Adhyaya 31

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्याभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते त्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३०// सगर उवाच ब्रह्मपुत्र महाभाग वद भार्गवचेष्टितम् / यच्चकार महावीर्य्यो राज्ञः क्रुद्धो हि कर्मणा

આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણમાં વાયુપ્રોક્ત મધ્યભાગના તૃતીય ઉપોદ્ધાતપાદમાં ભાર్గવચરિતનો ત્રિંશત્તમ અધ્યાય. સગર બોલ્યો—હે બ્રહ્મપુત્ર મહાભાગ! ભાર్గવનું વર્તન કહો; રાજાના કર્મથી ક્રોધિત થયેલા તે મહાવીર્યે શું કર્યું?

Verse 2

वसिष्ठ उवाच गते तस्मिन्महाभागे भृगो पितृपरायणः / रामः प्रोवाच संक्रुद्धो मुञ्चञ्छ्वासान्मुहर्मुहुः

વસિષ્ઠ બોલ્યા—પિતૃપરાયણ મહાભાગ ભૃગુ ગયા પછી, રામ અત્યંત ક્રોધિત થઈ વારંવાર ઊંડા શ્વાસ છોડતો બોલ્યો.

Verse 3

परशुराम उवाच अहो पश्यत मूढत्वंराज्ञो ह्युत्पथगामिनः / कार्त्तवीर्यस्य यो विद्वांश्चक्रे ब्रह्मवधोद्यमम्

પરશુરામ બોલ્યા—અહો, જુઓ! કુમાર્ગગામી રાજા કાર્ત્તવીર્યનું મૂઢત્વ; વિદ્વાન હોવા છતાં તેણે બ્રાહ્મણવધનો ઉદ્યોગ કર્યો।

Verse 4

दैवं हि बलवन्मन्ये यत्प्रभावाच्छरीरिणः / शुभं वाप्यशुभं सर्वे प्रकुर्वन्ति विमोहिताः

હું દૈવને જ બળવાન માનું છું; તેના પ્રભાવથી દેહધારી સૌ મોહિત થઈ શુભ કે અશુભ કર્મ કરે છે.

Verse 5

शृणवन्तु ऋषयः सर्वे प्रतिज्ञा क्रियते मया / कार्त्तवीर्यं निहत्याजौ पितुर्वैरं प्रसाधये

હે સર્વ ઋષિઓ, સાંભળો—હું પ્રતિજ્ઞા કરું છું: યુદ્ધમાં કાર્ત્તવીર્યને સંહાર કરીને પિતાનું વૈર પૂર્ણ કરીશ.

Verse 6

यदि राजा सुरैः सर्वैरिन्द्राद्दैर्दानवैस्तथा / रक्षिष्यते तथाप्येनं संहरिष्यामि नान्यथा

જો તે રાજાને ઇન્દ્રાદિ સર્વ દેવો અને દાનવો પણ રક્ષે, તો પણ હું તેને નિશ્ચયે સંહાર કરીશ—અન્યથા નહીં.

Verse 7

एवमुक्तं समाकर्ण्य रामेण समुहात्मना / जमदग्निरुवाचेदं पुत्रं साहसभाषिणम्

ઉત્સાહભર્યા મનવાળા રામના આવા વચન સાંભળી, જમદગ્નિએ સાહસભરી વાણી બોલનાર પુત્રને આ રીતે કહ્યું.

Verse 8

जमदग्निरुवाच श्रुणु राम प्रवक्ष्यामि सतां धर्मं सनातनम् / यच्छ्रुत्वा मानवाः सर्वे जायन्ते धर्मकारिणः

જમદગ્નિ બોલ્યા—હે રામ, સાંભળ; હું સજ્જનોના સનાતન ધર્મને કહું છું; તેને સાંભળીને સર્વ મનુષ્યો ધર્માચરણ કરનાર બને છે.

Verse 9

साधवो ये महाभागाः संसारान्मोक्षकाङ्क्षिणाः / न कस्मैचित्प्रकुप्यन्ति निन्दितास्ताडिता अपि

સંસારથી મોક્ષ ઇચ્છતા મહાભાગ સાધુઓ કોઈ પર ક્રોધ કરતા નથી—નિંદિત અને તાડિત થયા છતાં પણ.

Verse 10

क्षमाधना महाभागा ये च दान्तास्तपस्विनः / तेषां चैवाक्षया लोकाः सततं साधुकारिणाम्

ક્ષમાને ધન માનનારા, સંયમી અને તપસ્વી એવા મહાભાગો—એવા સદ્કર્મ કરનારાઓના લોક સદા અક્ષય રહે છે.

Verse 11

यस्तु दुष्टैस्तु दण्डाद्यैर्वचसापि च ताडितः / न च क्षोभमवाप्नोति स साधुः परिकीर्त्थते

દુષ્ટો દંડ વગેરે અને વચનથી પણ તાડે છતાં જે ક્ષોભ પામતો નથી, તે જ ‘સાધુ’ કહેવાય છે.

Verse 12

ताडयेत्ताडयन्तं यो न च साधुः स पापभाक् / क्षमयार्ऽहणतां प्राप्ताः साधवो ब्राह्मणा वयम्

જે મારનારને પાછો મારે, તે સાધુ નથી; તે પાપનો ભાગી છે. અમે બ્રાહ્મણ સાધુ છીએ; ક્ષમાથી જ પૂજ્યતા પ્રાપ્ત કરી છે.

Verse 13

नरनाथवधे तात पातकं सुमहद्भवेत् / तस्मान्निवारये त्वाद्य क्षमां कुरु तपश्चर

તાત! રાજાના વધમાં અતિ મહાપાતક થાય; તેથી આજે હું તને રોકું છું—ક્ષમા કર અને તપ આચર.

Verse 14

वसिष्ठ उवाच एवं पित्रा समादिष्टं विज्ञाय नृपनन्दन / रामः प्रोवाच पितरं क्षमाशीलमरिन्दमम्

વસિષ્ઠ બોલ્યા: હે રાજનંદન! પિતા દ્વારા આ રીતે આદેશ અપાયેલો જાણીને, રામે (પરશુરામે) પોતાના ક્ષમાશીલ અને શત્રુદમનકારી પિતાને કહ્યું.

Verse 15

परशुराम उवाच शृणु तात महाप्राज्ञ वि५प्तिं मम सांप्रतम् / भवता शम उद्दिष्टः साधूनां सुमहात्मनाम्

પરશુરામ બોલ્યા: હે પિતાજી! હે મહાપ્રાજ્ઞ! હવે મારી વિનંતી સાંભળો. આપે સાધુઓ અને મહાત્માઓ માટે શાંતિનો ઉપદેશ આપ્યો છે.

Verse 16

म शमः साधुदीनेषु गुरुष्वीश्वरभावनैः / कर्त्तव्यो दुष्टचेष्टेषु न शमः सुखदो भवेत्

તે શાંતિ સજ્જનો, દીનદુઃખીઓ અને ગુરુજનો પ્રત્યે ઈશ્વરભાવ રાખીને કરવી જોઈએ. દુષ્ટ કર્મો કરનારાઓ પ્રત્યે શાંતિ સુખદાયી હોતી નથી.

Verse 17

तस्मादस्य वधः कार्यः कार्त्तवीर्यस्य वै मया / देह्याज्ञां माननीयाद्य साधये वैरमात्मनः

તેથી, આ કાર્તવીર્યનો વધ મારા દ્વારા થવો જ જોઈએ. હે માનનીય! મને આજ્ઞા આપો, આજે હું મારું વેર વાળીશ.

Verse 18

जमदग्निरुवाच शृणु राम महाभाग वचो मम समाहितः / करिष्यसि यथा भावि तथा नैवान्यथा भवेत्

જમદગ્નિ બોલ્યા: હે મહાભાગ રામ! સાવધાન થઈને મારા વચન સાંભળ. જેવું ભાવી છે, તેવું જ તું કરીશ; તે અન્યથા થશે નહીં.

Verse 19

इतो व्रजत्वं ब्रह्माणां बृच्छ तात हिताहितम् / स यद्वदिष्यति विभुस्तत्कर्त्ता नात्र संशयः

હવે તું ત્યાં જઈ, હે તાત, બ્રહ્માને હિત-અહિત વિષે પૂછ. તે વિભુ જે કહેશે તે જ કર; તેમાં શંકા નથી.

Verse 20

वसिष्ठ उवाच एवमुक्तः स पितरं नमस्कृत्य महामतिः / जगाम ब्रह्मणो लोकमगम्यं प्राकृतैर्जनैः

વસિષ્ઠ બોલ્યા—આ રીતે કહ્યા પછી તે મહામતિ પિતાને નમસ્કાર કરીને, સામાન્ય જનોથી અપ્રાપ્ય એવા બ્રહ્મલોકમાં ગયો.

Verse 21

ददर्श ब्रह्मणो लोकं शातकैंभविनिर्मितम् / स्वर्णप्राकारसंयुक्तं मणिस्तंभैर्विमूषितम्

તેણે બ્રહ્મલોક જોયો—શાતકુંભ સુવર્ણથી નિર્મિત; સોનાના પ્રાકારોથી યુક્ત અને મણિસ્તંભોથી શોભિત.

Verse 22

तत्रापश्यत्समासीनं ब्रह्माणममितौजसम् / रत्नसिंहासने रम्ये रत्नभूषणभूषितम्

ત્યાં તેણે અમિત તેજવાળા બ્રહ્માને આસનસ્થ જોયા—રમ્ય રત્નસિંહાસન પર, રત્નાભૂષણોથી શોભિત.

Verse 23

सिद्धेन्द्रैश्च मुनीन्द्रैश्च वेष्टितं ध्यानतत्परैः / विद्याधरीणां नृत्यं च पश्यन्तं सस्मितं मुदा

ધ્યાનપરાયણ સિદ્ધેન્દ્રો અને મુનીન્દ્રોથી ઘેરાયેલા તેઓ, આનંદથી સ્મિત કરતાં વિદ્યાધરીઓનું નૃત્ય નિહાળતા હતા.

Verse 24

तपसा फलदातारं कर्त्तारं जगतां विभुम् / परिपूर्णतमं ब्रह्म ध्यायतं यतमानसम्

તપથી ફળ આપનાર, જગતના કર્તા અને સર્વવ્યાપી વિભુ—પરિપૂર્ણતમ બ્રહ્મનું સંયમિત મનથી ધ્યાન કરો.

Verse 25

गुह्ययोगं प्रवोचन्तं भक्तवृन्देषु संततम् / दृष्ट्वा तमव्ययं भक्त्या प्रणनाम भृगूद्वहः

ભક્તવૃંદોમાં સતત ગુહ્યયોગનું ઉપદેશ આપતા તે અવ્યય પ્રભુને જોઈ ભૃગુશ્રેષ્ઠે ભક્તિથી પ્રણામ કર્યો.

Verse 26

स दृष्ट्वा विनतं राममाशीर्भिरभिनन्द्य च / पप्रच्छ कुशलं वत्स कथमागमनं कृथाः

વંદન કરેલા રામને જોઈ આશીર્વાદોથી અભિનંદન કરીને પૂછ્યું—“વત્સ, કુશળ છે ને? અહીં કેમ આવ્યા?”

Verse 27

संपृष्टो विधिना रामः प्रोवाचाखिलमादितः / वृत्तान्तं कार्त्तवीर्यस्य पितुः स्वस्य महात्मनः

વિધિપૂર્વક પૂછાતા રામે આરંભથી બધું કહ્યું—પોતાના મહાત્મા પિતા કાર્ત્તવીર્યનો સમગ્ર વર્તાંત.

Verse 28

तच्छ्रुत्वा सकलं ब्रह्मा विज्ञातार्थो ऽपि मानद / उवाच रामं धर्मिष्ठं परिणामसुखावहम्

આ બધું સાંભળી, અર્થ જાણતા હોવા છતાં, માનદ બ્રહ્માએ ધર્મિષ્ઠ રામને કહ્યું—જે અંતે સુખ આપનાર હતું.

Verse 29

प्रतिज्ञा दुर्लभा वत्स यां भवन्कृतवान्रुषा / सृष्टि रेषा भगवतः संभवेत्कृपया बटो

વત્સ, તું ક્રોધમાં જે દુર્લભ પ્રતિજ્ઞા કરી છે; આ સૃષ્ટિ તો ભગવાનની કૃપાથી જ સંભવે છે, બાલક।

Verse 30

जगत्सृष्टं मया तात संक्लेशेन तदाज्ञया / तन्नाशकारिणी चैव प्रतिज्ञा भवता कृता

તાત, તેની આજ્ઞાથી મેં કષ્ટ સહન કરીને જગત રચ્યું; અને તું તેના નાશકારક એવી પ્રતિજ્ઞા કરી બેઠો છે।

Verse 31

त्रिःसप्तकृत्वो निर्भूपां कर्तुमिच्छसि मेदिनीम् / एकस्य राज्ञो दोषेण पितुः परिभवेन च

એક રાજાના દોષ અને પિતાના અપમાનના કારણે તું એકવીસ વાર ધરતીને રાજાવિહોણી કરવા ઇચ્છે છે।

Verse 32

ब्रह्मक्षत्र्रियविट्शूद्रैः सृष्टिरेषा सनातनी / आविर्भूता तिरोभूता हरेरेव पुनः पुनः

બ્રાહ્મણ-ક્ષત્રિય-વૈશ્ય-શૂદ્રોથી યુક્ત આ સનાતન સૃષ્ટિ હરિ દ્વારા જ વારંવાર પ્રગટે છે અને લય પામે છે।

Verse 33

अव्यर्था त्वत्प्रतिज्ञा तु भवित्री प्राक्तनेन च / यद्वायासेन ते कार्यसिद्धिर्भवितुमर्हति

તારી પ્રતિજ્ઞા વ્યર્થ નહીં જાય; પૂર્વકર્મ અનુસાર, ભલે પરિશ્રમથી હોય, તારા કાર્યની સિદ્ધિ અવશ્ય થશે।

Verse 34

शिवलोकं प्रयाहि त्वं शिवस्याज्ञामवाप्नुहि / पृथिव्यां बहवो भूपाः संति शङ्करकिङ्कराः

તું શિવલોકમાં જા અને શિવની આજ્ઞા પ્રાપ્ત કર. પૃથ્વી પર ઘણા રાજાઓ છે; તેઓ શંકરના સેવકો છે.

Verse 35

विनैवाज्ञां महेशस्य को वा तान्हन्तुमीश्वरः / बिभ्रतः कवचान्यङ्गे शक्तीश्चापि दुरासदाः

મહેશની આજ્ઞા વિના તેમને કોણ મારી શકે? તેઓ અંગોમાં કવચ ધારણ કરે છે અને તેમની શક્તિઓ પણ દુર્જેય છે.

Verse 36

उपायं कुरु यत्नेन जयबीजं शुभावहम् / उपाये तु समारब्धे सर्वे सिध्यन्त्युपक्रमाः

યત્નપૂર્વક એવો ઉપાય કર, જે વિજયનું બીજ અને શુભફળ આપનાર હોય. ઉપાય શરૂ થતાં સર્વ પ્રયત્નો સિદ્ધ થાય છે.

Verse 37

श्रीकृष्णमन्त्रं कवचं गृह्ण वत्स गुरोर्हरात् / दुर्ल्लङ्घ्यं वैष्णवं तेजः शिवशक्तिर्विजेष्यति

વત્સ, ગુરુ હર (શિવ) પાસેથી શ્રીકૃષ્ણમંત્રરૂપ કવચ ગ્રહણ કર. દુર્લંઘ્ય વૈષ્ણવ તેજને શિવશક્તિ વિજય કરશે.

Verse 38

त्रैलोक्यविजयं नाम कवचं परमाद्भुतम् / यथाकथं च विज्ञाप्य शङ्करं लभदुर्लभम्

‘ત્રૈલોક્યવિજય’ નામનું આ કવચ પરમ અદ્ભુત છે. જેમ બને તેમ શંકરને વિનંતી કરીને આ દુર્લભ વસ્તુ પ્રાપ્ત કર.

Verse 39

प्रसन्नः स गुणैस्तुभ्यं कृपालुर्दीनवत्सलः / दिव्यपाशुपतं चापि दास्यत्येव न संशयः

તે તારા ગુણોથી પ્રસન્ન, કૃપાળુ અને દીનવત્સલ છે. તે નિશ્ચયે દિવ્ય પાશુપત અસ્ત્ર પણ આપશે—શંકા નથી.