Adhyaya 71

Verse 1

[वेर्सेस् २,७०।३ - ४९ नोत् अवैलब्ले अत् प्रेसेन्त्] सूत उवाच सात्त्वताज्जज्ञिरे पुत्राः कौशल्यायां महाबलाः / भजमानो भजिर्द्दिव्यो वृष्णिर्देवावृधो ऽन्धकः

[૨.૭૦.૩–૪૯ શ્લોક ઉપલબ્ધ નથી] સૂતે કહ્યું—કૌશલ્યામાં સાત્ત્વતથી મહાબલી પુત્રો જન્મ્યા: ભજમાન, ભજિ, દિવ્ય, વೃಷ્ણિ, દેવાવૃધ અને અંધક।

Verse 2

महाभोजश्च विख्यातो ब्रह्मण्यस्सत्यसंगरः / तेषां हि सर्गाश्चत्वारः शृणुध्वं विस्तरेण वै

મહાભોજ પ્રસિદ્ધ હતો, બ્રાહ્મણભક્ત અને સત્યસંગ્રામમાં અડગ. તેમના ચાર સર્ગ છે—તે વિસ્તારે સાંભળો.

Verse 3

भजमानस्य सृंजय्यो बाह्यका चोपवाह्यका / सृंज यस्य सुते द्वे तु बाह्यके ते उदावहत्

ભજમાનની પત્નીઓ સૃંજય્યા, બાહ્યકા અને ઉપવાહ્યકા હતી. સૃંજયની બે પુત્રીઓને બાહ્યકાએ વિવાહમાં આપ્યાં.

Verse 4

तस्य भार्ये भगिन्यौ ते प्रसूते तु सुतान्बहून् / निम्लोचिः किङ्कणश्चैव धृष्टिः पर पुरञ्जयः

તેણીની તે બે પત્નીઓ, જે બહેનો હતી, અનેક પુત્રોને જન્મ આપ્યો—નિમ્લોચિ, કિંકણ, ધૃષ્ટિ અને પરપુરંજય.

Verse 5

ते बाह्यकाया सृंजय्या भजमानाद्विजज्ञिरे / अयुताजित्सहस्राजिच्छताजिदिति नामतः

તેઓ બાહ્યકા અને સૃંજય્યા દ્વારા ભજમાનને જન્મ્યા; નામે અયુતાજિત્, સહસ્રાજિત્ અને શતાજિત્ હતા.

Verse 6

बाह्यकायां भगिन्यां ते भजमानाद्विजज्ञिरे / तेषां देवावृधो राजा चचार परमं तपः / पुत्रः सर्वगुणोपेतो मम भूयादिति स्म ह

બાહ્યકા નામની તે બહેનમાં પણ તેઓ ભજમાનથી જન્મ્યા. તેમામાં રાજા દેવાવૃધે ‘મને સર્વગુણસંપન્ન પુત્ર મળે’ એમ કહી પરમ તપ કર્યું.

Verse 7

संयोज्या त्मानमेवं स पर्णाशजलमस्पृशत्

આ રીતે પોતાને સંયમમાં રાખીને તેણે પર્ણાશા નદીના જળને સ્પર્શ કર્યો।

Verse 8

सा चोपस्पर्शनात्तस्य चकार प्रियमापगा / कल्याणत्वान्नरपतेस्तस्य सा निम्नगोत्तमा

તેના સ્પર્શથી તે અપગા નદી પ્રસન્ન થઈ અને નરપતિને પ્રિય એવું મંગળ કર્યું; તે શ્રેષ્ઠ નદી રાજાને કલ્યાણકારી બની।

Verse 9

चिन्तयाभिपरीताङ्गी जगामाथ विनिश्चयम् / नाभिगच्छामि तां नारीं यस्यामेवंविधः सुतः

ચિંતાથી વ્યાકુળ થઈ તેણે નિશ્ચય કર્યો—‘જેણે એવો પુત્ર ધરાવે છે, તે સ્ત્રી પાસે હું નહીં જાઉં.’

Verse 10

भवेत्सर्वगुणोपेतो राज्ञो देवावृधस्य हि / तस्मादस्य स्वयं चाहं भवाम्यद्य सहव्रता

દેવાવૃધ રાજા સર્વગુણોથી યુક્ત રહે; તેથી આજે હું સ્વયં તેની સહવ્રતા, પતિવ્રતા સહચરી બનીશ।

Verse 11

जज्ञे तस्याः स्वयं हृत्स्थो भावस्तस्य यथेरितः / अथ भूत्वा कुमारी तु सा चिन्तापरमेव च

તેના હૃદયમાં કહ્યા મુજબનો ભાવ સ્વયં જન્મ્યો; પછી તે કન્યા હોવા છતાં પરમ ચિંતામાં લીન રહી।

Verse 12

वरयामास राजानं तामियेष स पार्थिवः / तस्यामाधत्त गर्भे स तेजस्विनमुदा रधीः

રાજાએ તેણીને વરણી અને તેણી પણ તે પાર્થિવ નૃપ પાસે ગઈ. આનંદથી તેણીએ ગર્ભમાં તેજસ્વી પુત્રને ધારણ કર્યો.

Verse 13

अथ सा नवमे मासि सुषुवे सरिता वरा / पुत्रं सर्वगुणोपेतं बभ्रुं देवावृधत्तदा

પછી નવમા માસે શ્રેષ્ઠ સરિતાએ સર્વગુણોપેત પુત્ર બભ્રુને જન્મ આપ્યો; ત્યારે દેવોએ દેવાવૃધને મહિમાવંત કર્યો.

Verse 14

तत्र वंशे पुराणज्ञा गाथां गायन्ति वै द्विजाः / गुणान्देवावृधस्यापि कीर्तयन्तो महात्मनः

તે વંશમાં પુરાણજ્ઞ દ્વિજોએ ગાથાઓ ગાય છે અને મહાત્મા દેવાવૃધના ગુણોનું પણ કીર્તન કરે છે.

Verse 15

यथैव शृणुमो दूरात्सपंश्यामस्तथान्तिकात् / बभ्रुः श्रेष्ठो मनुष्याणां देवैर्देवावृथः समः

જેમ આપણે દૂરથી સાંભળીએ છીએ તેમ નજીકથી પણ જોઈ શકીએ છીએ—બભ્રુ મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ હતો અને દેવોમાં દેવાવૃધ સમાન હતો.

Verse 16

पुरुषाः पञ्चषष्टिश्च सहस्राणि च सप्ततिः / येमृतत्वमनुप्राप्ता बब्रोर्देवावृधादपि

પાંસઠ હજાર અને સત્તર પુરુષો—તેઓ બભ્રુ તથા દેવાવૃધના પ્રભાવથી અમૃતત્વને પ્રાપ્ત થયા.

Verse 17

यज्वा दानपतिर्धीरो ब्रह्मण्यः सत्यवाग्बुधः / कीर्त्तिमांश्च महाभोजः सात्त्वतानां महारथः

તે યજ્ઞ કરનાર, દાનનો અધિપતિ, ધીર, બ્રાહ્મણભક્ત, સત્યવચન અને બુદ્ધિમાન હતો. તે કીર્તિમાન મહાભોજ અને સાત્ત્વતોનો મહારથ હતો।

Verse 18

तस्यान्ववायः सुमहान्भोजा ये भुवि विश्रुताः / गान्धारी चैव माद्री च धृष्टैर्भार्ये बभूवतुः

તેનો વંશ અતિ મહાન હતો; ધરતી પર પ્રસિદ્ધ એવા ભોજો થયા. ધૃષ્ટને ગાંધારી અને માદ્રી—આ બન્ને પત્નીઓ બની।

Verse 19

गान्धारी जनयामास सुमित्रं मित्रनन्दनम् / साद्री युधाजितं पुत्रं ततो मीढ्वांसमेव च

ગાંધારીએ મિત્રનંદન સુમિત્રને જન્મ આપ્યો. માદ્રીએ યુધાજિત નામના પુત્રને અને પછી મીઢ્વાંસને પણ પ્રસવ્યા.

Verse 20

अनमित्रं शिनं चैव ताबुभौ पुरुषोत्तमौ / अनमित्रसुतो निघ्नो निघ्नस्य द्वौ बभूवतुः

અનમિત્ર અને શિન—આ બન્ને ઉત્તમ પુરુષ થયા. અનમિત્રનો પુત્ર નિઘ્ન હતો; અને નિઘ્નને બે પુત્રો થયા.

Verse 21

प्रसेनश्च महाभागः सत्राजिच्च सुताबुभौ / तस्य सत्राजितः सूर्यः सखा प्राणसमो ऽभवत्

મહાભાગ્યશાળી પ્રસેન અને સત્રાજિત—આ બે પુત્રો થયા. સત્રાજિતને સૂર્યદેવ સાથે પ્રાણસમાન પ્રિય એવી મિત્રતા હતી.

Verse 22

स कदाचिन्निशापाये रथेन रथिनां वरः / तोयं कूलात्समुद्धर्तुमुपस्थातुं ययौरविम्

એક વખત રાત્રિના અંતે રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ તે રાજા રથમાં જઈ કિનારેથી જળ ઉઠાવી સૂર્યદેવની ઉપાસના કરવા નીકળ્યો।

Verse 23

तस्योपतिष्ठतः सूर्यं विवस्वानग्रतः स्थितः / सुस्पष्टमूर्त्तिर्भगवांस्तेजोमण्डलवान्विभुः

તે ઉપાસના કરતો હતો ત્યારે સૂર્યદેવ વિવસ્વાન તેની સામે ઊભા રહ્યા—સુસ્પષ્ટ મૂર્તિવાળા ભગવાન, તેજોમંડલથી યુક્ત સર્વવ્યાપી।

Verse 24

अथ राजा विवस्वन्तमुवाच स्थितमग्रतः / यथैव व्योम्नि पश्यामि त्वामहं ज्योतिषां पते

ત્યારે રાજાએ સામે ઊભેલા વિવસ્વાનને કહ્યું—હે જ્યોતિઓના પતિ! જેમ હું તને આકાશમાં જોઉં છું, તેમ અહીં પણ જોઉં છું।

Verse 25

तेजोमण्डलिनं चैव तथैवाप्यग्रतः स्थितम् / को विशेषो विवस्वंस्ते सख्येनोपगतस्य वै

અને તને તેજોમંડલથી યુક્ત એવા જ રીતે સામે ઊભેલા જોઈ રહ્યો છું; હે વિવસ્વાન, સખાભાવે આવેલ તારા આ સ્વરૂપમાં શું વિશેષતા છે?

Verse 26

एतच्छ्रुत्वा स भगवान्मणिरत्नं स्यमन्तकम् / स्वकण्ठादवमुच्याथ बबन्ध नृपतेस्तदा

આ સાંભળીને ભગવાન સૂર્યદેવે સ્યમંતક નામનું મણિરત્ન પોતાના કંઠમાંથી ઉતારી તે સમયે જ રાજાને બાંધ્યું।

Verse 27

ततो विग्रहवन्तं तं ददर्श नृपतिस्तदा / प्रीतिमानथ तं दृष्ट्वा मुहूर्त्तं कृतवान्कथाम्

ત્યારે રાજાએ તે દેહધારી પુરુષને જોયો. તેને જોઈ આનંદિત થઈ થોડો સમય તેની સાથે વાતચીત કરી.

Verse 28

तमभिप्रस्थितं भूयो विवस्वन्तं स सत्रजित् / प्रोवाचाग्निसवर्णं त्वां येन लोकः प्रपश्यति

ફરી આગળ નીકળેલા વિવસ્વાનને સત્રજિતે કહ્યું— “હે અગ્નિસમાન તેજસ્વી! જેના દ્વારા લોક જુએ છે, તે તું જ છે.”

Verse 29

तदेतन्मणिरत्नं मे भगवन्दातुमर्हसि / स्यमं तकं नाममणिं दत्तवांस्तस्य भास्करः

હે ભગવન! આ મણિરત્ન મને આપવાની કૃપા કરો. ‘સ્યમંતક’ નામનો આ મણિ તેને ભાસ્કરે આપ્યો હતો.

Verse 30

स तमामुच्य नगरीं प्रविवेश महीपतिः / विस्मापयित्वाथ ततः पुरीमन्तःपुरं ययौ

તેને વિદાય આપી રાજા નગરમાં પ્રવેશ્યો. સૌને આશ્ચર્યમાં મૂકી પછી તે નગરના અંતઃપુરમાં ગયો.

Verse 31

स प्रसेनाय तद्दिव्यं मणिरत्नं स्यमन्तकम् / ददौ भ्रात्रे नरपतिः प्रेम्णा सत्राजिदुत्तमम्

તે નરપતિ સત્રજિતે પ્રેમથી પોતાના ભાઈ પ્રસેનને તે દિવ્ય ‘સ્યમંતક’ મણિરત્ન આપ્યું.

Verse 32

स्यमन्तको नाम मणिर्यस्मिन्राष्ट्रे स्थितो भवेत् / कामवर्षी च पर्जन्यो न च व्याधिभयं तथा

જે રાજ્યમાં ‘સ્યમંતક’ નામનો મણિ સ્થિત હોય, ત્યાં ઇચ્છાનુસાર વરસાવનાર પરજન્ય રહે છે અને રોગનો ભય પણ રહેતો નથી.

Verse 33

लिप्सां चक्रे प्रसेनात्तु मणिरत्नं स्यमन्तकम् / गोविन्दो न च तं लेभे शक्तो ऽपि न जहार च

પ્રસેનાએ સ્યમંતક મણિરત્ન મેળવવાની લાલસા કરી; પરંતુ ગોવિંદે તેને ન મેળવ્યું અને શક્તિમાન હોવા છતાં હરણ પણ ન કર્યું.

Verse 34

कधाचिन्मृगयां यातः प्रसेनस्तेन भूषितः / स्यमन्तककृते सिंहाद्वधं प्राप सुदारुणम्

એક વખત તે મણિથી શોભિત પ્રસેન શિકાર માટે ગયો; સ્યમંતકના કારણે જ તેને સિંહના હાથેથી અત્યંત ભયંકર મૃત્યુ મળ્યું.

Verse 35

जांबवानृक्षराजस्तु तं सिंहं निजघान वै / आदाय च मणिं दिव्यं स्वबिलं प्रविवेश ह

પછી ઋક્ષરાજ જાંબવાને નિશ્ચયે તે સિંહને મારી નાખ્યો; અને તે દિવ્ય મણિ લઈને પોતાના બિલમાં પ્રવેશ કર્યો.

Verse 36

तत्कर्म कृष्णस्य ततो वृष्ण्यन्धकमहत्तराः / मणिं गृध्नोस्तु मन्वानास्तमेव विशशङ्किरे

આ ઘટના પછી વૃષ્ણિ અને અંધક વંશના મહત્તરોએ, મણિ માટે લોભી છે એમ માનીને, તે કર્મ માટે કૃષ્ણ પર જ શંકા કરી.

Verse 37

मिथ्यापवादं तेभ्यस्तं बलवानरिसूदनः / अमृष्यमाणो भगवान्वनं स विचचार ह

તેમણે કરેલો ખોટો અપવાદ સહન ન થતાં બલવાન્ અરિસૂદન ભગવાન્ વનમાં વિહરવા લાગ્યા।

Verse 38

स तु प्रोसेनो मृगयामचरद्यत्र चाप्यथ / प्रसेनस्य पदं ग्राह्यं पुरं पौराप्तकारिभिः

ત્યારે પ્રોસેન જ્યાં ત્યાં શિકાર કરતો ફરતો હતો; અને પ્રોસેનના પગલાં નગરના લોકો દ્વારા અનુસરવા યોગ્ય હતાં।

Verse 39

ऋक्षवन्तं गिरिवरं विन्ध्यं च नगमुत्तमम् / अन्वेषयत्परिश्रान्तः स ददर्श महामनाः

ઋક્ષવંત નામના શ્રેષ્ઠ પર્વતને તથા ઉત્તમ વિંધ્ય પર્વતને શોધતા શોધતા થાકી ગયેલ તે મહામનાએ તેમને જોયા।

Verse 40

साश्वं हतं प्रसेनं तं नाविन्दत्तत्र वै मणिम् / अथ सिंहः प्रसेनस्य शरीरस्याविदूरतः

તેણે ત્યાં ઘોડા સહિત મારાયેલો પ્રોસેન જોયો, પરંતુ ત્યાં તે મણિ મળી નહિ; અને પ્રોસેનના શરીર નજીક એક સિંહ હતો।

Verse 41

ऋक्षेण निहतो दृष्टः पदैरृक्षस्य सूचितः / पदैरन्वेषयामास गुहामृक्षस्य यादवः

તે રીંછ દ્વારા મારાયેલો દેખાયો અને રીંછના પગલાંથી સંકેત મળ્યો; ત્યારે યાદવે તે પગલાં અનુસરી રીંછની ગુફા શોધી।

Verse 42

महत्यन्तर्बिले वाणीं शश्राव प्रमदेरिताम् / धात्र्या कुमारमादाय सुतं जांबवतो द्विजाः / क्रीडयन्त्याथ मणिना मारोदीरित्युदीरितम्

મહાન ગુફાના અંતરમાં તેણે એક સ્ત્રીપ્રેરિત વાણી સાંભળી. ધાત્રી જાંબવંતના પુત્ર બાળકને ઉઠાવી મણિ સાથે રમતાં—“મારો, આપો!” એમ બોલી, હે દ્વિજોઃ।

Verse 43

धात्र्युवाच प्रसेनमवधीत्सिंहः सिंहो जांबवता हतः

ધાત્રી બોલી—સિંહે પ્રસેનનો વધ કર્યો; અને તે સિંહને જાંબવંતે માર્યો।

Verse 44

सुकुमारक मारो दीस्तव ह्यें स्यमन्तकः / व्यक्तीकृतश्च शब्दः स तूर्णं चापि ययौ बिलम्

“સુકુમાર બાળક, મારો—આપો; આ સ્યમંતક તો તારો જ છે.” એવો સ્પષ્ટ શબ્દ સાંભળીને તે તુરંત ગુફા તરફ ગયો।

Verse 45

अपश्यच्च बिलाभ्याशे प्रसेन मवदारितम् / प्रविश्य चापि भगवान्स ऋक्षबिलमञ्जसा

ગુફા પાસે તેણે પ્રસેનને વિદારિત હાલતમાં જોયો. ત્યારબાદ ભગવાન સહજ રીતે તે ઋક્ષ-ગુફામાં પ્રવેશ્યા।

Verse 46

ददर्श ऋक्षराजानं जांबवन्तमुदारधीः / युयुधे वासुदेवस्तु बिले जांबवता सह

ઉદાર બુદ્ધિવાળા તેમણે ઋક્ષરાજ જાંબવંતને જોયા. ત્યારબાદ વાસુદેવે ગુફામાં જાંબવંત સાથે યુદ્ધ કર્યું।

Verse 47

बाहुभ्यामेव गोविन्दो दिवसानेकविंशतिम् / प्रविष्टे च बिलं कृष्णे वसुदेवापुरस्सराः

ગોવિંદે પોતાના બાહુબળથી એકવીસ દિવસ યુદ્ધ કર્યું; કૃષ્ણ બિલમાં પ્રવેશતાં વસુદેવ આદિ આગેવાન બની તેની પાછળ ગયા।

Verse 48

पुनर्द्वारवतीं चैत्य हतं कृष्णं न्यवेदयन् / वासुदेवस्तु निर्जित्य जांबवन्तं महाबलम्

પછી દ્વારવતી જઈને તેમણે ચૈત્યમાં ‘કૃષ્ણ હણાયો’ એમ નિવેદન કર્યું; પરંતુ વાસુદેવે મહાબલવાન જાંબવન્તને જીત્યો।

Verse 49

लेभे जांबवन्तीं कन्यामृक्षराजस्य सम्मनाम् / भगवत्तेजसा ग्रस्तो जांबवांन्प्रसभं मणिम्

તેણે ઋક્ષરાજની પ્રિય કન્યા જાંબવતીને પ્રાપ્ત કરી; ભગવત્તેજથી અભિભૂત જાંબવાંને બળપૂર્વક લીધેલો મણિ પણ અર્પણ કર્યો।

Verse 50

सुतां जांबवतीमाशु विष्वक्सेनाय दत्तवान् / मणिं स्यमन्तकं चैव जग्रहात्मविशुद्धये

જાંબવતી નામની પુત્રીને તેણે તરત જ વિષ્વક્સેનને આપી; અને આત્મવિશુદ્ધિ માટે સ્યમંતક મણિ ગ્રહણ કર્યો।

Verse 51

अनुनीयर्क्षराजं तं निर्ययौ च तदा बिलात् / एवं स मणिमाहृत्य विशोध्यात्मानमात्मना

તે ઋક્ષરાજને પ્રસન્ન કરીને ત્યારે બિલમાંથી બહાર નીકળ્યો; આ રીતે મણિ લાવી તેણે પોતે જ પોતાને શુદ્ધ સાબિત કર્યો।

Verse 52

ददौ सत्राजिते रत्नं मणिं सात्त्वतसन्निधौ / कन्यां पुनर्जांबवतीमुवाह मधुसूदनः

સાત્ત્વતોની ઉપસ્થિતિમાં સત્રાજિતે તે રત્નમણિ અર્પણ કરી; ત્યારબાદ મધુસૂદન શ્રીકૃષ્ણે જાંબવતી કન્યાનું વિવાહ કર્યું।

Verse 53

तस्मान्मिथ्याभिशापात्तु व्यशुध्यन्मधुसूदनः / इमां मिथ्याभिशप्तिं यः कृष्णस्येह व्यपोहिताम्

તે મિથ્યા અભિશાપથી મધુસૂદન શ્રીકૃષ્ણ નિર્દોષ ઠર્યા; અહીં કૃષ્ણ પર મૂકાયેલ આ ખોટા શાપના નિવારણને જે જાણે છે।

Verse 54

वेद मिथ्याभिशप्तिं स नाभिस्पृशति कर्हिचित् / दश त्वासन्सत्रजितो भार्यास्तस्यायुतं सुताः

જે આ મિથ્યા અભિશાપને જાણે છે, તેને તે ક્યારેય સ્પર્શતો નથી; સત્રાજિતની દસ પત્નીઓ હતી અને તેને દસ હજાર પુત્રો હતા।

Verse 55

ख्यातिमन्तस्त्रयस्तेषां भङ्गकारस्तु पूर्वजः / वीरो वातपतिश्चैव तपस्वी च बहुप्रियः

તેમામાં ત્રણ બહુ ખ્યાતિમાન હતા; તેમાં જ્યેષ્ઠ ભંગકાર હતો—વીર, વાતપતિ, તપસ્વી અને બહુજનનો પ્રિય।

Verse 56

अथ वीरमती नाम भङ्गकारस्य तु प्रसूः / सुषुवे सा कुमारीस्तु तिस्रो रूपगुणान्विताः

પછી ભંગકારની પત્ની વીરમતી નામની હતી; તેણે રૂપ અને ગુણથી યુક્ત ત્રણ કન્યાઓને જન્મ આપ્યો।

Verse 57

सत्यभामोत्तमा स्त्रीणां व्रतिनी च दृढव्रता / तथा तपस्विनी चैव पिता कृष्णय तां ददौ

સત્યભામા સ્ત્રીઓમાં ઉત્તમા, વ્રતિની, દૃઢવ્રતા તથા તપસ્વિની હતી; તેના પિતાએ તેને શ્રીકૃષ્ણને અર્પણ કરી।

Verse 58

न च सत्राजितः कृष्णो मणिरत्नं स्यमन्तकम् / आदत्त तदुपश्रुत्य भोजेन शतधन्वना

સત્રાજિતે શ્રીકૃષ્ણને સ્યમંતક મણિરત્ન આપ્યું નહીં; આ વાત સાંભળી ભોજવંશી શતધન્વા (ક્રોધિત થઈ) ઉદ્યત થયો।

Verse 59

तदा हि प्रार्थयामास सत्यभामामनिन्दिताम् / अक्रूरो धनमन्विच्छन्मणिं चैव स्यमन्तकम्

ત્યારે અક્રૂર ધન અને સ્યમંતક મણિની ઇચ્છાથી, નિર્દોષ સત્યભામાને પત્નીરૂપે માગવા લાગ્યો।

Verse 60

सत्राजितं ततो इत्वा शतधन्वा महाबलः / रात्रौ तं मणिमादाय ततो ऽक्रूराय दत्तवान्

પછી મહાબલી શતધન્વા સત્રાજિત પાસે ગયો; રાત્રે તે મણિ લઈ પછી અક્રૂરને આપી દીધો।

Verse 61

अक्रूरस्तु तदा रत्नमादाय स नरर्षभः / समयं कारयाञ्चक्रे बोध्यो नान्यस्य चेत्युत

ત્યારે નરશ્રેષ્ઠ અક્રૂરે તે રત્ન લઈને એવો કરાર કરાવ્યો કે ‘આ વાત બીજાને જણાવવાની નથી’.

Verse 62

वयमभ्युपयोत्स्यामः कृष्णेन त्वां प्रधर्षितम् / मम वै द्वारका सर्वा वेशे तिष्ठत्य संशयम्

કૃષ્ણે અપમાનિત કરેલા તને અમે આશ્રય આપીશું; મારી દ્વારકા સર્વે નિઃસંદેહ શોકવેશમાં છે.

Verse 63

हते पितरि दुःखार्त्ता सत्यभामा यशस्विनी / प्रययौ रथमारुह्य नगरं वारणावतम्

પિતા હત થયા પછી દુઃખથી વ્યાકુળ યશસ્વિની સત્યભામા રથ પર ચઢીને વાણાવત નગર તરફ નીકળી ગઈ.

Verse 64

सत्यभामा तु तद्वृत्तं भोजस्य शतधन्वनः / भर्तुर्निवेद्य दुःखार्त्ता पार्श्वस्थाश्रूण्यवर्त्तयत्

સત્યભામાએ ભોજ શતધન્વાનો તે વર્તાંત પતિને કહી, દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ, પાસે રહેલાઓના આંસુ વહાવ્યા.

Verse 65

पाण्डवानां तु दग्धानां हरिः कृत्वोदकक्रियाम् / कल्यार्थे चैव भ्रातॄणां न्ययोजयत सात्यकिम्

દગ્ધ પાંડવો માટે હરિએ ઉદકક્રિયા કરીને, ભાઈઓના કલ્યાણાર્થે સાત્યકીને નિયુક્ત કર્યો.

Verse 66

ततस्त्वरितमागत्य द्वारकां मधुसूदनः / पूर्वजं हलिनं श्रीमानिदं वचनमब्रवीत्

પછી મધુસૂદન ત્વરિત દ્વારકામાં આવી, શ્રીમાન્ પોતાના અગ્રજ હલિનને આ વચન બોલ્યો.

Verse 67

हतः प्रसेनः सिंहेन सत्राजिच्छतधन्वना / स्यमन्तको मार्गणीयस्तस्य प्रभुरहं प्रभो

પ્રસેન સિંહ દ્વારા હત થયો; અને શતધન્વાએ સત્રાજિતને પણ મારી નાખ્યો. શ્યમંતક મણિ શોધવો જોઈએ; હે પ્રભુ, તેનો સ્વામી હું છું.

Verse 68

तहारोह रथं शीघ्रं भोजं हत्वा महाबलम् / स्यमन्तकं महाबाहो सामान्यं वो भविष्यति

ત્યારે તરત રથ પર ચઢો અને તે મહાબળવાન ભોજને મારી નાખો. હે મહાબાહો, શ્યમંતક મણિ તમને સહેલાઈથી પ્રાપ્ત થશે.

Verse 69

ततः प्रवृत्ते युद्धे तु तुमुले भोजकृष्णयोः / शतधन्वा तमक्रूरमवैक्षत्सर्वतो दिशम्

પછી ભોજ અને કૃષ્ણ વચ્ચે ઘોર યુદ્ધ શરૂ થયું. ત્યારે શતધન્વાએ સર્વ દિશાઓમાં નજર ફેરવી અક્રૂરને જોયો.

Verse 70

अनालब्धावहारौ तु कृत्वा भोजजनार्द्दनौ / शक्तो ऽपि शाठ्याद्धार्दिक्यो नाक्रूरो ऽभ्युपपद्यत

ભોજ અને જનાર્દનને (મણિ) ન મળે એવી સ્થિતિ બનાવી, શક્તિશાળી હોવા છતાં હાર્દિક્ય અક્રૂર કપટથી આગળ આવ્યો નહીં.

Verse 71

अपयोते ततो बुद्धिं भूयश्चक्रे भयान्वितः / योजनानां शतं साग्रं हृदया प्रत्यपद्यत

પછી ભયથી વ્યાકુળ થઈ તેણે ફરી ભાગવાની બુદ્ધિ કરી; અને મનમાં સોથી વધુ યોજન દૂર જવાની ઠરાવ્યું.

Verse 72

विख्याता हृदया नाम शतयोजनगामिनी / भोजस्य वडवा दिव्या यया कृष्णमयोधयत्

‘હૃદયા’ નામે વિખ્યાત, શત યોજન દોડનારી ભોજની દિવ્ય ઘોડી હતી; જેના દ્વારા કૃષ્ણે યુદ્ધ કર્યું.

Verse 73

क्षीणां जवेन त्दृदयामध्वनः शतयोजने / दृष्ट्वा रथस्य तां वृद्धिं शतधन्वा समुद्रवत्

શત યોજનના માર્ગમાં વેગથી દોડતાં ‘હૃદયા’ ક્ષીણ થઈ ગઈ; રથની એવી વૃદ્ધિ જોઈ શતધન્વા સમુદ્ર સમો વ્યાકુળ થયો.

Verse 74

ततस्तस्या हयायास्तु श्रमात्खेदाच्च वै द्विजाः / खमुत्पेतुरथ प्राणाः कृष्णो राममथाब्रवीत्

ત્યારે, હે દ્વિજોએ, તે ઘોડીના શ્રમ અને ખેદથી તેના પ્રાણ આકાશે ઉડી ગયા; પછી કૃષ્ણે રામને કહ્યું.

Verse 75

तिष्ठस्वेह महाबाहो दृष्टदोषा मया हयी / पद्भ्यां गत्वा हरिष्यामि मणिरत्नं स्यमन्तकम्

હે મહાબાહો, તું અહીં જ ઊભો રહેજે; મેં ઘોડીમાં દોષ જોયો છે. હું પગપાળા જઈ સ્યમંતક મણિરત્ન લાવીશ.

Verse 76

पद्भ्यामेव ततो गत्वा शतधन्वानमच्युतः / मिथिलोपवने तं वै जघान परमास्त्रवित्

પછી અચ્યુત પગપાળા જઈ, પરમાસ્ત્રવિદ, મિથિલાના ઉપવનમાં શતધન્વાને વધ કર્યો.

Verse 77

स्यमन्तकं न चापश्यद्धत्वा भोजं महाबलम् / निवृत्तं चाब्र वीत्कृष्णं रत्नं देहीति लाङ्गली

શ્યામંતક રત્ન દેખાયું નહીં. મહાબલી ભોજને મારીને પરત આવેલા કૃષ્ણને જોઈ લાંગલી (બલરામ) બોલ્યો—“રત્ન આપ.”

Verse 78

नास्तीति कृष्णश्चोवाच ततो रामो रुषान्वितः / धिक्छब्दपूर्वमसकृत्प्रत्युवाच जनार्द्दनम्

કૃષ્ણે કહ્યું, “નથી.” ત્યારે ક્રોધથી ભરાયેલા રામે ‘ધિક્’ શબ્દ પૂર્વે બોલી જનાર્દનને વારંવાર પ્રત્યુત્તર આપ્યો.

Verse 79

भातृत्वान्मर्षयाम्वेष स्वस्ति ते ऽस्तु व्रजाम्यहम् / कृत्यं न मे द्वारकया न त्वया न च वृष्णिभिः

ભાઈપણાને કારણે હું સહન કરું છું; તને કલ્યાણ થાઓ, હું જઈ રહ્યો છું. મને દ્વારકાથી કામ નથી, ન તારી સાથે, ન વૃષ્ણિઓ સાથે.

Verse 80

प्रविवेश ततो रामो मिथिलामरिमर्द्दनः / सर्वकामैरुपहृतैर्मैथिलेनैव पूजितः

પછી શત્રુ-મર્દન રામ મિથિલામાં પ્રવેશ્યો. મૈથિલ રાજાએ જાતે સર્વ પ્રકારના ઉપહારોથી તેની પૂજા કરી.

Verse 81

एतस्मिन्नेव काले तु बभ्रुर्मतिमतां वरः / नानारूपान्क्रतून्सर्वा नाजहार निरर्गलान्

એ જ સમયે બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ બભ્રુએ નાનાપ્રકારના સર્વ ક્રતુ (યજ્ઞ) નિરોધ વિના કરાવ્યા.

Verse 82

दीक्षामयं सकवचं रक्षार्थं प्रविवेश ह / स्यमन्तककृते प्राज्ञो कान्दिनीजो महामनाः

સ્યમંતકના રક્ષણાર્થે પ્રાજ્ઞ, મહામના કાંદિનીજ દીક્ષામય રક્ષાકવચમાં પ્રવેશ્યો।

Verse 83

अकूर यज्ञा इति ते ख्यातास्तस्य महात्मनः / बह्वन्नदक्षिणाः सर्वे सर्वकामप्रदायिनः

તે મહાત્માના યજ્ઞો ‘અકૂર યજ્ઞો’ તરીકે ખ્યાત હતા; બધા બહુ અન્ન અને દક્ષિણાવાળા તથા સર્વકામપ્રદાયક હતા।

Verse 84

अथ दुर्योधनो राजा गत्वाथ मिथिलां प्रभुः / गदाशिक्षां ततो दिव्यां बलभद्रादवाप्तवान्

પછી પ્રભુ રાજા દુર્યોધન મિથિલા જઈ બલભદ્ર પાસેથી દિવ્ય ગદાશિક્ષા પ્રાપ્ત કરી।

Verse 85

प्रसाद्य तु ततो रामो वृष्ण्यन्धकमहारथैः / आनीतो द्वारकामेव कृष्णेन च महात्मना

પછી વૃષ્ણિ-અંધક મહારથીઓએ રામને પ્રસન્ન કર્યો; અને મહાત્મા કૃષ્ણે તેને દ્વારકામાં લઈ આવ્યો।

Verse 86

अक्रूरश्चान्धकैः सार्द्धमथायात्पुरुषर्षभः / युद्धे हत्वा तु शत्रुघ्नं सह बन्धुमता बली

પછી પુરુષશ્રેષ્ઠ અકૂર અંધકો સાથે આવ્યો; અને બલવાન બન્ધુમતા સાથે યુદ્ધમાં શત્રુઘ્નને મારીને।

Verse 87

सुयज्ञतनयायां तु नरायां नरसत्तमौ / भङ्गकारस्य तनयौ विश्रुतौ सुमहाबलौ

સુયજ્ઞની પુત્રી નરાના ગર્ભમાં બે નરશ્રેષ્ઠ જન્મ્યા; તેઓ ભંગકારના પુત્ર, મહાબળવાન અને વિખ્યાત હતા.

Verse 88

जज्ञातेंऽधकमुख्यस्य शक्रघ्नो बन्धुमांश्च तौ / वधे च भङ्गकारस्य कृष्णो न प्रीतिमानभूत्

અંધકમુખ્યના ઘરમાં તેઓ શક્રઘ્ન અને બંધુમાન નામે જન્મ્યા; અને ભંગકારના વધમાં કૃષ્ણ પ્રસન્ન ન થયા.

Verse 89

ज्ञातिभेदभयाद्भीतस्तमुबेक्षितवानथ / अपयाते ततो ऽक्रूरे नावर्षत्पाकशासनः

જ્ઞાતિભેદના ભયથી ભીત થઈ તેણે તેને અવગણ્યો; અને અક્રૂર પ્રસ્થાન કર્યા પછી પાકશાસન (ઇન્દ્ર)એ વરસાદ વરસાવ્યો નહીં.

Verse 90

अनावृष्ट्या हतं राष्ट्रमभवद्बहुधा यतः / ततः प्रसादयामासुरक्रूरं कुकुरान्धकाः

વરસાદ ન પડવાથી રાજ્ય અનેક રીતે પીડિત બન્યું; તેથી કુકુર અને અંધકોએ અક્રૂરને પ્રસન્ન કરવા પ્રયત્ન કર્યો.

Verse 91

पुनर्द्वारवतीं प्राप्ते तदा दानपतौ तथा / प्रववर्ष सहस्राक्षः कुक्षौ जलनिधेस्ततः

દાનપતિ અક્રૂર ફરી દ્વારવતી પહોંચતાં, સહસ્રાક્ષ (ઇન્દ્ર)એ સમુદ્રની ગોદમાં પ્રચુર વરસાદ વરસાવ્યો.

Verse 92

कन्यां वै वासुदेवाय स्वसारं शीलसंमताम् / अक्रूरः प्रददौ श्रीमान्प्रीत्यर्थं मुनिपुङ्गवाः

મુનિપુંગવ શ્રીમાન અક્રૂરે પ્રીત્યર્થે વાસુદેવને પોતાની શીલસમ્મત બહેન કન્યા રૂપે અર્પી।

Verse 93

अथ विज्ञाय योगेन कृष्णो बभ्रुगतं मणिम् / सभामध्ये तदा प्राह तमक्रूरं जनार्द्दनः

પછી કૃષ્ણે યોગબળથી બભ્રુ પાસે ગયેલ મણિ જાણીને, સભામધ્યે જનાર્દને અક્રૂરને કહ્યું।

Verse 94

यत्तद्रत्नं मणिवरं तव हस्तगतं प्रभो / तत्प्रयच्छ स्वमानार्ह मयि मानार्यकं कृथाः

હે પ્રભો! તારા હાથમાં આવેલો એ શ્રેષ્ઠ રત્નમણિ અર્પણ કર; તું સન્માનયોગ્ય છે—મારા પ્રત્યે અનાદર ન કર।

Verse 95

षष्टिवर्षगते काले यद्रोषो ऽभूत्तदा मम / सुसंरूढो ऽसकृत्प्राप्तस्तदा कालात्ययो महान्

સાઠ વર્ષ વીતી ગયા ત્યારે જે મારો રોષ થયો હતો, તે વારંવાર આવીને દૃઢ બન્યો; ત્યારે મહાન કાળાત્યય થયો।

Verse 96

ततः कृष्णस्य वचनात्सर्वसात्त्वतसंसदि / प्रददौ तं मणिं बभ्रुरक्लेशेन महामतिः

પછી કૃષ્ણના વચનથી સર્વ સાત્વતોની સભામાં મહામતિ બભ્રુએ અક્લેશથી તે મણિ અર્પણ કરી।

Verse 97

ततस्तमार्जवप्राप्तं बभ्रोर्हस्तादरिन्दमः / ददौ हृष्टमनास्तुष्टस्तं मणिं बभ्रवे पुनः

ત્યારે શત્રુદમન કરનારાએ બભ્રુના હાથમાંથી નિષ્કપટતાથી પ્રાપ્ત થયેલ તે મણિ લઈને, હર્ષિત અને સંતોષિત થઈ તે મણિ ફરી બભ્રુને આપ્યો।

Verse 98

स कृष्णहस्तात्संप्राप्य मणिरत्नं स्यमन्तकम् / आबध्य गान्दिनीपुत्रो विरराजांशुमानिव

કૃષ્ણના હાથમાંથી સ્યમંતક નામનું મણિરત્ન મેળવી ગાંદિનીપુત્રે તેને ધારણ કર્યું અને તે સૂર્ય સમાન તેજસ્વી બની ઝળહળ્યો।

Verse 99

इमां मिथ्याभिशाप्तिं यो विशुद्धिमपि चोत्तमाम् / वेद मिथ्याभिशप्तिं स न लभेत कथञ्चन

જે આ મિથ્યા અભિશાપને અને સાથે પરમ વિશુદ્ધિને જાણે છે, તે મિથ્યા રીતે શપાયેલો હોવા છતાં ક્યારેય હાનિ પામતો નથી।

Verse 100

अनमित्राच्छिनिर्जज्ञे कनिष्ठाद्वृष्णिनन्दनात् / सत्यवान्सत्यसंपन्नः सत्यकस्तस्य चात्मजः

વૃષ્ણિનંદનના કનિષ્ઠ પુત્ર અનમિત્રથી શિની જન્મ્યો; અને શિનીનો પુત્ર સત્યક થયો, જે સત્યવાન અને સત્યસંપન્ન હતો।

Verse 101

सात्यकिर्युयुधानश्च तस्य भूतिः सुतो ऽभवत् / भूतेर्युगन्धरः पुत्र इति भौत्यः प्रकीर्त्तितः

સત્યકને યુયુધાન પણ કહેતા; તેનો પુત્ર ભૂતિ થયો. ભૂતિનો પુત્ર યુગંધર—એથી તે ‘ભૌત્ય’ તરીકે પ્રખ્યાત થયો।

Verse 102

माड्याः सुतस्य जज्ञे तु सुतो वृष्णिर्युधाजितः / जज्ञाते तनयौ वृष्णेः श्वफल्कश्चित्रकश्च यः

માડ્યાના પુત્રને યુધાજિત્ નામનો વૃષ્ણિ પુત્ર જન્મ્યો. અને વૃષ્ણિના બે પુત્ર થયા—શ્વફલ્ક અને ચિત્રક.

Verse 103

श्वफल्कस्तु महाराजो धर्मात्मा यत्र वर्तते / नास्ति व्याधिभयं तत्र न चावृष्टिभयं तथा

શ્વફલ્ક મહારાજ ધર્માત્મા હતા; જ્યાં તેઓ રહેતા ત્યાં રોગનો ભય ન હતો અને અનાવૃષ્ટિનો ભય પણ ન હતો.

Verse 104

कादाचित्काशिराजस्य विभोस्तु द्विजसत्तमाः / त्रीणि वर्षाणि विषये नावर्षत्पाकशासनः

હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજોઃ એક વખત કાશિરાજના રાજ્યમાં ત્રણ વર્ષ સુધી પાકશાસન ઇન્દ્રએ વરસાદ વરસાવ્યો નહીં.

Verse 105

स तत्रवासयामास श्वफल्कं परमार्चितम् / श्वफल्कपरिवासेन प्रावर्षत्पाकशासनः

ત્યારે તેણે પરમપૂજ્ય શ્વફલ્કને ત્યાં વસાવ્યો; શ્વફલ્કના નિવાસથી જ પાકશાસન ઇન્દ્રએ વરસાદ વરસાવ્યો.

Verse 106

श्वफल्कः काशिराजस्य सुतां भार्यामविन्दत / गान्दिनींनाम गां सा हि ददौ विप्राय नित्यशः

શ્વફલ્કે કાશિરાજની પુત્રીને પત્ની તરીકે પ્રાપ્ત કરી; તેનું નામ ગાંદિની હતું, જે રોજ એક બ્રાહ્મણને એક ગાય દાન આપતી હતી.

Verse 107

सा मातुरुदरस्था वै बहून्वर्षशातान्किल / निवसंती न वै जज्ञे गर्भस्थां तां पिताब्रवीत्

તે માતાના ગર્ભમાં ખરેખર અનેક સો વર્ષો સુધી વસતી રહી, છતાં જન્મી નહિ; ત્યારે પિતાએ ગર્ભસ્થ કન્યાને કહ્યું.

Verse 108

जायस्व शीघ्रं भद्रं ते किमर्थं वापि तिष्ठसि / प्रोवाच चैनं गर्भस्था सा कन्या गां दिने दिने

“શીઘ્ર જન્મ લે, તારો કલ્યાણ થાઓ; તું શા માટે અટકી છે?” એમ કહતાં ગર્ભસ્થ કન્યાએ તેને દિવસે દિવસે ઉત્તર આપ્યો.

Verse 109

यदि दद्यास्ततो गर्भाद्बहिः स्यां हायनैस्त्रिभिः / तथेत्युवाच तां तस्याः पिता काममपूरयत्

કન્યાએ કહ્યું, “જો તમે મંજૂરી આપો તો હું ત્રણ વર્ષમાં ગર્ભમાંથી બહાર આવીશ.” પિતાએ કહ્યું, “તેમ જ થાઓ,” અને તેની ઇચ્છા પૂર્ણ કરી.

Verse 110

दाता यज्वा च शुरश्च श्रुतवानतिथिप्रियः / तस्याः पुत्रः स्मृतो ऽक्रूरः श्वाफल्को भूरिदक्षिणः

તે દાતા, યજ્ઞકર્તા, શૂર, શ્રુતવાન અને અતિથિપ્રિય હતો; તેની પુત્ર અક્રૂર તરીકે સ્મરાય છે—શ્વાફલ્કનો વંશજ અને બહુ દક્ષિણાદાતા।

Verse 111

उपमङ्गुस्तथा मङ्गुर्मृदुरश्चारिमेजयः / गिरिरक्षस्ततो यक्षः शत्रुघ्नो ऽथारिमर्दनः

ઉપમંગુ, મંગુ, મૃદુર, ચારિમેજય; પછી ગિરિરક્ષ, યક્ષ, શત્રુઘ્ન અને અરિમર્દન—આ (અન્ય) પુત્રો કહેવાયા છે।

Verse 112

धर्मवृद्धः सुकर्मा च गन्धमादस्तथापरः / आवाहप्रतिवाहौ च वसुदेवा वराङ्गना

ધર્મવૃદ્ધ, સુકર્મા અને ગંધમાદ તથા બીજો; તેમજ આવાહ અને પ્રતિ વાહ; અને વસુદેવા નામની શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી હતી.

Verse 113

अक्रूरादौग्रसेन्यां तु सुतौ द्वौ कुलनन्दिनौ / देववानुपदेवश्च जज्ञाते देवसंनिभौ

અક્રૂરની ઔગ્રસેની પત્નીથી કુલને આનંદ આપનાર બે પુત્ર જન્મ્યા—દેવવાન અને ઉપદેવ—દેવ સમ તેજસ્વી।

Verse 114

चित्रकस्याभवन्पुत्राः पृथुर्विपृथुरेव च / अश्वग्रीवो ऽश्ववाहश्च सुपार्श्वकगवेषणौ

ચિત્રકના પુત્રો થયા—પૃથુ અને વિપૃથુ; તેમજ અશ્વગ્રીવ અને અશ્વવાહ; અને સુપાર્શ્વક તથા ગવેષણ।

Verse 115

अरिष्टनेमिरश्वास्यः सुवार्मा वर्मभृत्तथा / अभूमिर्बहुभूमिश्च श्रविष्ठाश्रवणे स्त्रियौ

અરિષ્ટનેમિ, અશ્વાસ્ય, સુવાર્મા અને વર્મભૃત; અભૂમિ અને બહુભૂમિ; તથા શ્રવિષ્ઠા અને શ્રવણા—આ બે સ્ત્રીઓ હતી.

Verse 116

सत्यकात्काशिदुहिता लेभे या चतुरः सुतान् / कुकुरं भजमानं च शुचिं कंबल बर्हिषम्

સત્યકથી કાશીની પુત્રીને ચાર પુત્રો પ્રાપ્ત થયા—કુકુર, ભજમાન, શુચિ, કંબલ અને બર્હિષ।

Verse 117

कुकुरस्य सुतो वृष्णिर्वृष्णेस्तु तनयो ऽभवत् / कपोतरोमा तस्याथ विलोमाभवदात्मजः

કુકુરનો પુત્ર વૃષ્ણિ થયો; અને વૃષ્ણિનો પણ એક પુત્ર જન્મ્યો. તેના પુત્રનું નામ કપોતરોમા હતું; ત્યારબાદ તેનો આત્મજ વિલોમા થયો.

Verse 118

तस्यासीत्तुंबुरुसखा विद्वान्पुत्रोंऽधकः किल / ख्यायते यस्य नामान्यच्चन्दनोदकदुन्दुभिः

તેનો તુંબુરુસખા નામનો વિદ્વાન પુત્ર હતો; અને ખરેખર તેનો પુત્ર અંધક કહેવાયો. જેના નામો ચંદનજળ અને દુન્દુભિના નાદ સાથે પ્રસિદ્ધ થાય છે.

Verse 119

तस्याभिजित्ततः पुत्र उत्पन्नस्तु पुनर्वसुः / अश्वमेधं तु पुत्रार्थमाजहार नरोत्तमः

તેનો અભિજિત નામનો પુત્ર હતો; અને તેમાંથી પુનર્વસુ જન્મ્યો. તે નરોત્તમે પુત્રપ્રાપ્તિ માટે અશ્વમેધ યજ્ઞ કર્યો.

Verse 120

तस्य मध्ये ऽतिरात्रस्य सदोमध्यात्ससुच्छ्रितः / ततस्तु विद्वान्धर्मज्ञो दाता यज्वा पुनर्वसुः

તે અતિરાત્ર યજ્ઞના મધ્યમાં સદોમધ્યમાંથી શુભ રીતે પ્રગટ થયો. ત્યારબાદ પુનર્વસુ વિદ્વાન, ધર્મજ્ઞ, દાતા અને યજ્વા બન્યો.

Verse 121

तस्याथ पुत्रमिथुनं बभूवाभिजितः किल / आहुकश्चाहुकी चैव ख्यातौ मतिमतां वरौ

પછી અભિજિતને પુત્ર-મિથુન થયું. આહુક અને આહુકી—બન્ને બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ અને પ્રસિદ્ધ થયા.

Verse 122

इमांश्चोदा हरन्त्यत्र श्लोकान्प्रति तमाहुकम् / सोपासांगानुकर्षाणां सध्वजानां वरूथिनाम्

અહીં ચોદાએ તમાહુકને પ્રતિ આ શ્લોકો કહ્યા—ઉપાંગો સહિત, અનુચરો સહિત, ધ્વજો સાથે યુક્ત તે વરૂથિનીઓ વિષે।

Verse 123

रथानां मेघघोषाणां महस्राणि दशैव तु / नासत्यवादी चासीत्तु नायज्ञो नासहस्रदः

મેઘઘોષ સમા રથો દસ સહસ્ર હતા; તે અસત્યવાદી નહોતો, યજ્ઞવિમુખ નહોતો, અને સહસ્રદાન ન કરનાર પણ નહોતો।

Verse 124

नाशुचिर्नाप्यधर्मात्मा नाविद्वान्न कृशो ऽभवत् / आर्द्रकस्य धृतिः पुत्र इत्येवमनुशुश्रुम्

તે અશુચિ નહોતો, અધર્માત્મા પણ નહોતો; અવિવેકી નહોતો, કૃશ પણ ન થયો. અમે એમ જ સાંભળ્યું—આર્દ્રકનો પુત્ર ધૃતિ.

Verse 125

स तेन परिवारेण किशोरप्रतिमान्हयान् / अशीतिमश्वनियुतान्याहुको ऽप्रतिमो व्रजन्

તે તે પરિચારકવર્ગ સાથે, કિશોર સમા ઘોડાઓને—અશ્વોના એંસી નિયુત—લઈને, અપ્રતિમ આહુક આગળ વધ્યો।

Verse 126

पूर्वस्यां दिशि नागानां भोजस्य त्वतिभावयन् / रूप्यकाञ्चनकक्षाणां स्रहस्राण्येकविंशतिः

પૂર્વ દિશામાં, નાગોના ભોજનું વૈભવ વધારતાં, રૂપ્ય અને કાઞ્ચન-કક્ષાઓના એકવીસ સહસ્ર હતા।

Verse 127

तावन्त्येव सहस्राणि उत्तरस्यां तथादिशि / भूमिपालस्य भोजस्य उत्तिष्टेत्किङ्कणी किल

ઉત્તર દિશામાં પણ એટલાં જ સહસ્ર હતાં; કહે છે કે ભૂમિપાલ ભોજની કિંકિણી (ઘૂંઘરુ) ઊઠી વાગી.

Verse 128

आहुकश्चाप्यवन्तीषु स्वसारं त्वाहुकीं ददौ / आहुकात्काश्यदुहितुर्द्वै पुत्रौ संबभूवतुः

અવન્તીમાં આહુકે પોતાની બહેન આહુકીનું દાન કર્યું; આહુકથી કાશ્યની પુત્રીને બે પુત્રો જન્મ્યા.

Verse 129

देवकश्चोग्रसेनश्च देवगर्भसमावुभौ / देवकस्य सुता वीरा जज्ञिरे त्रिदशोपमाः

દેવક અને ઉગ્રસેન—બન્ને દેવગર્ભાના પુત્ર હતા; દેવકની વીર પુત્રીઓ દેવતાઓ સમાન જન્મી.

Verse 130

देववानुपदेवश्च सुदेवो देवरक्षितः / तेषां स्वसारः सप्तासन्वसुदेवाय ता ददौ

દેવવાન, ઉપદેવ, સુદેવ અને દેવરક્ષિત હતા; તેમની સાત બહેનોને તેણે વસુદેવને અર્પણ કરી.

Verse 131

धृतदेवोपदेवा च तथान्या देवरक्षिता / श्रीदेवा शान्तिदेवा च सहदेवा तथापरा

ધૃતદેવા, ઉપદેવા તથા બીજી દેવરક્ષિતા; શ્રીદેવા, શાંતিদેવા અને બીજી સહદેવા પણ હતી.

Verse 132

सप्तमी देवकी तासां सानुजा चारुदर्शना / नवोग्रसेनस्य सुताः कंसस्तेषां तु पूर्वजः

તેમામાં સાતમી દેવકી હતી, નાની બહેન સાથે મનોહર દર્શનવાળી. તેઓ બધા નવોગ્રસેનના પુત્રો હતા; તેમામાં કংস જેઠ હતો.

Verse 133

न्यग्रो दश्च सुनामा च कङ्कशङ्कुसुभूमयः / सुतनू राष्ट्रपालश्च युद्धतुष्टश्च तुष्टिमान्

ન્યગ્ર, દશ, સુનામા, કંક, શંકુ અને સુભૂમિ; તેમજ સુતનૂ, રાષ્ટ્રપાલ, યુદ્ધતુષ્ટ અને તુષ્ટિમાન પણ હતા.

Verse 134

तेषां स्वसारः पञ्चैव कंसा कंसवती तथा / सुतनू राष्ट्रपाली च कङ्का चैव वराङ्गना

તેમની પાંચ બહેનો હતી—કંસા, કંસવતી, સુતનૂ, રાષ્ટ્રપાલી અને કંકા—બધી જ શ્રેષ્ઠ અંગવાળી સુન્દરીઓ હતી.

Verse 135

उग्रसेनो महापत्यो व्याख्यातः कुकुरोद्भवः / कुकुराणामिमं वंशं धारयन्नमितौजसाम्

કુકુરવંશમાં જન્મેલા મહાપ્રતાપી ઉગ્રસેનનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે; તે અપરિમિત તેજવાળા કુકુરોના આ વંશને ધારણ કરતો હતો.

Verse 136

आत्मनोविपुलं वंशं प्रजावांश्च भवेन्नरः / भजमानस्य पुत्रस्तु रथिमुख्यो विदूरथः

મનુષ્ય પોતાને વિશાળ વંશ અને સંતતિસમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે. ભજમાનનો પુત્ર રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ વિદૂરથ હતો.

Verse 137

राजाधिदेवः शूरश्च विदूरथसुतो ऽभवत् / तस्य शूरस्य तु सुता जज्ञिरे बलवत्तराः

વિદૂરથનો પુત્ર રાજાધિદેવ અને શૂર થયો. તે શૂરના અતિ બળવાન સંતાનો જન્મ્યા.

Verse 138

वातश्चैव निवातश्च शोणितः श्वेतवाहनः / शमी च गदवर्मा च निदान्तः खलु शत्रुजित्

વાત, નિવાત, શોણિત, શ્વેતવાહન, શમી, ગદવર્મા, નિદાંત અને શત્રુજિત—આ બધા (તે વંશમાં) થયા.

Verse 139

शमीपुत्रः प्रतिक्षत्रः प्रतिक्षत्रस्य चात्मजः / स्वयंभोजः स्वयंभोजाद्धृदिकः संबभूव ह

શમીનો પુત્ર પ્રતિક્ષત્ર થયો, અને પ્રતિક્ષત્રનો પુત્ર સ્વયંભોજ. સ્વયંભોજમાંથી હૃદિક જન્મ્યો.

Verse 140

हृदिकस्य सुतास्त्वासन्दश भीमपराक्रमाः / कृतवर्माग्रजस्तेषां शतधन्वा तु मध्यमः

હૃદિકના દસ પુત્રો હતા, જેમનો પરાક્રમ ભીમ સમાન હતો. તેમાં કૃતવર્મા મોટો અને શતધન્વા મધ્યમ હતો.

Verse 141

देवबाहुस्सुबाहुश्च भिषक्श्वेतरथश्च यः / सुदान्तश्चाधिदान्तश्च कनकः कनकोद्भवः

દેવબાહુ, સુબાહુ, ભિષક, શ્વેતરથ, સુદાંત, અધિદાંત, કનક અને કનકોદ્ભવ—આ (અન્ય) હતા.

Verse 142

देवबाहोस्सुतो विद्वाञ्जज्ञे कंबलबर्हिषः / असमौजाः सुतस्तस्य सुसमौजाश्च विश्रुतः

દેવબાહુનો વિદ્વાન પુત્ર કમ્બલબર્હિષ જન્મ્યો. તેના પુત્ર અસમાનૌજ અને પ્રસિદ્ધ સુસમૌજ થયા.

Verse 143

अजातपुत्राय ततः प्रददावसमौजसे / सुचन्द्रं वसुरूपं च कृष्ण इत्यन्धकाः स्मृताः

પછી સંતાન વિનાના અસમાનૌજને સુચન્દ્ર અને વસુરূপ નામે પુત્રો અપાયા; અને ‘કૃષ્ણ’ નામે અંધકો સ્મરાય છે.

Verse 144

अन्धकानामिमं वंशं कीर्त्तयेद्यस्तु नित्यशः / आत्मनो विपुलं वंशं लभते नात्र संशयः

જે અંધકોના આ વંશનું નિત્ય કીર્તન કરે છે, તે પોતાના માટે વિશાળ વંશ-સમૃદ્ધિ પામે છે; તેમાં શંકા નથી.

Verse 145

अश्मक्यां जनयामास शूरं वै देव मीढुषम् / मारिष्यां जज्ञिरे शूराद्भोजायां पुरुषा दश

દેવમીઢુષે અશ્મકીમાંથી શૂરને જન્મ આપ્યો. પછી શૂરથી મારિષ્યા નામની ભોજા સ્ત્રીમાં દસ પુત્રો જન્મ્યા.

Verse 146

वसुदेवो महाबाहुः पूर्वमानकदुन्दुभिः / जज्ञे तस्य प्रसूतस्य दुन्दुभिः प्राणदद्दिवि

મહાબાહુ વસુદેવ પહેલાં ‘આનકદુન્દુભિ’ નામે જન્મ્યો. તેના જન્મ સમયે આકાશમાં દુન્દુભિઓ ગુંજ્યાં.

Verse 147

आनकानां च संह्नादः सुमहानभवद्दिवि / पपात पुष्पवर्षं च शरस्य भवने महत्

આકાશમાં આનકોનો અતિ મહાન નાદ થયો, અને શરનાં ભવનમાં વિશાળ પુષ્પવર્ષા વરસી।

Verse 148

मनुष्यलोके कृत्स्ने ऽपि रूपे नास्ति समो भुवि / यस्यासीत्पुरुषाग्र्यस्य कान्तिश्चन्द्रमसो यथा

સમગ્ર મનુષ્યલોકમાં રૂપે પૃથ્વી પર તેનો સમાન કોઈ ન હતો; તે પુરુષશ્રેષ્ઠની કાંતિ ચંદ્ર જેવી હતી.

Verse 149

देवभागस्ततो जज्ञे ततो देवश्रवाः पुनः / अनाधृष्टिवृकश्चैव नन्दनश्चैव सृंजयः

પછી દેવભાગ જન્મ્યો, પછી દેવશ્રવા; તેમજ અનાધૃષ્ટિવૃક, નંદન અને સૃંજય પણ જન્મ્યા.

Verse 150

श्यामः शमीको गण्डूषः स्वसारस्तु वरागनाः / पृथा च श्रुतदेवा च श्रुतकीर्तिः श्रुत श्रवाः

શ્યામ, શમીક અને ગંડૂષ; તથા તેમની બહેનો—વરાંગના, પૃથા, શ્રુતદેવા, શ્રુતકીર્તિ અને શ્રુતશ્રવા।

Verse 151

राजाधिदेवी च तथा पञ्चैता वीरमातरः / पृथां दुहितरं शूरः कुन्तिभोजाय वै ददौ

રાજાધિદેવી પણ; આ પાંચેય વીરમાતાઓ હતાં. શૂરએ પોતાની પુત્રી પૃથાને કુન્તિભોજને અર્પણ કરી.

Verse 152

तस्मात्सा तु स्मृता कुन्ती कुन्तिभोजात्मजा पृथा / कुरुवीरः पाण्डुमुख्यस्तस्माद्भार्यामविन्दत

એથી તે ‘કુંતી’ તરીકે સ્મરાય છે, કુંતિભોજની પુત્રી પૃથા; કુરુવીર પાંડુએ તેને ધર્મપત્ની રૂપે પ્રાપ્ત કરી।

Verse 153

पुथा जज्ञे ततः पुत्रांस्त्रीनग्निसमतेजसः / लोके प्रतिरथान्वीराञ्छक्रतुल्यपराक्रमान्

પછી પૃથાએ અગ્નિસમાન તેજવાળા ત્રણ પુત્રોને જન્મ આપ્યો; તેઓ લોકમાં પ્રતિરથ, વીર અને ઇન્દ્રસમાન પરાક્રમી હતા।

Verse 154

धर्माद्युधिष्टिरं पुत्रं मारुताच्च वृकोदरम् / इन्द्राद्धनञ्जयं चैव पृथा पुत्रानजीचनत्

ધર્મથી યુધિષ્ઠિર પુત્ર, મારુતથી વૃકોદર (ભીમ), અને ઇન્દ્રથી ધનંજય (અર્જુન)—આ પુત્રોને પૃથાએ જન્મ આપ્યો।

Verse 155

माद्रवत्या तु जनितावश्विनाविति विश्रुतम् / नकुलः सहदेवश्च रुपसत्त्वगुणान्वितौ

માદ્રીથી અશ્વિનીકુમારો દ્વારા જન્મ્યા—એવું પ્રસિદ્ધ—નકુલ અને સહદેવ; તેઓ રૂપ, સત્ત્વ અને ગુણોથી યુક્ત હતા।

Verse 156

जज्ञे तु श्रुतदेवायां तनयो वृद्धशर्मणः / करूषाधिपतेर्ंवीरो दन्तवक्रो महाबलः

શ્રુતદેવામાં વૃદ્ધશર્માનો પુત્ર જન્મ્યો; કરૂષાધિપતિનો વીર, મહાબલી દંતવક્ર।

Verse 157

कैकयाच्छ्रुतिकीर्त्यं तु जज्ञे संतर्दनो बली / चेकितानबृहत्क्षत्रौ तथैवान्यौ महाबलौ

કૈકયની શ્રુતિકીર્તિમાંથી બલવાન સંતર્દન જન્મ્યો; તેમજ ચેકિતાન અને બૃહત્ક્ષત્ર, અને અન્ય બે મહાબલી પણ થયા।

Verse 158

विन्दानुविन्दावावन्त्यौ भ्रातरौ सुमहाबलौ / श्रुतश्रवायां चैद्यस्तु शिशुपालो बभूव ह

અવન્તીના બે ભાઈ વિન્દ અને અનુવિન્દ અતિ મહાબલી હતા; અને શ્રુતશ્રવામાંથી ચૈદ્ય દેશનો શિશુપાલ પણ જન્મ્યો।

Verse 159

दमघोषस्य राजर्षेः पुत्रो विख्यातपौरुषः / यः पुरा सदशग्रीवः संबभूवारिमर्दनः

રાજર્ષિ દમઘોષનો પુત્ર પ્રસિદ્ધ પરાક્રમી હતો; જે પૂર્વે દશગ્રીવ (રાવણ) રૂપે શત્રુઓને મર્દન કરનાર થયો હતો।

Verse 160

वैश्रवाणानुजस्तस्य कुंभकर्णो ऽनुजस्तथा पत्न्यस्तु वसुदेवस्य त्रयोदश वराङ्गनाः

તેનો વૈશ્રવણ (કુબેર) અનુજ હતો; અને કુંભકર્ણ પણ તેનો નાનો ભાઈ હતો. વસુદેવની પત્નીઓ તેર શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ હતી।

Verse 161

पौरवी रोहिणी चैव मदिरा चापरा तथा / तथैव भद्रवैशाखी सुनाम्नी पञ्चमी तथा

પૌરવી, રોહિણી, મદિરા અને અપરા; તેમજ ભદ્રવૈશાખી અને સુનામ્ની—આ પાંચમી પણ હતી।

Verse 162

सहदेवा शान्तिदेवा श्रीदेवा देवरक्षिता / धृतदेवोपदेवा च देवकी सप्तमी तथा

સહદેવા, શાંતિદેવા, શ્રીદેવા અને દેવરક્ષિતા; તેમજ ધૃતદેવા, ઉપદેવા અને દેવકી—આ સાતમી પણ હતી.

Verse 163

सुगन्धा वनराजी च द्वेचान्ये परिचारिके / रोहिणी पौरवी चैव बाह्लीकस्यानुजाभवत्

સુગંધા અને વનરાજી—આ બે અન્ય પરિચારિકાઓ હતી; તેમજ રોહિણી અને પૌરવી બાહ્લીકની અનુજા (નાની બહેન) બની.

Verse 164

ज्येष्ठा पत्नी महाभागदयिताऽनकदुन्दुभेः / ज्येष्ठे लेभे सुतं रामं सारणं हि शठं तथा

જ્યેષ્ઠા અનકદુન્દુભિની મહાભાગ્યવતી પ્રિય પત્ની હતી; જ્યેષ્ઠાથી રામ, સારણ અને શઠ નામના પુત્રો પ્રાપ્ત થયા.

Verse 165

दुर्दमं दमनं शुभ्रं पिण्डारककुशीतकौ / चित्रां नाम कुमारीं च रोहिण्यष्टौ व्यजायत

રોહિણીને દુર્દમ, દમન, શુભ્ર, પિંડારક, કુશીતક—અને ચિત્રા નામની એક કન્યા સહિત—કુલ આઠ સંતાન થયા.

Verse 166

पुत्रौ रामस्य जज्ञाते विज्ञातौ निशठोल्मुकौ / पार्श्वी च पार्श्वमर्दी च शिशुः सत्यधृतिस्तथा

રામના બે પુત્રો જન્મ્યા—પ્રસિદ્ધ નિશઠ અને ઉલ્મુક; તેમજ પારશ્વી, પારશ્વમર્દી, શિશુ અને સત્યધૃતિ પણ જન્મ્યા.

Verse 167

मन्दबाह्यो ऽथ रामणाङ्गिरिको गिरिरेव च / शुल्कगुल्मो ऽतिगुल्मश्च दरिद्रान्तक एव च

મન્દબાહુ, રામણાઙ્ગિરિક અને ગિરિરેવ; તેમજ શુલ્કગુલ્મ, અતિગુલ્મ અને દરિદ્રાંતક—આ પવિત્ર નામો સ્મૃત છે।

Verse 168

कुमार्यश्चापि पञ्जान्या नामतस्ता निबोधत / अर्चिष्मती सुनन्दा च सुरसा सुवचास्तथा

પઞ્જાન્યાની કુમારીઓનાં નામ સાંભળો—અર્ચિષ્મતી, સુનન્દા, સુરસા અને સુવચા।

Verse 169

तथा शतबला चैव सारणस्य सुतास्त्विमाः / भद्राश्वो भद्रगुप्तिश्च भद्रविष्टस्तथैव च

તેમજ શતબલા; આ સারণના પુત્રો છે—ભદ્રાશ્વ, ભદ્રગુપ્તિ અને ભદ્રવિષ્ટ।

Verse 170

भद्रबाहुर्भद्ररथो भद्रकल्पस्तथैव च / सुपार्श्वकः कीर्त्तिमांश्च रोहिताश्वः शठात्मजाः

ભદ્રબાહુ, ભદ્રરથ, ભદ્રકલ્પ; તેમજ સુપાર્શ્વક, કીર્તિમાન અને રોહિતાશ્વ—આ શઠના પુત્રો છે।

Verse 171

दुर्मदस्याभिभूतश्च रोहिण्याः कुलजाः स्मृताः / नन्दोपनन्दौ मित्रश्च कुक्षिमित्रस्तथा बलः

દુર્મદનો અભિભૂત પણ રોહિણીના કુલજ તરીકે સ્મૃત છે; નન્દ, ઉપનન્દ, મિત્ર, કુક્ષિમિત્ર તથા બલ।

Verse 172

चित्रोपचित्रौ कृतकस्तुष्टिः पुष्टिरथापरः / मदिरायाः सुता एते वसुदेवाद्धिजज्ञिरे

ચિત્રોપચિત્ર, કૃતક, તુષ્ટિ, પુષ્ટિ તથા અપાર—એ બધા મદિરાના પુત્રો વાસુદેવથી જ જન્મ્યા.

Verse 173

उपबिंबो ऽथ बिंबश्च सत्त्वदन्तमहौजसौ / चत्वार एते विख्याता भद्रापुत्रा महाबलाः

ઉપબિંબ અને બિંબ, તેમજ સત્ત્વદંત અને મહૌજસ—આ ચારેય પ્રસિદ્ધ, ભદ્રાના પુત્રો અને મહાબળવાન હતા.

Verse 174

वैशाल्यामदधाच्छौरिः पुत्रं कौशिकमुत्तमम् / देवक्यां जज्ञिरे सौरेः सुषेणः कीर्त्तिमानपि

શૌરિએ વૈશાલ્યામાં ઉત્તમ પુત્ર કૌશિકને ઉત્પન્ન કર્યો; અને દેવકીમાં શૌરિના કીર્તિમાન પુત્ર સુષેણ પણ જન્મ્યો.

Verse 175

उदर्षिर्भद्रसेनश्च ऋजुदायश्च पञ्चमः / षष्ठो हि भद्रदेवश्च कंसः सर्वाञ्जघान तान्

ઉદર્ષિ, ભદ્રસેન, પાંચમો ઋજુદાય અને છઠ્ઠો ભદ્રદેવ—એ બધાને કংসે સંહાર્યા.

Verse 176

अथ तस्या मवस्थाया आयुष्मान्संबभूव ह / लोकनाथः पुनर्विष्णुः पूर्वं कृष्णः प्रजापतिः

પછી તેની તે અવસ્થામાં આયુષ્માન પ્રગટ થયો; એ જ લોકનાથ વિષ્ણુ, જે પૂર્વે પ્રજાપતિ કૃષ્ણ હતો, ફરી પ્રકટ થયો.

Verse 177

अनुजाताभवकृष्णात्सुभद्रा भद्रभाषिणी / कृष्णा सुभद्रेति पुनर्व्याख्याता वृष्णिनन्दिनी

કૃષ્ણની અનુજા તરીકે સુભદ્રા જન્મી, જે મંગલ વાણી બોલનારી હતી. તે ‘કૃષ્ણા’ અને ‘સુભદ્રા’ નામે પુનર્વ્યાખ્યાત, વૃષ્ણિવંશની નંદિની છે.

Verse 178

सुभद्रायां रथी पार्थादभिमन्युरजायत / वसुदेवस्य भार्यासु महाभागासु सप्तसु

સુભદ્રામાં પાર્થ અર્જુન દ્વારા રથી અભિમન્યુ જન્મ્યો. વસુદેવની સાત મહાભાગ્યવતી પત્નીઓમાં (આ વંશવર્ણન કહેવાયું).

Verse 179

ये पुत्रा जज्ञिरे शुरा नामतस्तान्निबोधत / पूर्वाद्याः सहदेवायां शूराद्वै जज्ञिरे सुताः

શૂરાને જે પુત્રો જન્મ્યા, તેમના નામ જાણો. પ્રથમ વગેરે પુત્રો સહદેવામાં શૂરાથી જ જન્મ્યા હતા.

Verse 180

शान्तिदेवा जनस्तम्बं शौरेर्जज्ञे कुलोद्वहम् / आगावहो महात्मा च वृकदेव्या मजायत

શાંતિદેવામાં શૌરિનો ‘જનસ્તંબ’ નામે કુલોદ્ધારક જન્મ્યો. અને વૃકદેવીમાં ‘આગાવહ’ તથા એક મહાત્મા પુત્ર જન્મ્યો.

Verse 181

श्रीदेवायां स्वयं जज्ञे मन्दको नाम नामतः / उपासंगं वसुं चापि तनयौ देवरक्षिता

શ્રીદેવામાં સ્વયં ‘મન્દક’ નામે પુત્ર જન્મ્યો. અને દેવરક્ષિતામાં ‘ઉપાસંગ’ તથા ‘વસુ’—આ બે પુત્રો પણ જન્મ્યા.

Verse 182

एवं दश सुतास्तस्य कंसस्तानप्यघातयत् / विजयं रोचनं चैव वर्द्धमानं च देवलम्

આ રીતે તેના દસ પુત્રોને પણ કંસે મારી નાખ્યા; વિજય, રોચન, વર્ધમાન અને દેવલને પણ તેણે સંહાર્યા।

Verse 183

एतान्महात्मनः पुत्रान्सुषाव शिशिरावती / सप्तमी देवकी पुत्रं सुनामानमसूयत

આ મહાત્માના આ પુત્રોને શિશિરાવતીએ પ્રસવ્યા; અને સાતમી વાર દેવકીએ ‘સુનામ’ નામનો પુત્ર જનમાવ્યો।

Verse 184

गवेषणं महाभागं संग्रामे चित्रयोधिनम् / श्राद्धदेव्यां पुरोद्याने वने तु विचरन्द्विजाः

મહાભાગ ગવેષણ યુદ્ધમાં અદભુત યોધ્ધા હતો; હે દ્વિજોએ, તે શ્રાદ્ધદેવીના પુરોદ્યાનના વનમાં વિહરતો હતો।

Verse 185

वैश्यायामदधाच्छौरिः पुत्रं कौशिकमव्ययम् / सुगन्धी वनराजी च शौरेरास्तां परिग्रहौ

શૌરીએ એક વૈશ્યા સ્ત્રીમાં કૌશિક નામનો અવ્યય પુત્ર ઉત્પન્ન કર્યો; અને સુગંધી તથા વનરાજી શૌરીના પરિગ્રહ (સહધર્મિણી) હતાં।

Verse 186

पुण्डश्च कपिलश्चैव सुगन्ध्याश्चात्मजौ तु तौ / तयो राजाभवत्पुण्ड्रः कपिलस्तु वनं ययौ

સુગંધીના બે પુત્ર—પુંડ અને કપિલ—હતા; તેમાં પુંડ્ર રાજા બન્યો અને કપિલ વનમાં ગયો।

Verse 187

अन्यस्यामभवद्वीरो वसुदेवात्मजो बली / जरा नाम निषादो ऽसौ प्रथमः स धनुर्द्धरः

બીજી પત્નીમાંથી વસુદેવનો બળવાન વીર પુત્ર જન્મ્યો. તે ‘જરા’ નામનો નિષાદ હતો; પ્રથમ ધનુર્ધર તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો.

Verse 188

विख्यातो देवभाग्यस्य महाभागः सुतो ऽभवत् / पण्डितानां मतं प्राहुर्देवश्रवसमुद्भवम्

દેવભાગ્યનો એક મહાભાગ પુત્ર થયો, જે વિખ્યાત હતો. પંડિતોનું મત છે કે તે દેવશ્રવસમાંથી ઉત્પન્ન થયો હતો.

Verse 189

अश्मक्यां लभते पुत्रमनाधृष्टिर्यशास्विनम् / निवृत्तशत्रुं शत्रुघ्नं श्राद्धदेवं महाबलम्

અશ્મકીમાં અનાધૃષ્ટિને યશસ્વી પુત્ર પ્રાપ્ત થયો—શત્રુઓને નિવારનાર, શત્રુઘ્ન, ‘શ્રાદ્ધદેવ’ નામનો મહાબલી.

Verse 190

व्यजायत श्राद्धदेवो नैषादिर्यः पारिश्रुतः / एकलव्यो महाभागो निषादैः परिवर्द्धितः

‘શ્રાદ્ધદેવ’ નામનો તે નૈષાદ જન્મ્યો, જે ‘પારિશ્રુત’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો. મહાભાગ એકલવ્યને નિષાદોએ ઉછેર્યો.

Verse 191

गण्डूषायानपत्याय कृष्णस्तुष्टो ऽददात्सुतौ / चारुदेष्णं च सांबं च कृतास्त्रौ शस्तलक्षणौ

ગંડૂષા નિઃસંતાન હોવાથી કૃષ્ણ પ્રસન્ન થઈ તેને બે પુત્ર આપ્યા—ચારુદેષ્ણ અને સાંબ; બંને અસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ અને શસ્ત્રલક્ષણયુક્ત હતા.

Verse 192

रन्तिश्च रन्तिपालश्च द्वौ पुत्रौ नन्दनस्य च / वृकाय वै त्वपुत्राय वसुदेवः प्रतापवान्

નંદનના રંતિ અને રંતિપાલ એવા બે પુત્ર હતા. અને વૃક નિઃસંતાન હોવાથી પ્રતાપવાન વસુદેવ તેને પુત્રરૂપે અર્પણ થયો.

Verse 193

सौमिं ददौ सुत वीरं शौरिः कौशिकमेव च / सृंजयस्य धनुश्चैव विरजाश्च सुताविमौ

શૌરિએ સૌમિ નામના વીર પુત્રને અને કૌશિકને આપ્યા. સૃંજયના આ બે સંતાન—ધનુ અને વિરજા—હતા.

Verse 194

अनपत्यो ऽभवच्छ्यामः शमीकस्तु वनं ययौ / जुगुप्समानो भोजत्वं राजर्षित्वमवाप्तवान्

શ્યામ નિઃસંતાન રહ્યો; પરંતુ શમીક વનમાં ગયો. ભોજત્વને તિરસ્કારી તેણે રાજર્ષિપદ પ્રાપ્ત કર્યું.

Verse 195

य इदं जन्म कृष्णस्य पठते नियतव्रतः / श्रावयेद्ब्राह्मणंवापि स महात्सुखमवाप्नुयात्

જે નિયતવ્રત ધારણ કરીને કૃષ્ણના આ જન્મવૃત્તાંતને વાંચે છે, અથવા બ્રાહ્મણને સંભળાવે છે, તે મહાસુખ પામે છે.

Verse 196

देवदेवो महातेजाः पूर्वं कृष्णः प्रजापतिः / विहारार्थं मनुष्येषु जज्ञे नारायणः प्रभुः

દેવોના દેવ, મહાતેજસ્વી—જે પૂર્વે કૃષ્ણ નામના પ્રજાપતિ હતા—લીલાવિહાર માટે મનુષ્યોમાં પ્રભુ નારાયણરૂપે જન્મ્યા.

Verse 197

देवक्यां वसुदेवेन तपसा पुष्करेक्षणः / चतुर्बाहुस्तु संजज्ञे दिव्यरूपश्रियान्वितः

દેવકીના ગર્ભમાં વસુદેવના તપથી કમળનેત્ર પ્રભુ દિવ્યરૂપશ્રીયુક્ત ચતુર્ભુજ રૂપે પ્રગટ થયા।

Verse 198

प्रकाश्यो भगवान्योगी कृष्णो मानुषतां गतः / अव्यक्तो व्यक्तलिङ्गश्च स एव भगवान्प्रभुः

પ્રકાશ્ય એવા યોગી ભગવાન કૃષ્ણ માનવત્વને પામ્યા; અવ્યક્ત રહીને પણ વ્યક્ત લક્ષણોથી પ્રગટ—એ જ ભગવાન પ્રભુ છે।

Verse 199

नारायणो यतश्चक्रे व्ययं चैवाव्ययं हि यत् / देवो नारायणो भूत्वा हरिरासीत्सनातनः

જેનાથી ક્ષય અને અક્ષય—બંનેનું સર્જન થયું, એ જ નારાયણ દેવ નારાયણ બની સનાતન હરિ રૂપે સ્થિત રહ્યો।

Verse 200

यो ऽबुञ्जाच्चादिपुरुषं पुरा चक्रे प्रजापतिम् / अदितेरपि पुत्रत्वमेत्य यादवनन्दनः

જેણે આદિપુરુષને પણ પ્રાચીન કાળે પ્રજાપતિ બનાવ્યો, એ જ યાદવનંદન અદિતિનું પણ પુત્રત્વ પામી અવતર્યો।