Shloka 4
Dīkṣā-bhedaḥ (Types of Initiation) — Lalitopākhyāna: Hayagrīva–Agastya Dialogue
Devanagari script
निमील्य नयने ध्यात्वा श्रीकामाक्षीं प्रसन्नधीः / सम्यक्पश्येद्गुरुः शिष्यं दृग्दीक्षा सेयमुच्यते
Transliteration
nimīlya nayane dhyātvā śrīkāmākṣīṃ prasannadhīḥ / samyakpaśyedguruḥ śiṣyaṃ dṛgdīkṣā seyamucyate
Translation
નેત્રો મીંચી શ્રીકામાક્ષીનું ધ્યાન કરીને પ્રસન્નબુદ્ધિથી ગુરુ શિષ્યને સમ્યક્ જુએ—આને ‘દૃગ્-દીક્ષા’ કહે છે।
Word by Word
निमील्यhaving closed
निमील्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootनि + मील् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया; उपसर्ग-नि
नयनेthe two eyes
नयने:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनयन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), द्विवचन; (कर्म—closed)
ध्यात्वाhaving meditated
ध्यात्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootध्यै (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया
श्रीकामाक्षीम्Śrī Kāmākṣī
श्रीकामाक्षीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootश्री + कामाक्षी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्मधारय (श्री-विशिष्टा कामाक्षी)
प्रसन्नधीःone whose mind is serene
प्रसन्नधीः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रसन्न + धी (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; बहुव्रीहि (यस्य धीः प्रसन्ना सः)
सम्यक्properly
सम्यक्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसम्यक् (अव्यय)
Formरीतिबोधक-अव्यय (adverb)
पश्येत्should see
पश्येत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपश् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
गुरुःthe guru
गुरुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
शिष्यम्the disciple
शिष्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशिष्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
दृग्दीक्षाinitiation by sight
दृग्दीक्षा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदृक्/दृश् + दीक्षा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (दृशा/दृष्ट्या दीक्षा)
साthat
सा:
Visheshana (विशेषण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
इयम्this
इयम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
उच्यतेis called
उच्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive)