Adhyaya 51
सगरस्यौर्वाश्रमगमनम् (Sagara’s Journey to Aurva’s Hermitage)
આ અધ્યાયમાં રાજા સગર અને ભાર્ગવ ઋષિ ઔર્વ વચ્ચે રાજ-તપસ્વી સંવાદ વર્ણવાયો છે. સગર પૂર્વે શીખેલા અસ્ત્ર-શાસ્ત્રોથી પ્રાપ્ત યુદ્ધકૌશલ્ય અને રાજ્યસ્થિરતાનું વર્ણન કરીને ઔર્વને ગુરુ, ઉપકારી અને એકમાત્ર શરણ તરીકે સ્તુતિ કરે છે. પછી ઔર્વાશ્રમની તપઃશક્તિનું પ્રભાવરૂપ વર્ણન આવે છે—ત્યાં હિંસા શમે છે, ભક્ષક અને ભક્ષ્ય પણ નિર્ભય થઈ સાથે રહે છે. આથી સૂચિત થાય છે કે ધર્મયુક્ત રાજત્વ અને વિજય ઋષિ-અનુગ્રહ તથા તપોબળથી સિદ્ધ થાય છે, માત્ર બળથી નહીં; અને વંશપરંપરા તપસ્વીની મંજૂરીથી સ્થિર રહે છે।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे सगरस्यौर्वाश्रमगमनं नाम पञ्चशत्तमो ऽध्यायः // ५०// सगर उवाच कुशलं मम सर्वत्र महर्षे नात्र संशयः / यस्य मे त्वमनुध्याता शमं भार्गवसत्तमः
આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણના વાયુપ્રોક્ત મધ્યમભાગના તૃતીય ઉપોદ્ધાતપાદમાં ‘સગરનું ઔર્વ આશ્રમગમન’ નામે પચાસમો અધ્યાય. સગર બોલ્યો—હે મહર્ષે, મારું સર્વત્ર કુશળ છે, તેમાં સંશય નથી; હે ભાર્ગવશ્રેષ્ઠ, તમે મારા હિતનું ચિંતન કરીને શાંતિ આપનાર છો।
Verse 2
यस्तथा शिक्षितः पूर्वमस्त्रे शस्त्रे च सांप्रतम् / सो ऽहं कथमशक्तः स्यां सकलारिविनिग्रहे
મને અગાઉ અસ્ત્ર‑શસ્ત્રમાં જેમ શિક્ષિત કરવામાં આવ્યો છે, તો હવે સર્વ શત્રુઓના દમનમાં હું કેવી રીતે અશક્ત હોઉં?
Verse 3
त्वं मे गुरुः सुहृद्दैवं बन्धुर्मित्रं च केवलम् / न ह्यन्यमभिजानामि त्वामृते पितरं च मे
તમે જ મારા ગુરુ, સુહૃદ્-દૈવ, બંધુ અને એકમાત્ર મિત્ર છો. તમને અને મારા પિતાને સિવાય હું બીજાને ઓળખતો નથી.
Verse 4
त्वयोपदिष्टेनास्त्रेण सकला भूभृतो मया / विजिता यदनुस्मृत्या शक्तिः सा तपसस्तव
તમારા ઉપદેશિત અસ્ત્રથી મેં સર્વ રાજાઓને જીત્યા. તેનું સ્મરણ કરતાં જ જે શક્તિ પ્રગટે છે, તે તમારી તપસ્યાનો જ પ્રભાવ છે.
Verse 5
तपसा त्वं जगत्सर्वं पुनासि परिपासि च / स्रष्टुं संहर्त्तुमपि च शक्नोष्येव न संशयः
તપસ્યા દ્વારા તમે સમગ્ર જગતને પવિત્ર કરો છો અને તેનું પરિરક્ષણ પણ કરો છો. સર્જન અને સંહાર કરવા પણ તમે સમર્થ છો—એમાં શંકા નથી.
Verse 6
महाननन्यसामान्यप्रभावस्तपसश्च ते / इह तस्यैकदेशो ऽपि दृश्यते विस्मयप्रदः
તમારી તપસ્યાનો પ્રભાવ મહાન છે, કોઈ સાથે સરખાવાય એવો નથી. અહીં તેનો એક અંશ પણ દેખાય છે અને તે આશ્ચર્યજનક છે.
Verse 7
पश्यसिंहासने बाल्यादुपेत्य मृगपोतकः / पिबत्यंभः शनैर्ब्रह्मन्निःशङ्कं ते तपोवने
હે બ્રહ્મન, જુઓ—તમારા તપોવનમાં એક હરણનું બચ્ચું બાળપણથી સિંહાસન પાસે આવી નિર્ભય થઈ ધીમે ધીમે પાણી પીવે છે.
Verse 8
धयत्यत्रातिविस्रंभात् कृशापि हरिणी स्तनम् / करोति मृगशृङ्गाग्रे गण्डकण्डूयनं रुरुः
અહીં અતિ વિશ્વાસથી કૃશ હરિણી પણ સ્તનપાન કરાવે છે; અને રુરુ મૃગશૃંગના અગ્રે પોતાનો ગંડ ખંજવાળે છે।
Verse 9
नवप्रसूतां हरिणीं हत्वा वृत्त्यै वनान्तरे / व्याघ्री त्वत्तपसावासे सैव पुष्णाति तच्छिशून्
વનમાં જીવનાર્થે નવપ્રસૂતા હરિણીને મારીને પણ, તારા તપોવનના નિવાસમાં એ જ વ્યાઘ્રી તેના શિશુઓને પોષે છે।
Verse 10
गजं द्रुतमनुद्रुत्य सिंहो यस्मादिदं वनम् / प्रविष्टो ऽनुसरन्तौ त्वद्भयादेकत्र तिष्ठतः
ઝડપથી દોડતા ગજને અનુદોડીને સિંહ આ વનમાં પ્રવેશ્યું; પરંતુ તારા ભયથી પીછો કરનાર અને પીછો કરાયેલ—બન્ને એક જ સ્થળે ઊભા રહે છે।
Verse 11
नकुलस्त्वाशुमार्जारमयूरशशपन्नगाः / वृकसूकरशार्दूलशरभर्क्षप्लवङ्गमाः
અહીં નકુલ, બિલાડી, મોર, સસલા, સર્પ; તેમજ વરુ, સૂકર, વાઘ, શરભ, રીંછ અને વાનર છે।
Verse 12
सृगाला गवयागावो हरिणा महिषास्तथा / वने ऽत्र सहजं वैरं हित्वा मैत्रीमुपागताः
આ વનમાં શિયાળ, ગવય, ગાયો, હરિણ અને મહિષ—સૌએ સહજ વૈર ત્યજીને મૈત્રી પ્રાપ્ત કરી છે।
Verse 13
एवंविधा तपःशक्तिर्लोकविस्मयदायिनी / न क्वापि दृश्यते ब्रह्मंस्त्वामृते भुवि दुर्लभा
આવી તપઃશક્તિ, જે લોકને વિસ્મય કરાવે, હે બ્રહ્મન! તમારાં વિના પૃથ્વી પર દુર્લભ છે; ક્યાંય દેખાતી નથી.
Verse 14
अहं तु त्वत्प्रसादेन विजित्य वसुधामि माम् / रिपुभिः सह विप्रर्षे स्वराज्यं समुपागतः
હે વિપ્રર્ષિ! તમારા પ્રસાદથી મેં પૃથ્વી જીતીને, શત્રુઓ સહિત, મારું સ્વરાજ્ય પ્રાપ્ત કર્યું છે.
Verse 15
वश्यामात्यस्त्रिवर्गे ऽपि यथायोग्यकृतादरः / त्वयोपदिष्टमार्गेण सम्यग्राज्यमपालयम्
મારા મંત્રીઓ વશમાં રહ્યા; ધર્મ-અર્થ-કામ એવા ત્રિવર્ગમાં યોગ્ય આદર રાખ્યો; અને તમે ઉપદેશેલા માર્ગે મેં રાજ્યનું સમ્યક પાલન કર્યું.
Verse 16
एवं प्रवर्त्तमानस्य मम राज्ये ऽवतिष्ठतः / भवद्दिदृक्षा संजाता सापेक्षा भृगुपुङ्गव
હે ભૃગુપૂંગવ! આ રીતે રાજ્યમાં સ્થિર રહી કાર્ય કરતા કરતાં મારા અંદર તમારું દર્શન કરવાની ઇચ્છા જાગી છે; તે હજુ પણ અપેક્ષાસહિત છે.
Verse 17
किं त्वद्य मयि पर्याप्तमनपत्यतयैव मे / पितृपिण्डप्रदानेन सह संरक्षणं भुवः
પણ આજે મારામાં શું પૂરતું છે? મને સંતાન ન હોવાથી, પિતૃઓને પિંડદાન સાથે ધરતીનું રક્ષણ પણ કેવી રીતે થશે?
Verse 18
तदिदं दुःशमत्यर्थमनिवार्यं मनोगतम् / नानयो ऽपहर्त्तां लोकंऽस्मिन् ममेति त्वामुपागतः
આ તો મારા મનમાં ઊઠેલું અતિ દુઃસહ અને અટકાવી ન શકાય એવું વિચાર છે. આ લોકમાં ‘આ મારું છે’—એ હક બીજો કોઈ છીનવી શકતો નથી; તેથી હું તમારી શરણમાં આવ્યો છું.
Verse 19
इत्युक्तः सगरेणाथ स्थित्वा सो ऽतर्मनाः क्षणम् / उवाच भगवानौर्वः सनिदेशमिदं वचः
સગરે એમ કહ્યે પછી તે ક્ષણભર અંતર્મનથી વિચાર કરીને ઊભો રહ્યો. ત્યારબાદ ભગવાન ઔર્વે ઉપદેશસભર આ વચન કહ્યું.
Verse 20
नियम्य सह भार्याभ्यां किञ्चित्कालमिहावस / अवाप्स्यति ततो ऽभीष्टं भवान्नात्र विचारमा
તમે તમારી બંને પત્નીઓ સાથે નિયમ-સંયમ રાખીને થોડો સમય અહીં નિવાસ કરો. પછી તમે ઇચ્છિત ફળ પ્રાપ્ત કરશો; તેમાં શંકા ન રાખો.
Verse 21
स च तत्रावसत्प्रीतस्तच्छुश्रूषापरायमः / पत्नीभ्यां सह धर्मात्मा भक्तियुक्तश्चिरं तदा
તે પ્રસન્ન થઈને ત્યાં જ રહ્યો અને તેમની સેવા કરવામાં તત્પર રહ્યો. ધર્માત્મા રાજા પોતાની બંને પત્નીઓ સાથે ભક્તિયુક્ત બની લાંબા સમય સુધી ત્યાં રહ્યો.
Verse 22
राजपत्न्यौ च ते तस्य सर्वकालमतन्द्रिते / मुनेरतनुतां प्रीतिं विनयाचारभक्तिभिः
તે બંને રાજપત્નીઓ પણ સર્વકાળ સાવધાન રહી વિનય, સદાચાર અને ભક્તિથી તે મુનિની પ્રીતિ વધારતી રહી.
Verse 23
भक्त्या शुश्रूषया चैव तयोस्तुष्टो महामुनिः / राजपत्न्यौ समाहूय इदं वचनम ब्रवीत्
તેમની ભક્તિ અને સેવાથી મહામુનિ પ્રસન્ન થયા; રાજપત્ની બેને બોલાવી તેમણે આ વચન કહ્યું.
Verse 24
भवत्यौ वरमस्मत्तो व्रियतां काममीप्सितम् / दास्यामि तं न संदेहो यद्यपि स्यात्सुदुर्ल्लभम्
તમે બંને મારી પાસેથી ઇચ્છિત વર માગો; તે અતિ દુર્લભ હોય તોય હું નિઃસંદેહ આપિશ.
Verse 25
ततः प्रणम्यशिरसा ते ऽप्युभे तं महामुनिम् / ऊचतुर्भगवान्पुत्रान्कामयावेति सादरम्
પછી બંનેએ શિર નમાવી મહામુનિને પ્રણામ કર્યો અને આદરથી કહ્યું—“ભગવન્, અમને પુત્રોની ઇચ્છા છે.”
Verse 26
ततस्ते भगवानाह भवतीभ्यां मया पुनः / राज्ञश्चप्रियकामेन वरो दत्तो ऽयमीप्सितः
ત્યારે ભગવત્સમાન મુનિએ કહ્યું—“તમને બંનેને, તેમજ રાજાની પ્રિય ઇચ્છા મુજબ, આ ઇચ્છિત વર મેં આપ્યો છે.”
Verse 27
पुत्रवत्यौ महाभागे भवत्यौ मत्प्रसादतः / भवेतां ध्रुवमन्यच्च श्रूयतां वचनं मम
હે મહાભાગ્યવતીઓ, મારા પ્રસાદથી તમે બંને નિશ્ચયે પુત્રવતી થશો; અને બીજી વાત—મારું વચન સાંભળો.
Verse 28
पुत्रो भविष्यत्येकस्यामेकः सो ऽनतिधार्मिकः / तथापि तस्य कल्पान्तं संभूतिश्च भविष्यति
એક રાણીમાંથી એક જ પુત્ર થશે; તે અતિધાર્મિક નહીં હોય. તેમ છતાં કલ્પાંત સમયે તેની પણ શુભ ઉત્પત્તિ થશે.
Verse 29
षष्टिः पुत्रसहस्राणामपरस्यां च जायते / अकृतार्थाश्च ते सर्वे विनङ्क्ष्यन्त्यचिरादिव
બીજી રાણીમાંથી સાઠ હજાર પુત્રો જન્મશે. તેઓ બધા અકૃતાર્થ રહી ટૂંક સમયમાં જ નાશ પામશે.
Verse 30
एवंविधगुणेपेतो वरौ दत्तौ मया युवाम् / अभीप्सितं तु यद्यस्याः स्वेच्छया तत्प्रकीर्त्यताम्
આવા ગુણોથી યુક્ત વર મેં તમને બંનેને આપ્યા છે. હવે તેણીને જે અભીષ્ટ હોય તે પોતાની ઇચ્છાથી જાહેર કરે.
Verse 31
एवमुक्ते तु मुनिना वैदर्भ्यान्वयवर्द्धनम् / वरयामास तनयं पुत्रानन्यास्तथा परा
મુનિએ એમ કહ્યે ત્યારે વૈદર્ભીએ વંશવર્ધક પુત્રને વર્યો; અને બીજી સ્ત્રીએ તેમ જ અન્ય પુત્રોને પસંદ કર્યા.
Verse 32
इति दत्त्वा वरं राज्ञे सगराय महामुनिः / सभार्यामनुमान्यैनं विससर्ज पुरीं प्रति
આ રીતે મહામુનિએ સગર રાજાને વર આપીને, તેની પત્ની સહિત તેને અનુમતિ આપી નગર તરફ વિદાય કર્યો.
Verse 33
मुनिना समनुज्ञातः कृत कृत्यो महीपतिः / रथमारुह्य वेगेन सप्रियः प्रययौ पुरीम्
મુનિની અનુમતિ મેળવી કૃતકૃત્ય થયેલ મહીપતિ, પ્રિયજનો સહિત રથ પર ચઢી વેગથી પોતાની પુરી તરફ પ્રયાણ કર્યો।
Verse 34
स प्रविश्य पुरीं रम्यां त्दृष्टपुष्टजनावृताम् / आनन्दितः पौरजनै रेमे परमया मुदा
તે રમ્ય પુરીમાં પ્રવેશ્યો, જે સમૃદ્ધ અને પુષ્ટ જનોથી ઘેરાયેલી હતી; પૌરજનોના આનંદથી તે પરમ હર્ષે રમ્યો।
Verse 35
एतस्मिन्नेव काले तु राजपत्न्यावुभे नृप / राज्ञे प्रावोचतां गर्भं मुदा परमया युते
એ જ સમયે, હે નૃપ, બંને રાજપત્નીઓ પરમ આનંદથી યુક્ત થઈ રાજાને પોતાના ગર્ભધારણની વાત કહી।
Verse 36
ववृधे च तयोर्गर्भः शुक्लपक्षे यथोडुराट् / सह संतोषसंपत्त्या पित्रोः पौरजनस्य च
તેમનો ગર્ભ શુક્લપક્ષના ચંદ્રની જેમ વધતો ગયો; માતા-પિતા અને પૌરજનોની સંતોષ-સમૃદ્ધિ પણ સાથે વધતી ગઈ।
Verse 37
संपूर्णे तु ततः काले मुहूर्ते केशिनीशुभे / असूयताग्निगर्भाभं कुमारममितद्युतिम्
સમય પૂર્ણ થતાં, કેશિનીના શુભ મુહૂર્તે, તેણીએ અગ્નિગર્ભ સમાન તેજસ્વી, અમિત કાંતિ ધરાવતો કુમાર જન્માવ્યો।
Verse 38
जातकर्मादिकं तस्य कृत्वा चैव यथाविधि / असमञ्चस इत्येव नाम तस्या करोन्नृपः
તેના જાતકર્મ વગેરે સંસ્કારો યથાવિધી કરીને રાજાએ તેનું નામ ‘અસમંચસ’ એમ જ રાખ્યું.
Verse 39
सुमतिश्चापि तत्काले गर्भालाबमसूयत / संप्रसूतं तु तं त्यक्तं दृष्ट्वा राजाकरोन्मनः
તે સમયે સુમતિએ પણ ગર્ભાલાબ પ્રત્યે દ્વેષ કર્યો; પ્રસૂતિ પછી તેને ત્યજાયેલો જોઈ રાજાનું મન વ્યથિત થયું.
Verse 40
तज्ज्ञात्वा भगवानौर्वस्तत्रागच्छद्यदृच्छया / सम्यक् संभावितो राज्ञा तमुवाच त्वरान्वितः
આ જાણીને ભગવાન ઔર્વ યદૃચ્છાએ ત્યાં આવ્યા; રાજાએ યોગ્ય સન્માન કરતાં તેઓ ત્વરાથી તેને બોલ્યા.
Verse 41
गर्भालाबुरयं राजन्न त्यक्तुं भवतार्हति / पुत्राणां षष्टिसाहस्रबीजभूतो यतस्तव
હે રાજન, આ ગર્ભાલાબને તમે ત્યજવા યોગ્ય નથી; કારણ કે એ તમારા સાઠ હજાર પુત્રોનું બીજરૂપ છે.
Verse 42
तस्मात्तत्सकलीकृत्य घृतकुंभेषु यत्नतः / निःक्षिप्य सपिधानेषु रक्षणीयं पृथक्पृथक्
અતએવ તેને ટુકડા કરીને યત્નપૂર્વક ઘીના કુંભોમાં નાખી, ઢાંકણાં સાથે બંધ કરીને, અલગ અલગ રીતે રક્ષવું જોઈએ.
Verse 43
सम्यगेवं कृते राजन्भवतो मत्प्रसादतः / यथोक्तसंख्या पत्राणां भविष्यति न संशयः
હે રાજન, આ રીતે યોગ્ય રીતે કરશો તો મારા પ્રસાદથી પાંદડાંની સંખ્યા જેમ કહેલી છે તેમ જ થશે; તેમાં સંશય નથી.
Verse 44
काले पूर्णे ततः कुम्भान्भित्त्वा निर्यान्ति ते पृथक् / एवं ते षष्टिसाहस्रं पुत्राणां जायते नृप
સમય પૂર્ણ થતાં તેઓ કુંભો ભેદીને અલગ અલગ બહાર નીકળશે; આ રીતે, હે નૃપ, તારા સાઠ હજાર પુત્રો જન્મશે.
Verse 45
इत्युक्त्वा भगवानौर्वस्तत्रैवान्तरधाद्विभुः / राजा च तत्तथा चक्रे यथौर्वेण समीरितम्
આમ કહી ભગવાન ઔર્વ ત્યાં જ અંતર્ધાન થયા; અને રાજાએ પણ ઔર્વે કહ્યા મુજબ તેમ જ કર્યું.
Verse 46
ततः संवत्सरे पूर्णे घृतकुंभात्क्रमेण ते / भित्त्वाभित्त्वा पुनर्जज्ञुः सहसैवानुवासरम्
પછી એક વર્ષ પૂર્ણ થતાં તેઓ ઘૃતકુંભોને ક્રમે ક્રમે ફોડતા ફોડતા, દિવસે દિવસે, સહસાએ ફરી જન્મ્યા.
Verse 47
एवं क्रमेण संजातास्तनयास्ते महीपते / ववृधुः संघशो राजन्षष्टिसाहस्रसंख्याया
હે મહીપતે, આ રીતે ક્રમે જન્મેલા તે પુત્રો, હે રાજન, ટોળાં ટોળાંમાં વધતા ગયા; તેમની સંખ્યા સાઠ હજાર હતી.
Verse 48
अपृथग्धर्मचरणा महाबलपराक्रमाः / बभूवुस्ते दुराधर्षाः क्रूरात्मानो विशेषतः
તેઓ ધર્માચરણમાં અવિભક્ત, મહાબળ અને પરાક્રમવાળા હતા; વિશેષ કરીને તેઓ દુર્ધર્ષ અને ક્રૂરહૃદય બન્યા।
Verse 49
स नातिप्रीतिमांस्तेषु राजा मतिमतां वरः / केशिनीतनयं त्वेकं बहुमान सुतं प्रियम्
મતિવંતોમાં શ્રેષ્ઠ એવો રાજા તેમા બહુ પ્રસન્ન ન હતો; પરંતુ કેશિનીના પુત્રને એકમાત્ર પ્રિય પુત્ર માની વિશેષ માન આપતો હતો।
Verse 50
विवाहं विधिवत्तस्मै कारयामास पार्थिवः / सचाप्यानन्दयामास स्वगुणैः सुहृदो ऽखिलान्
તે પાર્થિવ રાજાએ તેના માટે વિધિપૂર્વક વિવાહ કરાવ્યો; અને તેણે પણ પોતાના સદ્ગુણોથી સર્વ સુહૃદોને આનંદિત કર્યા।
Verse 51
एवं प्रवर्त मानस्य केशिनीतनयस्य तु / अजायत सुतः श्रीमानंशुमानिति विश्रुतः
આ રીતે કેશિનીના પુત્રનું જીવન ચાલતું હતું ત્યારે તેને એક શ્રીમાન પુત્ર જન્મ્યો, જે ‘અંશુમાન’ નામે પ્રસિદ્ધ થયો।
Verse 52
स बाल्य एव मतिमानुदारैः स्वगुणैर्भृशम् / प्रीणयामास सुत्दृदः स्वपितामहमेव च
તે બાળપણથી જ બુદ્ધિમાન હતો; પોતાના ઉદાર સદ્ગુણોથી તેણે અત્યંત પ્રસન્ન કર્યા—પિતાને પણ અને પિતામહને પણ।
Verse 53
एतस्मिन्नन्तरे राज्ञस्तस्य पुत्रो ऽसमञ्जसः / आविष्टो नष्टचेष्टो ऽभूत्स पिशाचेन केन चित्
એ દરમ્યાન રાજાનો પુત્ર અસમાંજસ કોઈક પિશાચથી આવિષ્ટ થઈ, સર્વ ચેષ્ટા ગુમાવી બેઠો।
Verse 54
स तु कश्चिदभूद्वैश्यः पूर्वजन्मनि धर्मवित् / कस्याचिद्विषये राज्ञः प्रभूतधनधान्यवान्
તે પૂર્વજન્મમાં ધર્મજ્ઞ એક વૈશ્ય હતો; કોઈ રાજાના પ્રદેશમાં તે બહુ ધન અને ધાન્યથી સમૃદ્ધ હતો।
Verse 55
स कदाचिदरण्येषु विचरन्निधिमुत्तमम् / दृष्ट्वा ग्रहीतुमारेभे वणिग्लोभवरिप्लुतः
એક વખત જંગલોમાં ફરતો હતો ત્યારે તેણે ઉત્તમ નિધિ જોઈ; વેપારી લોભથી વ્યાકુળ થઈ તેને લેવા લાગ્યો।
Verse 56
ततस्तद्रक्षको ऽभ्येत्य पिशाचः प्राह तं तदा / क्षुधितो ऽहं चिरादस्मिन्निवसन्निधिपालकः
ત્યારે તે નિધિનો રક્ષક પિશાચ નજીક આવી બોલ્યો—‘હું લાંબા સમયથી અહીં વસતો નિધિ-પાલક છું; હું ભૂખ્યો છું.’
Verse 57
तस्मात्तत्परिहाराय मम दत्त्वा गवामिषम् / कामतः प्रतिगृह्णीष्व निधिमेनं ममाज्ञया
અતએવ તે ઉપદ્રવ દૂર કરવા મને ગાયનું માંસ આપી, મારી આજ્ઞાથી ઇચ્છા મુજબ આ નિધિ સ્વીકારી લે।
Verse 58
सतस्मै तत्परिश्रुत्य दास्यामीति गवामिषम् / आदत्त च निधिं तं तु पिशाचेनानुमोदितः
તેની વાત સાંભળી તેણે કહ્યું—“હું તને ગૌમાંસ આપીશ”; અને પિશાચની સંમતિથી તેણે તે નિધિ લઈ લીધી।
Verse 59
न प्रादाच्च ततो मौढ्यात्तस्मै यत्तत्प्रतिश्रुतम् / प्रतिश्रुताप्रदानोत्थरोषं न श्रद्दधे नृप
પણ મૂર્ખતાથી તેણે જે વચન આપ્યું હતું તે આપ્યું નહીં; હે નૃપ, વચન ન આપવાથી ઊઠતા રોષમાં તેણે વિશ્વાસ ન કર્યો।
Verse 60
तमेवं सुचिरं कालं प्रतीक्ष्याशनकाङ्क्षया / अपनीतधनः सो ऽपि ममार व्यथितः क्षुधा
ભોજનની આશામાં તે લાંબા સમય સુધી રાહ જોતો રહ્યો; ધન છીનવાઈ જતાં તે પણ ભૂખથી વ્યથિત થઈ મરી ગયો।
Verse 61
वैश्यो ऽपि बालो मरणं संप्राप्य सगरस्य तु / बभूव काले केशिन्यां तनयो ऽन्वयवर्द्धनः
તે વૈશ્ય બાળક પણ મરીને, સમય આવતાં સગરનો કેશિનીથી પુત્ર થયો—વંશવર્ધક।
Verse 62
अशरीरः पिशाचे ऽपि पूर्ववैरमनुस्मरन् / वायुभूतो ऽविशद्देहं राजपुत्रस्य भूपते
હે ભૂપતે, શરીરવિહિન પિશાચ પણ પૂર્વવૈર સ્મરી, વાયુરૂપ બની રાજપુત્રના દેહમાં પ્રવેશ્યો।
Verse 63
तेनाविष्टस्ततः सो ऽपि क्रूरचित्तो ऽभवत्तदा / मतिविभ्रंशमासाद्य मुहुस्तेन बलात्कृतः
તેનાથી આવેશમાં આવીને તે સમયે તે ક્રૂર મનનો થઈ ગયો. બુદ્ધિ ભ્રષ્ટ થવાને કારણે તે વારંવાર તેના દ્વારા બળજબરીથી વશ થયો.
Verse 64
असमञ्जसत्वं नगरे चक्रे सो ऽपि नृशंसवत् / बालांश्च यूनः स्थविरान्योषितश्च सदा खलः
તેણે નગરમાં ક્રૂર વ્યક્તિની જેમ અયોગ્ય કાર્યો કર્યા. તે દુષ્ટ હંમેશા બાળકો, યુવાનો, વૃદ્ધો અને સ્ત્રીઓને સતાવતો હતો.
Verse 65
हत्वाहत्वा प्रचिक्षेप सरय्वामतिनिर्दयः / ततः पौरजनाः सर्वे दृष्ट्वा तस्य कदर्यताम्
અત્યંત નિર્દયી બનીને તે તેમને મારી નાખીને સરયૂ નદીમાં ફેંકી દેતો હતો. ત્યારે નગરના તમામ લોકોએ તેની આ નીચતા જોઈ.
Verse 66
बहुशो निकृतास्तेन गत्वा राज्ञे व्यजिज्ञापन् / राजा च तदुपश्रुत्य तमाहूय प्रयत्नतः
તેનાથી અનેકવાર અપમાનિત થઈને તેઓ રાજા પાસે ગયા અને રજૂઆત કરી. રાજાએ તે સાંભળીને તેને પ્રયત્નપૂર્વક બોલાવ્યો.
Verse 67
वारयामास बहुधा दुःखेन महतान्वितः / बहुशः प्रतिषिद्धो ऽपि पित्रा तेन महात्मना
અને અત્યંત દુઃખ સાથે તેને અનેક રીતે રોક્યો. તે મહાત્મા પિતા દ્વારા વારંવાર મનાઈ કરવામાં આવી હોવા છતાં...
Verse 68
जले तप्ते च संतप्ताः संबभूवुर्यथा यवाः / नाशकत्तं यदा पापाद्विनिवर्त्तयितुं नृपः
ઉકળતા જળમાં જેમ જવ તપીને બળી જાય, તેમ તેઓ સંતપ્ત થયા. જ્યારે રાજા પણ તેને પાપથી ફેરવી શક્યો નહિ.
Verse 69
लोकापवादभीरुत्वाद्विषयानत्यजत्तदा
લોકનિંદાના ભયથી તેણે ત્યારે વિષયભોગોનો ત્યાગ કર્યો નહિ.
Frequently Asked Questions
The core event is King Sagara’s engagement with Sage Aurva at his hermitage; Sagara foregrounds Aurva’s role as guru and source of power, while the hermitage itself becomes evidence of Aurva’s tapas through the pacification of natural hostilities.
It signifies a localized suspension of ordinary dharmic-physical behavior caused by tapas-shakti—an ascetic “field effect” that reorders prakritic impulses, serving as a cosmological proof that spiritual discipline can stabilize and harmonize the manifested world.
Vamsha/Vamshanucharita is the strongest alignment: the chapter encodes dynastic legitimacy and royal success as dependent on rishi-authorization and tapas-derived power, even though it implicitly rests on the cosmological assumption that tapas can modulate creation’s operational laws.