Adhyaya 13

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने ललिताप्रादुर्भावो नाम द्वादशो ऽध्यायः देवा ऊचुः जय देवि जगन्मातर्जय देवि परात्परे / जय कल्याणनिलये जय कामकलात्मिके

આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણના ઉત્તરભાગમાં હયગ્રીવ–અગસ્ત્ય સંવાદના લલિતોપાખ્યાનમાં ‘લલિતાપ્રાદુર્ભાવ’ નામે બારમો અધ્યાય. દેવોએ કહ્યું— જય દેવી જગન્માતા, જય દેવી પરાત્પરે. જય કલ્યાણનિલયે, જય કામકલા-સ્વરૂપિણી.

Verse 2

जयकारि च वामाक्षि जय कामाक्षि सुन्दरि / जयाखिलसुराराध्ये जय कामेशि मानदे

જયકારિણી વામાક્ષી, જય કામાક્ષી સુન્દરી. જય અખિલસુરારાધ્યે, જય કામેશી માનદે.

Verse 3

जय ब्रह्ममये देवि ब्रह्मात्मकरसात्मिके / जय नारायणि परे नन्दिताशेषविष्टपे

જય બ્રહ્મમયી દેવી, બ્રહ્માત્મક રસાત્મિકે. જય પરા નારાયણી, આનંદિત અશેષ વિશ્વે.

Verse 4

जय श्रीकण्ठदयिते जय श्रीललितेंबिके / जय श्रीविजये देवि विजय श्रीसमृद्धिदे

જય શ્રીકંઠદયિતે, જય શ્રીલલિતા અંબિકે. જય શ્રીવિજયે દેવી, વિજય-શ્રી-સમૃદ્ધિદે.

Verse 5

जातस्य जायमानस्य इष्टापूर्तस्य हेतवे / नमस्तस्यै त्रिजगतां पालयित्र्यै परात्परे

જન્મેલા અને જન્મતા સર્વના ઇષ્ટ‑પૂર્તના હેતુ, ત્રિજગતની પાલનકર્ત્રી પરાત્પરા દેવીને નમસ્કાર.

Verse 6

कलामुहूर्तकाष्ठाहर् मासर्तुशरदात्मने / नमः सहस्रशीर्षायै सहस्रमुखलोचने

કલા, મુહૂર્ત, કાષ્ઠા, અહઃ, માસ, ઋતુ અને શરદ્—જેનુ સ્વરૂપ છે; સહસ્રશીર્ષા, સહસ્રમુખ‑સહસ્રલોચના દેવીને નમઃ.

Verse 7

नमः सहस्रहस्ताब्जपादपङ्कजशोभिते / अणोरणुतरे देवि महतो ऽपि महीयसि

સહસ્ર હસ્ત‑કમળ અને પાદ‑પંકજથી શોભિતે! અણુથી પણ અણુતર અને મહતથી પણ મહીયસી દેવીને નમઃ.

Verse 8

परात्परतरे मातस्तेजस्तेजीयसामपि / अतलं तु भवेत्पादौ वितलं जानुनी तव

હે માતા! તમે પરાત્પરતર છો; તેજસ્વીઓના તેજથી પણ વધુ તેજોમયી છો. તમારા પાદ અતલ છે અને તમારા જાનુ વિતલ કહેવાય છે.

Verse 9

रसातलं कटीदेशः कुक्षिस्ते धरणी भवेत् / हृदयं तु भुवर्लोकः स्वस्ते मुखमुदाहृतम्

તમારો કટિદેશ રસાતલ છે, તમારી કુક્ષિ ધરણી છે; તમારું હૃદય ભુવર્લોક છે અને તમારું મુખ સ્વર્લોક કહેવાયું છે.

Verse 10

दृशश्चन्द्रार्कदहना दिशस्ते बाहवोंबिके / मरुतस्तु तवोच्छ्वासा वाचस्ते श्रुतयो ऽखिलाः

હે અંબિકે! ચંદ્ર, સૂર્ય અને અગ્નિ તારી દૃષ્ટિઓ છે; દિશાઓ તારા બાહુ છે. પવન તારો શ્વાસ છે અને સર્વ શ્રુતિઓ તારી વાણી છે.

Verse 11

क्रीडा ते लोकरचना सखा ते चिन्मयः शिवः / आहारस्ते सदानन्दो वासस्ते हृदये सताम्

તારી ક્રીડાજ લોકરચના છે; તારો સખા ચિન્મય શિવ છે. તારો આહાર સદાનંદ છે; અને સત્પુરુષોના હૃદયમાં તારો નિવાસ છે.

Verse 12

दृश्यादृश्य स्वरूपाणि रूपाणि भुवनानि ते / शिरोरुहा घनास्ते तु तारकाः कुसुमानि ते

દૃશ્ય-અદૃશ્ય સ્વરૂપવાળા સર્વ ભુવન તારા રૂપ છે; વાદળો તારા કેશ છે અને તારાઓ તારા પુષ્પ છે.

Verse 13

धर्माद्या बाहवस्ते स्युरधर्माद्यायुधानि ते / यमाश्च नियमाश्चैव करपादरुहास्तथा

ધર્મ વગેરે તારા બાહુ છે; અધર્મ વગેરે તારા આયુધ છે. યમ અને નિયમ પણ તારા હાથ-પગના અંકુર સમાન ઉપાંગ છે.

Verse 14

स्तनौ स्वाहास्वधाकरौ लोकोज्जीवनकारकौ / प्राणायामस्तु ते नासा रसना ते सरस्वती

સ્વાહા-સ્વધા પ્રદાન કરનારાં તારા સ્તન લોકને જીવંત રાખે છે. પ્રાણાયામ તારી નાસિકા છે અને સરસ્વતી તારી જિહ્વા છે.

Verse 15

प्रत्याहारस्त्विद्रिंयाणि ध्यानं ते धीस्तु सत्तमा / मनस्ते धारणाशक्तिर्हृदयं ते समाधिकः

હે દેવી, ઇન્દ્રિયોનુ પ્રત્યાહાર તારો સ્વરૂપ છે; ધ્યાન તારી ઉત્તમ ધી છે. મન તારી ધારણા-શક્તિ છે અને હૃદય તારો સમાધિ-સ્વરૂપ છે.

Verse 16

महीरुहास्तेङ्गरुहाः प्रभातं वसनं तव / भूतं भव्यं भविष्यच्च नित्यं च तव विग्रहः

હે દેવી, પર્વતોના વૃક્ષો તારા અંગરોમ છે; પ્રભાત તારો વસ્ત્ર છે. ભૂત, વર્તમાન, ભવિષ્ય અને નિત્યતા—આ બધું તારો વિગ્રહ છે.

Verse 17

यज्ञरूपा जगद्धात्री विश्वरूपा च पावनी / आदौ या तु दयाभूता ससर्ज निखिलाः प्रजाः

તમે યજ્ઞરૂપા, જગદ્ધાત્રી, વિશ્વરૂપા અને પાવની છો. આદિમાં કરુણારૂપ બની તમે સર્વ પ્રજાઓની સૃષ્ટિ કરી.

Verse 18

हृदयस्थापि लोकानामदृश्या मोहनात्मिका

તમે લોકોના હૃદયમાં સ્થિત હોવા છતાં અદૃશ્ય છો, અને મોહસ્વરૂપિણી છો.

Verse 19

नामरूपविभागं च या करोति स्वलीलया / तान्यधिष्ठाय तिष्ठन्ती तेष्वसक्तार्थकामदा / नमस्तस्यै महादेव्यै सर्वशक्त्यै नमोनमः

જે પોતાની લીલાથી નામ-રૂપનો વિભાગ કરે છે, અને તેમને અધિષ્ઠાન કરીને સ્થિત રહી પણ તેમાં આસક્ત નથી—તે અર્થ અને કામના આપનારી છે. તે મહાદેવી, સર્વશક્તિને વારંવાર નમસ્કાર.

Verse 20

यदाज्ञया प्रवर्तन्ते वह्निसूर्यैदुमारुताः / पृथिव्यादीनि भूतानि तस्यै देव्यै नमोनमः

જેનાં આદેશથી અગ્નિ, સૂર્ય, ચંદ્ર અને વાયુ પ્રવર્તે છે, તથા પૃથ્વી આદિ સર્વ ભૂતો ચાલે છે—તે દેવીને વારંવાર નમસ્કાર।

Verse 21

या ससर्जादिधातारं सर्गादावादिभूरिदम् / दधार स्वयमेवैका तस्यै देव्यै नमोनमः

જેણે સૃષ્ટિના આરંભે આદિધાતા (બ્રહ્મા)ને સર્જ્યા અને આ આદિભૂત જગતને પ્રગટ કર્યું; જે એકલી જ સ્વયં સર્વને ધારણ કરે છે—તે દેવીને વારંવાર નમસ્કાર।

Verse 22

यथा धृता तु धरिणी ययाकाशममेयया / यस्यामुदेति सविता तस्यै देव्यै नमोनमः

જેમ અપરિમેય શક્તિથી આકાશ ધારણ થયું છે, તેમ જ પૃથ્વી પણ ધારણ થઈ છે; જેમામાં સવિતા (સૂર્ય) ઉદય પામે છે—તે દેવીને વારંવાર નમસ્કાર।

Verse 23

यत्रोदेति जगत्कृत्स्नं यत्र तिष्ठति निर्भरम् / यत्रान्तमेति काले तु तस्यै देव्यै नमोनमः

જેમામાં સમગ્ર જગત ઉદય પામે છે, જેમામાં આધાર લઈને સ્થિર રહે છે, અને કાળે અંતે જેમામાં જ લય પામે છે—તે દેવીને વારંવાર નમસ્કાર।

Verse 24

नमोनमस्ते रजसे भवायै नमोनमः सात्त्विकसंस्थितायै / नमोनमस्ते तमसे हरायै नमोनमो निर्गुणतः शिवायै

રજોગુણરૂપા ભવાનીને વારંવાર નમસ્કાર; સત્ત્વગુણમાં સ્થિત દેવીને નમસ્કાર। તમોગુણરૂપા હરાપ્રિયાને નમસ્કાર; અને નિર્ગુણ શિવસ્વરૂપાને પણ વારંવાર નમસ્કાર।

Verse 25

नमोनमस्ते जगदेकमात्रे नमोनमस्ते जगदेकपित्रे / नमोनमस्ते ऽखिलरूपतन्त्रे नमोनमस्ते ऽखिलयन्त्ररूपे

હે જગતની એકમાત્ર માતા, તમને વારંવાર નમસ્કાર; હે જગતના એકમાત્ર પિતા, તમને નમસ્કાર. હે સર્વરૂપ-તંત્રસ્વરૂપિણી, તમને નમસ્કાર; હે સર્વયંત્રરૂપે સ્થિત, તમને નમસ્કાર.

Verse 26

नमोनमो लोकगुरुप्रधाने नमोनमस्ते ऽखिलवाग्विभूत्यै / नमो ऽस्तु लक्ष्म्यै जगदेकतुष्ट्यै नमोनमः शांभवि सर्वशक्त्यै

હે લોકગુરુ-પ્રધાન, તમને વારંવાર નમસ્કાર; હે સર્વ વાણી-વિભૂતિ, તમને નમસ્કાર. જગતની એકમાત્ર તૃપ્તિરૂપા લક્ષ્મીને નમસ્કાર હો; હે શાંભવી, સર્વશક્તિ, તમને નમસ્કાર.

Verse 27

अनादिमध्यान्तमपाञ्चभौतिकं ह्यवाङ्मनोगम्यमतर्क्यवैभवम् / अरूपमद्वन्द्वमदृष्टगोचरं प्रभावमग्र्यं कथमंब वर्णये

હે અંબે! જેને ન આદિ છે, ન મધ્ય, ન અંત; જે પંચભૂતોથી પર છે; જે વાણી અને મનથી પણ અગમ્ય અને તર્કથી અચિંત્ય વૈભવવાળી છે—રૂપરહિત, દ્વંદ્વરહિત, દૃષ્ટિગોચરથી પર એવા પરમ પ્રભાવને હું કેવી રીતે વર્ણવું?

Verse 28

प्रसीद विश्वेश्वरि विश्ववन्दिते प्रसीद विद्येश्वरि वेदरूपिणि / प्रसीद मायामयि मन्त्राविग्रहे प्रसीद सर्वेश्वरि सर्वरूपिणि

હે વિશ્વેશ્વરી, વિશ્વવંદિતે, પ્રસન્ન થાઓ; હે વિદ્યેશ્વરી, વેદરૂપિણી, પ્રસન્ન થાઓ. હે માયામયી, મંત્ર-વિગ્રહસ્વરૂપા, પ્રસન્ન થાઓ; હે સર્વેશ્વરી, સર્વરૂપિણી, પ્રસન્ન થાઓ.

Verse 29

इति स्तत्वा महादेवीं देवाः सर्वे सवासवाः / भूयोभूयो नमस्कृत्य शरणं जगमुरञ्जसा

આ રીતે મહાદેવીની સ્તુતિ કરીને, ઇન્દ્ર સહિત સર્વ દેવોએ વારંવાર નમસ્કાર કર્યો અને સરળ ભાવથી તેમની શરણમાં ગયા.

Verse 30

ततः प्रसन्ना सा देवी प्रणतं वीक्ष्य वासवम् / वरेण च्छन्दयामास वरदाखिलदेहिनाम्

ત્યારે તે દેવી પ્રસન્ન થઈ; પ્રણામ કરેલા વાસવ (ઇન્દ્ર)ને જોઈ, સર્વ દેહધારીઓને વર આપનારી દેવી તેને વર પસંદ કરવા પ્રેરિત કરી।

Verse 31

इन्द्र उवाच यदि तुष्टासि कर्याणि वरं दैत्येन्द्र पीडितः / दुर्धरं जीवितं देहि त्वां गताः शरणार्थिनः

ઇન્દ્ર બોલ્યો—હે કલ્યાણી! જો તું પ્રસન્ન હોય, તો દૈત્યેન્દ્રથી પીડિત અમે શરણાર્થીઓને આ દુર્ધર જીવનનું રક્ષણરૂપ દાન આપ।

Verse 32

श्रीदेव्युवाच अहमेव विनिर्जित्य भण्डं दैत्यकुलोद्भवम् / अचिरात्तव दास्यामि त्रैलोक्यं सचराचरम्

શ્રીદેવી બોલ્યાં—દૈત્યકુલમાં જન્મેલા ભંડ નામના અસુરને હું જાતે જ જીતું છું; અને અચિર સમયમાં ચરાચર સહિત ત્રિલોક્ય તને અર્પણ કરીશ।

Verse 33

निर्भया मुदिताः सन्तु सर्वे देवगणास्तथा / ये स्तोष्यन्ति च मां भक्त्या स्तवेनानेन मानवाः

બધા દેવગણો નિર્ભય અને આનંદિત રહો; અને જે માનવો આ સ્તવથી ભક્તિપૂર્વક મારી સ્તુતિ કરશે, તેઓ પણ એવા જ રહો।

Verse 34

भाजनं ते भविष्यन्ति धर्मश्रीयशसां सदा / विद्याविनयसंपन्ना नीरोगा दीर्घजीविनः

તેઓ સદા ધર્મ, શ્રી (સમૃદ્ધિ) અને યશના પાત્ર બનશે; વિદ્યાવાન અને વિનયી, નિરોગી તથા દીર્ઘાયુ થશે।

Verse 35

पुत्रमित्रकल त्राढ्या भवन्तु मदनुग्रहात् / इति लब्धवरा देवा देवेन्द्रो ऽपि महाबलः

મારા અનુગ્રહથી તમે પુત્ર, મિત્ર અને કલત્ર સહિત સમૃદ્ધ થાઓ—એવો વર મેળવી દેવગણ, મહાબલી દેવೇಂದ್ರ પણ પ્રસન્ન થયો।

Verse 36

आमोदं परमं जग्मुस्तां विलोक्य मुहुर्मुहुः

તેણીને વારંવાર નિહાળી તેઓ પરમ આનંદને પામ્યા।