પ્રિય વચનો વડે પ્રભુની સ્તુતિ કરી; પછી દંડવત્ ભૂમિ પર પડી બોલ્યો—“હું તમારી શરણમાં આવ્યો છું।”

Verse 19

नमस्यामि महादेवीं साक्षाद् देवीं सरस्वतीम् / वाग्देवतामनाद्यन्तामीश्वरीं ब्रह्मचारिणीम्

હું મહાદેવીને નમસ્કાર કરું છું—સાક્ષાત્ દેવી સરસ્વતીને; વાણીની દેવતા, અનાદિ-અનંત, ઈશ્વરી, બ્રહ્મચારિણી।

Verse 20

नमस्ये जगतां योनिं योगिनीं परमां कलाम् / हिरण्यगर्भमहिषीं त्रिनेत्रां चन्द्रशेखराम्

હું જગતોની યોનિ, પરમ યોગિની, સર્વોચ્ચ કલા-શક્તિને નમસ્કાર કરું છું; હિરણ્યગર્ભની મહિષી, ત્રિનેત્રી, ચંદ્રશેખરા ને વંદન કરું છું.

Verse 21

नमस्ये परमानन्दां चित्कलां ब्रह्मरूपिणीम् / पाहि मां परमेशानि भीतं शरणमागतम्

હું પરમાનંદસ્વરૂપા, ચિત્કલારૂપિણી, બ્રહ્મરૂપિણીને નમસ્કાર કરું છું. હે પરમેશાની! ભયભીત થઈ તમારી શરણમાં આવ્યો છું—મારી રક્ષા કરો.

Verse 22

एतस्मिन्नन्तरे क्रुद्धो राजानं राक्षसेश्वरः / हन्तुं समागतः स्थानं यत्र देवी सरस्वती

આ દરમિયાન ક્રોધિત રાક્ષસેશ્વર રાજાને મારવા માટે તે જ સ્થળે આવી પહોંચ્યો, જ્યાં દેવી સરસ્વતી વિરાજમાન હતી.

Verse 23

समुद्यम्य तदा शूलं प्रवेष्टुं बलदर्पितः / त्रिलोकमातुस्तत्स्थानं शशाङ्कादित्यसंन्निभम्

ત્યારે પોતાના બળના દર્પથી મત્ત થઈ તેણે શૂલ ઉઠાવ્યો અને ચંદ્ર-સૂર્ય સમાન તેજસ્વી ત્રિલોકમાતાના તે ધામમાં બળપૂર્વક પ્રવેશ કરવા પ્રયત્ન કર્યો।

Verse 24

तदन्तरे महद् भूतं युगान्तादित्यसन्निभम् / शूलेनोरसि निर्भिद्य पातयामास तं भुवि

એ દરમ્યાન યુગાંતના સૂર્ય સમાન તેજસ્વી એક મહાભૂત પ્રગટ થયું; તેણે શૂલથી તેના વક્ષને ભેદી તેને ધરતી પર પાડી દીધું।

Verse 25

गच्छेत्याह महाराज न स्थातव्यं त्वया पुनः / इदानीं निर्भयस्तूर्णं स्थाने ऽस्मिन् राक्षसो हतः

તે બોલ્યો—“જાઓ, હે મહારાજ; તમારે ફરી અહીં રહેવું નહીં. હવે ત્વરિત નિર્ભય થાઓ—આ જ સ્થાને રાક્ષસ હણાયો છે.”

Verse 26

ततः प्रणम्य हृष्टात्मा राजा नवरथः पराम् / पुरीं जगाम विप्रेन्द्राः पुरन्दरपुरोपमाम्

પછી હર્ષિત હૃદયવાળો રાજા નવરથ નમસ્કાર કરીને, હે વિપ્રેન્દ્રો, પુરંદર (ઇન્દ્ર) ની પુરી સમાન પોતાની ઉત્તમ રાજધાની તરફ ગયો।

Verse 27

स्थापयामास देवेशीं तत्र भक्तिसमन्वितः / ईजे च विविधैर्यज्ञैर्हेमैर्देवीं सरस्वतीम्

ભક્તિથી યુક્ત થઈ તેણે ત્યાં દેવેશી (પરમ દેવી)ની સ્થાપના કરી; અને સોનાના ઉપહારসহ વિવિધ યજ્ઞોથી દેવી સરસ્વતીની વિધિવત્ આરાધના કરી।

Verse 28

तस्य चासीद् दशरथः पुत्रः परमधार्मिकः / देव्या भक्तो महातेजाः शकुनिस्तस्य चात्मजः

તેથી પરમધાર્મિક પુત્ર દશરથ જન્મ્યો. દેવીનો ભક્ત, મહાતેજસ્વી શકુની તેનો પુત્ર હતો.

Verse 29

तस्मात् करम्भः संभूतो देवरातो ऽभवत् ततः / ईजे स चाश्वमेधेन देवक्षत्रश्च तत्सुतः

તેથી કરંભ જન્મ્યો અને કરંભથી દેવરાત થયો. દેવરાતે અશ્વમેધ યજ્ઞ કર્યો; તેનો પુત્ર દેવક્ષત્ર હતો.

Verse 30

मधुस्तस्य तु दायादस्तस्मात् कुरुवशो ऽभवत् / पुत्रद्वयमभूत् तस्य सुत्रामा चानुरेव च

તેનો વારસ મધુ હતો; મધુથી કુરુવશ જન્મ્યો. કુરુવશને બે પુત્રો થયા—સુત્રામા અને અનુ.

Verse 31

अनोस्तु पुरुकुत्सो ऽभूदंशुस्तस्य च रिक्थभाक् / अथांशोः सत्त्वतो नाम विष्णुभक्तः प्रतापवान् / महात्मा दाननिरतो धनुर्वेदविदां वरः

અનુથી પુરુકુત્સ જન્મ્યો અને તેનો વારસ અંશુ હતો. પછી અંશુથી સત્ત્વત નામનો પુરુષ થયો—વિષ્ણુભક્ત, પ્રતિાપવાન, મહાત્મા, દાનનિરત અને ધનુર્વેદ જાણનારામાં શ્રેષ્ઠ.

Verse 32

स नारदस्य वचनाद् वासुदेवार्चनान्वितम् / शास्त्रं प्रवर्तयामास कुण्डगोलादिभिः श्रुतम्

નારદના વચનથી પ્રેરાઈ તેણે વાસુદેવ-અર્ચનાથી યુક્ત તે શાસ્ત્રનું પ્રવર્તન કર્યું, જે કુંડગોલ વગેરે આચાર્યો પાસેથી તેણે શ્રવણ કર્યું હતું.

Verse 33

तस्य नाम्ना तु विख्यातं सात्त्वतं नाम शोभनम् / प्रवर्तते महाशास्त्रं कुण्डादीनां हितावहम्

તેનાં જ નામથી પ્રસિદ્ધ ‘સાત્ત્વત’ નામનું આ શોભન મત પ્રવર્ત્યું—કુંડાદિ વિધિઓ અને અનુષ્ઠાનોને હિતકારક મહાશાસ્ત્ર.

Verse 34

सात्त्वतस्तस्य पुत्रो ऽभूत् सर्वशास्त्रविशारदः / पुण्यश्लोको महाराजस्तेन वै तत्प्रवर्तितम्

તે સાત્ત્વતનો એક પુત્ર થયો, જે સર્વ શાસ્ત્રોમાં નિપુણ હતો. પવિત્ર કીર્તિવાળા તે મહારાજે જ એ પરંપરાને સ્થાપી પ્રવર્તિત કરી.

Verse 35

सात्त्वतः सत्त्वसंपन्नः कौशल्यां सुषुवे सुतान् / अन्धकं वै महाभोजं वृष्णिं देवावृधं नृपम् / ज्येष्ठं च भजमानाख्यं धनुर्वेदविदां वरम्

સાત્ત્વત, સત્ત્વગુણથી સંપન્ન, કૌશલ્યામાં પુત્રોને જન્મ આપ્યો—અંધક (મહાભોજ), વૃષ્ણિ, રાજા દેવાવૃધ, અને જ્યેષ્ઠ ભજમાન નામે, ધનુર્વેદવિદોમાં શ્રેષ્ઠ।

Verse 36

तेषां देवावृधो राजा चचार परमं तपः / पुत्रः सर्वगुणोपेतो मम भूयादिति प्रभुः

તેમામાં રાજા દેવાવૃધ, શક્તિશાળી પ્રભુ, પરમ તપ આચર્યો—“મને સર્વગુણસંપન્ન પુત્ર પ્રાપ્ત થાઓ” એવી ઇચ્છાથી.

Verse 37

तस्य बभ्रुरिति ख्यातः पुण्यश्लोको ऽभवन्नृपः / धार्मिको रूपसंपन्नस्तत्त्वज्ञानरतः सदा

તેથી બભ્રુ નામે પ્રસિદ્ધ એક રાજા જન્મ્યો—પવિત્ર કીર્તિથી વિખ્યાત, ધાર્મિક, રૂપસંપન્ન અને સદા તત્ત્વજ્ઞાનમાં રત।

Verse 38

भजमानस्य सृञ्जय्यां भजमाना विजज्ञिरे / तेषां प्रधानौ विख्यातौ निमिः कृकण एव च

ભજમાનના સૃઞ્જય વંશમાં ભજમાના નામની સ્ત્રીથી પુત્રો જન્મ્યા. તેમામાં બે મુખ્ય અને વિખ્યાત—નિમિ તથા કૃકણ હતા.

Verse 39

महाभोजकुले जाता भोजा वैमार्तिकास्तथा / वृष्णेः सुमित्रो बलवाननमित्रः शिनस्तथा

મહાભોજ કુળમાં ભોજો તથા વૈમાર્તિકો જન્મ્યા. વृष્ણિમાંથી સુમિત્ર, બળવાન બલવાન, અનમિત્ર અને તેમ જ શિન પણ ઉત્પન્ન થયા.

Verse 40

अनमित्रादभून्निघ्नो निघ्नस्य द्वौ बभूवतुः / प्रसेनस्तु महाभागः सत्राजिन्नाम चोत्तमः

અનમિત્રથી નિઘ્ન જન્મ્યો. નિઘ્નના બે પુત્ર થયા—મહાભાગ પ્રસેન અને ઉત્તમ સત્રાજિત નામનો બીજો.

Verse 41

अनमित्राच्छिनिर्जज्ञे कनिष्ठाद् वृष्णिनन्दनात् / सत्यवान् सत्यसंपन्नः सत्यकस्तत्सुतो ऽभवत्

અનમિત્રથી શિનિ જન્મ્યો. કનિષ્ઠ, વೃಷ્ણિઓનો આનંદ, તેમાંથી સત્યવાન જન્મ્યો—સત્યથી સંપન્ન; અને તેનો પુત્ર સત્યક થયો.

Verse 42

सात्यकिर्युयुधानस्तु तस्यासङ्गो ऽभवत् सुतः / कुणिस्तस्य सुतो धीमांस्तस्य पुत्रो युगन्धरः

સાત્યકી (યુયુધાન) નો પુત્ર અસંગ થયો. અસંગનો પુત્ર ધીમાન કુણિ, અને કુણિનો પુત્ર યુગંધર થયો.

Verse 43

माद्रया वृष्णेः सुतो जज्ञे पृश्निर्वै यदुनन्दनः / जज्ञाते तनयौ पृश्नेः श्वफल्कश्चित्रकश्च ह

માદ્રાથી વૃષ્ણિને પૃશ્નિ નામનો પુત્ર થયો, જે યાદવોનો આનંદ હતો. અને પૃશ્નિના બે પુત્ર થયા—શ્વફલ્ક અને ચિત્રક।

Verse 44

श्वफल्कः काशिराजस्य सुतां भार्यामविन्दत / तस्यामजनयत् पुत्रमक्रूरं नाम धार्मिकम् / उपमङ्गुस्तथा मङ्गुरन्ये च बहवः सुताः

શ્વફલ્કે કાશીરાજની પુત્રીને પત્ની તરીકે પ્રાપ્ત કરી. તેણીથી ધર્મપ્રસિદ્ધ ‘અક્રૂર’ નામનો પુુત્ર થયો; તેમજ ઉપમંગુ, મંગુ અને અન્ય અનેક પુત્રો પણ થયા।

Verse 45

अक्रूरस्य स्मृतः पुत्रो देववानिति विश्रुतः / उपदेवश्च पुण्यात्मा तयोर्विश्वप्रमाथिनौ

અક્રૂરનો ‘દેવવાન’ નામે પ્રસિદ્ધ પુત્ર સ્મરવામાં આવે છે. તેમજ ‘ઉપદેવ’ નામનો પુણ્યાત્મા પુત્ર પણ હતો; એ બંને જગતના ઉપદ્રવોને દમન કરનાર કહેવાયા છે।

Verse 46

चित्रकस्याभवत् पुत्रः पृथुर्विपृथुरेव च / अश्वग्रीवः सुबाहुश्च सुपार्श्वकगवेषणौ

ચિત્રકના પુત્ર પૃથુ અને વિપૃથુ થયા; તેમજ અશ્વગ્રીવ, સુબાહુ, સુપાર્શ્વક અને ગવેષણ પણ પુત્રો થયા।

Verse 47

अन्धकात् काश्यदुहिता लेभे च चतुरः सुतान् / कुकुरं भजमानं च शुचिं कम्बलबर्हिषम्

અંધકથી કશ્યપની પુત્રીને ચાર પુત્રો થયા—કુકુર, ભજમાન, શુચિ અને કમ્બલબર્હિષ।

Verse 48

कुकुरस्य सुतो वृष्णिर्वृष्णेस्तु तनयो ऽभवत् / कपोतरोमा विपुलस्तस्य पुत्रो विलोमकः

કુકુરનો પુત્ર વૃષ્ણિ હતો; અને વૃષ્ણિનો પણ એક પુત્ર થયો. તે કપોતરોમા કહેવાયો; તેના પરથી વિપુલ જન્મ્યો, અને વિપુલનો પુત્ર વિલોમક હતો.

Verse 49

तस्यासीत् तुम्बुरुसखा विद्वान् पुत्रो नलः किल / ख्यायते तस्य नामानुरनोरानकदुन्दुभिः

તેને નલ નામનો વિદ્વાન પુત્ર હતો, જે તુંબુરુનો સખા હતો. તેની નામકીર્તિ સર્વત્ર પ્રખ્યાત છે, જાણે આનક અને દુન્દુભિના ગર્જનાસમાન ગુંજે છે.

Verse 50

स गोवर्धनमासाद्य तताप विपुलं तपः / वरं तस्मै ददौ देवो ब्रह्मा लोकमहेश्वरः

તે ગોવર્ધન પહોંચીને વિશાળ તપસ્યા કરવા લાગ્યો. ત્યારે લોકમહેશ્વર દેવ બ્રહ્માએ તેને વરદાન આપ્યું.

Verse 51

वंशस्य चाक्षयां कीर्ति गानयोगमनुत्तमम् / गुरोरभ्यधिकं विप्राः कामरूपित्वमेव च

તેના વંશની અક્ષય કીર્તિ, પવિત્ર ગાન અને યોગસમાધિનું અનુત્તમ શાસ્ત્ર; અને હે વિપ્રો, ગુરુથી પણ અધિક સામર્થ્ય—તથા ઇચ્છાનુસાર રૂપ ધારણ કરવાની સિદ્ધિ (પ્રાપ્ત થાય).

Verse 52

स लब्ध्वा वरमव्यग्रो वरेण्यं वृषवाहनम् / पूजयामास गानेन स्थाणुं त्रिदशपूजितम्

વર પ્રાપ્ત કરીને તે નિર્વ્યગ્ર થયો અને વૃષવાહન, વરેણ્ય, ત્રિદશપૂજિત સ્થાણુ (શિવ)ની સ્તુતિગાનથી પૂજા કરી.

Verse 53

तस्य गानरतस्याथ भगवानम्बिकापतिः / कन्यारत्नं ददौ देवो दुर्लभं त्रिदशैरपि

ત્યારે પવિત્ર ગાનમાં રત એવા તેને ભગવાન અંબિકાપતિ દેવે ‘કન્યારત્ન’ આપ્યું—ત્રિદશોને પણ દુર્લભ એવી દિવ્ય કન્યા।

Verse 54

तया स सङ्गतो राजा गानयोगमनुत्तमम् / अशिक्षयदमित्रघ्नः प्रियां तां भ्रान्तलोचनाम्

તેણી સાથે સંયુક્ત થઈ એ અમિત્રઘ્ન રાજાએ ભ્રમિત નેત્રવાળી પોતાની પ્રિયાને ગાન-યોગની અનુત્તમ સાધના શીખવાડી।

Verse 55

तस्यामुत्पादयामास सुभुजं नाम शोभनम् / रूपलावण्यसंपन्नां ह्रीमतीमपि कन्यकाम्

તેણીથી તેણે ‘સુભુજ’ નામનો શોભન પુત્ર ઉત્પન્ન કર્યો; તેમજ રૂપ-લાવણ્યથી સમૃદ્ધ ‘હ્રીમતી’ નામની કન્યাও જન્મી।

Verse 56

ततस्तं जननी पुत्रं बाल्ये वयसि शोभनम् / शिक्षयामास विधिवद् गानविद्यां च कन्यकाम्

પછી માતાએ વિધિ મુજબ બાળપણમાં જ તે શોભન પુત્રને શિક્ષિત કર્યો; અને કન્યાને પણ યથાવિધી ગાનવિદ્યા શીખવાડી।

Verse 57

कृतोपनयनो वेदानधीत्य विधिवद् गुरोः / उद्ववाहात्मजां कन्यां गन्धर्वाणां तु मानसीम्

ઉપનયન સંસ્કાર કરીને અને ગુરુના સાન્નિધ્યમાં વિધિવત વેદાધ્યયન કરીને, તેણે ગંધર્વોની ‘માનસી’—મનોજાત—કન્યાને પરણ્યો।

Verse 58

तस्यामुत्पादयामास पञ्च पुत्राननुत्तमान् / वीणावादनतत्त्वज्ञान् गानशास्त्रविशारदान्

તેણીમાં તેણે પાંચ અનુત્તમ પુત્રોને જન્મ આપ્યો—જે વીણા-વાદનના તત્ત્વને જાણનારા અને ગાનશાસ્ત્રમાં વિશારદ હતા।

Verse 59

पुत्रैः पौत्रैः सपत्नीको राजा गानविशारदः / पूजयामास गानेन देवं त्रिपुरनाशनम्

પુત્રો-પૌત્રો અને રાણીসহ, ગાનમાં વિશારદ રાજાએ ભક્તિગાન દ્વારા ત્રિપુરનાશક દેવનું પૂજન કર્યું।

Verse 60

ह्रीमती चापि या कन्या श्रीरिवायतलोचना / सुबाहुर्नाम गन्धर्वस्तामादाय ययौ पुरीम्

અને હ્રીમતી નામની તે કન્યા—જેનાં લાંબા નેત્રો શ્રી (લક્ષ્મી) સમાન હતાં—સુબાહુ નામના ગંધર્વે તેને લઈને પોતાની નગરી તરફ પ્રસ્થાન કર્યું।

Verse 61

तस्यामप्यभवन् पुत्रा गन्धर्वस्य सुतेजसः / सुषेणवीरसुग्रीवसुभोजनरवाहनाः

તેણીમાંથી પણ તે તેજસ્વી ગંધર્વના પુત્રો જન્મ્યા—સુષેણ, વીર, સુગ્રીવ, સుభોજન અને રવાહન।

Verse 62

अथासीदभिजित् पुत्रो वीरस्त्वानकदुन्दुभेः / पुनर्वसुश्चाभिजितः संबभूवाहुकः सुतः

પછી આનકદુન્દુભિનો અભિજિત્ નામનો એક વીર પુત્ર થયો; અને અભિજિત્ પરથી પુનર્વસુ જન્મ્યો, જેના પુત્ર આહુક હતા।

Verse 63

आहुकस्योग्रसेनश्च देवकश्च द्विजोत्तमाः / देवकस्य सुता वीरा जज्ञिरे त्रिदशोपमाः

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, આહુકમાંથી ઉગ્રસેન અને દેવક જન્મ્યા; અને દેવકની વીરસ્વરૂપ પુત્રીઓ દેવતાસમાન ગુણોથી ઉત્પન્ન થઈ।

Verse 64

देववानुपदेवश्च सुदेवो देवरक्षितः / तेषां स्वसारः सप्तासन् वसुदेवाय ता ददौ

દેવવાન, ઉપદેવ, સુદેવ અને દેવરક્ષિત જન્મ્યા. તેમની સાત બહેનો હતી; તે બહેનોને વસુદેવે વિવાહ માટે આપ્યા।

Verse 65

वृकदेवोपदेवा च तथान्या देवरक्षिता / श्रीदेवा शान्तिदेवा च सहदेवा सहदेवा च सुव्रता / देवकी चापि तासां तु वरिष्ठाभूत् सुमध्यमा

વૃકદેવોપદેવા તથા બીજી દેવરક્ષિતા; શ્રીદેવા, શાંતিদેવા, સહદેવા, ફરી સહદેવા અને સુવ્રતા—આ બધી હતી. તેમાં સુમધ્યમા દેવકી સર્વોત્તમ હતી।

Verse 66

अग्रसेनस्य पुत्रो ऽभून्न्यग्रोधः कंस एव च / सुभूमी राष्ट्रपालश्च तुष्टिमाञ्छङ्कुरेव च

અગ્રસેનના પુત્રો—ન્યગ્રોધ અને કংস; તેમજ સુભૂમિ, રાષ્ટ્રપાલ, તુષ્ટિમાન અને શંકુ પણ થયા।

Verse 67

भजमानादबूत् पुत्रः प्रख्यातो ऽसौ विदूरथः / तस्य शूरः शमिस्तस्मात् प्रतिक्षत्रस्ततो ऽभवत्

ભજમાનમાંથી પ્રસિદ્ધ પુત્ર વિદૂરથ જન્મ્યો. તેમાંથી શૂર, શૂરમાંથી શમિ, અને શમિમાંથી આગળ પ્રતિક્ષત્ર ઉત્પન્ન થયો।

Verse 68

स्वयंभोजस्ततस्तस्माद् हृदिकः शत्रुतापनः / कृतवर्माथ तत्पुत्रो देवरस्तत्सुतः स्मृतः / स शूरस्तत्सुतो धीमान् वसुदेवो ऽथ तत्सुतः

સ્વયંભોજમાંથી શત્રુતાપન હૃદિક ઉત્પન્ન થયો. તેમાંથી કૃતવર્મા થયો; તેનો પુત્ર દેવર તરીકે સ્મરાય છે. દેવરનો પુત્ર પરાક્રમી અને ધીમાન શૂર; શૂરમાંથી વસુદેવ થયો, અને પછી તેનો પણ પુત્ર જન્મ્યો.

Verse 69

वसुदेवावन्महाबाहुर्वासुदेवो जगद्गुरुः / बभूव देवकीपुत्रो देवैरभ्यर्थितो हरिः

વસુદેવના વંશમાં મહાબાહુ હરિ—વાસુદેવ, જગદગુરુ—દેવતાઓની પ્રાર્થનાથી અવતરીને દેવકીનો પુત્ર બન્યો.

Verse 70

रोहिणी च महाभागा वसुदेवस्य शोभना / असूत पत्नी संकर्षं रामं ज्येष्ठं हलायुधम्

વસુદેવની શોભામયી મહાભાગા પત્ની રોહિણી એ સંકર્ષણ—જ્યેષ્ઠ રામ, હલાયુધધારી—ને જન્મ આપ્યો.

Verse 71

स एव परमात्मासौ वासुदेवो जगन्मयः / हलायुधः स्वयं साक्षाच्छेषः संकर्षणः प्रभुः

એ જ પરમાત્મા વાસુદેવ છે, જે સમગ્ર જગતમાં વ્યાપ્ત છે. એ જ હલાયુધધારી, સ્વયં સાક્ષાત્ શેષ—સંકર્ષણ પ્રભુ—રૂપે પ્રગટ છે.

Verse 72

भृगुशापच्छलेनैव मानयन् मानुषीं तनुम् / बभूत तस्यां देवक्यां रोहिण्यामपि माधवः

ભૃગુના શાપના બહાને, માનવ દેહ ધારણને માન આપતાં, માધવ દેવકીમાં પણ અને રોહિણીમાં પણ પ્રગટ થયો.

Verse 73

उमादेहसमुद्भूता योगनिद्रा च कौशीकी / नियोगाद् वासुदेवस्य यशोदातनया ह्यभूत्

ઉમાના દેહમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી એ યોગનિદ્રા—કૌશિકી—વાસુદેવના નિયોગથી નિશ્ચયે યશોદાની પુત્રી બની।

Verse 74

ये चान्ये वसुदेवस्य वासुदेवाग्रजाः सुताः / प्रागेव कंसस्तान् सर्वान् जघान मुनिपुङ्गवाः

અને વાસુદેવના બીજા જે પુત્રો વાસુદેવ (કૃષ્ણ)ના અગ્રજ હતા—હે મુનિશ્રેષ્ઠો! કংসે તેમને સૌને પહેલેથી જ મારી નાખ્યા હતા।

Verse 75

सुषेणश्च तथोदायी भद्रसेनो महाबलः / ऋजुदासो भद्रदासः कीर्तिमानपि पूर्वजः

સુષેણ, તેમજ ઉદાયી; મહાબળવાન ભદ્રસેન; ઋજુદાસ, ભદ્રદાસ; અને પ્રાચીન ખ્યાતિવાળા પૂર્વજ કીર્તિમાન પણ (હતા)।

Verse 76

हतेष्वेतेषु सर्वेषु रोहिणी वसुदेवतः / असूत रामं लोकेशं बलभद्रं हलायुधम्

આ બધા હણાઈ ગયા પછી રોહિણીએ વાસુદેવથી રામને જન્મ આપ્યો—લોકેશ્વર બલભદ્ર, હલાયુધ ધારણ કરનાર।

Verse 77

जाते ऽथ रामे देवानामादिमात्मानमच्युतम् / असूत देवकी कृष्णं श्रीवत्साङ्कितवक्षसम्

પછી રામ જન્મ્યા બાદ દેવકીએ કૃષ્ણને જન્મ આપ્યો—દેવતાઓના આદ્ય આત્મા અચ્યુતને, જેમના વક્ષસ્થળે શ્રીવત્સનું ચિહ્ન અંકિત છે।

Verse 78

रेवती नाम रामस्य भार्यासीत् सुगुणान्विता / तस्यामुत्पादयामास पुत्रौ द्वौ निशठोल्मुकौ

રામની પત્ની રેવતી નામે હતી, ઉત્તમ ગુણોથી યુક્ત હતી. તેના ગર્ભથી તેને બે પુત્રો થયા—નિશઠ અને ઓલ્મુક.

Verse 79

षोडशस्त्रीसहस्त्राणि कृष्णस्याक्लिष्टकर्मणः / बभूवुरात्मजास्तासु शतशो ऽथ सहस्त्रशः

અક્લિષ્ટ કર્મવાળા શ્રીકૃષ્ણની સોળ હજાર પત્નીઓ હતી; અને તેમની પાસેથી પુત્રો સૈકડાઓમાં, તેમજ હજારોમાં થયા.

Verse 80

चारुदेष्णः सुचारुश्च चारुवेषो यशोधरः / चारुश्रवाश्चारुयशाः प्रद्युम्नः शङ्ख एव च

ચારુદેષ્ણ, સુચારુ, ચારુવેષ, યશોધર, ચારુશ્રવ, ચારુયશ, પ્રદ્યુમ્ન અને શંખ—આ (તેમના) નામો છે.

Verse 81

रुक्मिण्य वासुदेवस्यां महाबलपराक्रमाः / विशिष्टाः सर्वपुत्राणां संबभूवुरिम् सुताः

રુક્મિણી અને વાસુદેવથી આ પુત્રો જન્મ્યા; તેઓ મહાબળ અને પરાક્રમથી યુક્ત, સર્વ પુત્રોમાં વિશિષ્ટ હતા.

Verse 82

तान् दृष्ट्वा तनयान् वीरान् रौक्मिणेयाञ्जनार्दनम् / जाम्बवत्यब्रवीत् कृष्णं भार्या तस्य शुचिस्मिता

તે વીરસુતને—રુક્મિણીના પુત્ર અને જનાર્દનને—જોઈને, શુચિસ્મિતા જાંબવતી, તેની પત્ની, કૃષ્ણને બોલી.

Verse 83

मम त्वं पुण्डरीकाक्ष विशिष्टं गुणवत्तमम् / सुरेशसदृशं पुत्रं देहि दानवसूदन

હે પુણ્ડરીકાક્ષ, હે દાનવસૂદન! મને એવો પુત્ર આપો કે જે વિશિષ્ટ, પરમ ગુણવત્તમ અને સુરેશ સમાન હોય।

Verse 84

जात्बवत्या वचः श्रुत्वा जगन्नाथः स्वयं हरिः / समारेभे तपः कर्तुं तपोनिधिररिन्दमः

જાત્બવતીના વચન સાંભળી જગન્નાથ સ્વયં હરિ—તપનો નિધિ, શત્રુદમનકર્તા—તપ કરવા આરંભ કર્યો।

Verse 85

तच्छृणुध्वं मुनिश्रेष्ठा यथासौ देवकीसुतः / दृष्ट्वा लेभे सुतं रुद्रं तप्त्वा तीव्रं महत् तपः

હે મુનિશ્રેષ્ઠો, સાંભળો—દેવકીપુત્રે તીવ્ર મહાતપ કરી રુદ્રનું દર્શન કર્યું અને તેમને જ પુત્રરૂપે પ્રાપ્ત કર્યા।