Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 73
रामस्य हिमवद्गमनम्
Rama’s Journey to Himavat
Devanagari script
द्वन्द्वैरनुद्वेजितधीस्तापदोषैरनाकुलः / यमैः सनियमैश्चैव शुद्धदेहः समाहितः
Transliteration
dvandvairanudvejitadhīstāpadoṣairanākulaḥ / yamaiḥ saniyamaiścaiva śuddhadehaḥ samāhitaḥ
Translation
દ્વંદ્વોથી જેના મનમાં ઉદ્વેગ ન થાય, તાપ-દોષોથી જે અકુલ ન બને. યમ-નિયમોથી યુક્ત થઈ તે શુદ્ધદેહ અને સમાહિત રહ્યો.
Word by Word
द्वन्द्वैःby the pairs of opposites
द्वन्द्वैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootद्वन्द्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (प्रायः), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), बहुवचन
अनुद्वेजित-धीःwhose mind was unagitated
अनुद्वेजित-धीः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअनुद्वेजित (कृदन्त; √द्विज्/√उद्विज् धातु, न्-उपसर्ग) + धी (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'धी' = बुद्धिः; कर्मधारय: 'अनुद्वेजिता धीः यस्य' (sense close to बहुव्रीहि)
ताप-दोषैःby the faults of suffering/heat
ताप-दोषैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootताप (प्रातिपदिक) + दोष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
अनाकुलःunconfused, unperturbed
अनाकुलः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअनाकुल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
यमैःby restraints (yamas)
यमैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
स-नियमैःwith observances (niyamas)
स-नियमैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootस (अव्यय/उपसर्ग-सदृश) + नियम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; 'स-' = 'with' (सहितार्थ)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
एवindeed
एव:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphatic particle)
शुद्ध-देहःpure-bodied
शुद्ध-देहः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootशुद्ध (प्रातिपदिक) + देह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय: 'शुद्धः देहः यस्य' (sense close to बहुव्रीहि)
समाहितःcollected, composed
समाहितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसमाहित (कृदन्त; सम्-आ-√धा धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्यय (past passive participle)