Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 1
सगरस्यौर्वाश्रमगमनम्
Sagara’s Journey to Aurva’s Hermitage
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे सगरस्यौर्वाश्रमगमनं नाम पञ्चशत्तमो ऽध्यायः // ५०// सगर उवाच कुशलं मम सर्वत्र महर्षे नात्र संशयः / यस्य मे त्वमनुध्याता शमं भार्गवसत्तमः
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde sagarasyaurvāśramagamanaṃ nāma pañcaśattamo 'dhyāyaḥ // 50// sagara uvāca kuśalaṃ mama sarvatra maharṣe nātra saṃśayaḥ / yasya me tvamanudhyātā śamaṃ bhārgavasattamaḥ
Translation
આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણના વાયુપ્રોક્ત મધ્યમભાગના તૃતીય ઉપોદ્ધાતપાદમાં ‘સગરનું ઔર્વ આશ્રમગમન’ નામે પચાસમો અધ્યાય. સગર બોલ્યો—હે મહર્ષે, મારું સર્વત્ર કુશળ છે, તેમાં સંશય નથી; હે ભાર્ગવશ્રેષ્ઠ, તમે મારા હિતનું ચિંતન કરીને શાંતિ આપનાર છો।
Word by Word
इतिthus
इति:
सम्बन्ध (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण-समाप्तिसूचक (quotative/end marker)
श्री-ब्रह्माण्डेin the venerable Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्री-ब्रह्माण्डे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; कर्मधारय: श्रीमत् ब्रह्माण्डम्; Locative singular
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootमहापुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कर्मधारय: महत् पुराणम्
वायु-प्रोक्तेspoken by Vāyu
वायु-प्रोक्ते:
विशेषण (Qualifier of text)
TypeAdjective
Rootवायु (प्रातिपदिक) + प्रोक्त (प्रातिपदिक; क्त from प्र√वच्)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष: वायुनाऽ प्रोक्ते (spoken by Vāyu)
मध्यम-भागेin the middle section
मध्यम-भागे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootमध्यम (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कर्मधारय: मध्यमः भागः
तृतीयःthird
तृतीयः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ordinal; agrees with (पादः) implied
उपोद्धात-पादेin the introductory quarter/section
उपोद्धात-पादे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootउपोद्धात (प्रातिपदिक) + पाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष: उपोद्धातस्य पादे
सगरस्यof Sagara
सगरस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootसगर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; Genitive singular
उर्वा-आश्रम-गमनम्the going to Urvā’s hermitage
उर्वा-आश्रम-गमनम्:
नाम (Title/predicate nominal)
TypeNoun
Rootउर्वा (प्रातिपदिक) + आश्रम (प्रातिपदिक) + √गम् (धातु) + अनम् (कृत्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (सप्तमी/षष्ठी-सम्बन्ध): उर्वायाः आश्रमं गमनम् / उर्वाश्रमस्य गमनम्; action noun
नामnamed
नाम:
सम्बन्ध (Title marker)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; संज्ञासूचक (name-indicator)
पञ्च-शत्तमःfiftieth
पञ्च-शत्तमः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootपञ्च (संख्या-प्रातिपदिक) + शत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्विगु-समास (numeral compound): 50th
अध्यायःchapter
अध्यायः:
कर्ता/विषय (Subject/topic)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सगरःSagara
सगरः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसगर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन
कुशलम्well-being
कुशलम्:
प्रत्ययार्थ-भाव (Predicate nominal)
TypeNoun
Rootकुशल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; here as predicate noun ‘well-being’
ममmy
मम:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन; Genitive singular
सर्वत्रeverywhere, in all respects
सर्वत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Scope)
TypeIndeclinable
Rootसर्वत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (everywhere)
महर्षेO great sage
महर्षे:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootमहर्षि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; Vocative singular
नnot
न:
सम्बन्ध (Negation particle)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध-निपात (negation)
अत्रhere
अत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (here)
संशयःdoubt
संशयः:
कर्ता (Subject of implied 'is')
TypeNoun
Rootसंशय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
यस्यwhose/of whom
यस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी, एकवचन; relative pronoun ‘whose/of whom’
मेmy
मे:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन (enclitic)
त्वम्you
त्वम्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन; Pronoun
अनुध्याताprotector/one who watches over (by contemplation)
अनुध्याता:
कर्ता (Karta/Subject complement)
TypeNoun
Rootअनु√ध्यै (धातु) + तृ (कृत्-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृवाचक तृ-प्रत्ययान्त (agent noun): ‘one who meditates/cares for’
शमम्peace, tranquility
शमम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootशम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; Accusative singular
भार्गव-सत्तमःbest of the Bhārgavas
भार्गव-सत्तमः:
सम्बन्ध/अप्पोजिशन (Appositional epithet)
TypeNoun
Rootभार्गव (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष: भार्गवानां सत्तमः