Sukta 20
Rishi: Atharvanic tradition (often ascribed to Atharvan/Angiras line for rakṣoghna hymns; specific r̥ṣi varies by anukramaṇī)
Devata: Oṣadhi (the herb) as personified revealer; secondarily rakṣas/piśāca as targets
Chandas: Anuṣṭubh (4 pādas of 8 syllables; typical for Atharvanic charms)
આ સૂક્ત રક્ષોઘ્ન-ભૈષજ્ય પ્રકારનું મંત્રોચ્ચાર-ચર્મ છે. તેમાં પ્રકાશક ઓષધિને શક્તિ આપી, છુપાઈને હાનિ કરનાર કીમીદિન, પિશાચ, રાક્ષસ વગેરેને પ્રગટ કરીને દેખાડવામાં આવે છે; તેથી તેઓ નિયંત્રિત કરી શકાય એવા અને હાંકી કાઢી શકાય એવા બને છે. આ ઓષધિને સાધકના જમણા હાથમાં મૂકેલી ‘દ્રષ્ટિ-શક્તિ’ તરીકે માનવામાં આવી છે, જે સર્વ વેશધારણાઓ અને ગતિઓ વચ્ચે પણ સાચી ઓળખ અને વિવેક આપે છે. ગુપ્ત રૂપોને આવિષ્કૃત કરાવી, અદૃશ્ય પીડાને દૃશ્ય, નામ આપી શકાય એવા લક્ષ્યમાં ફેરવી, દર્દી અથવા ગૃહની રક્ષા સાથે તેને દૂર કરવા યોગ્ય બનાવે છે.
Mantras
Mantra 1
पिशाचक्षयणम्। आ प॑श्यति॒ प्रति॑ पश्यति॒ परा॑ पश्यति॒ पश्य॑ति । दिव॑म॒न्तरि॑क्ष॒माद् भूमिं॒ सर्वं॒ तद् दे॑वि पश्यति
પિશાચ-ક્ષયકર્ત્રી એ છે: તે અહીં જુએ છે, સામે જવાબરૂપે જુએ છે, દૂર આગળ જુએ છે—જુએ છે. સ્વર્ગથી, અંતરિક્ષથી, ધરતી સુધી—જે કંઈ સર્વ છે, હે દેવી, તે બધું તે જુએ છે.
Mantra 2
ति॒स्रो दिव॑स्ति॒स्रः पृ॑थि॒वीः षट् चे॒माः प्र॒दिशः॒ पृथ॑क्। त्वया॒हं सर्वा॑ भू॒तानि॒ पश्या॑नि देव्योषधे
ત્રણ સ્વર્ગ છે, ત્રણ પૃથ્વીઓ છે; અને આ છ દિશાઓ અલગ અલગ છે. હે દેવી ઔષધિ! તારા દ્વારા હું સર્વ ભૂતો/જીવોને જોઈ શકું.
Mantra 3
दि॒व्यस्य॑ सुप॒र्णस्य॒ तस्य॑ हासि क॒नीनि॑का । सा भूमि॒मा रु॑रोहिथ व॒ह्यं श्रा॒न्ता व॒धूरि॑व
દિવ્ય સુપર્ણ (સુવર્ણપંખી) એવા તેના તું જ આંખની કનીનિકા (પુતળી) છે. તું ધરતી પર ઉતરી આવી છે—વહન થવા માટે—થાકેલી, જાણે વધૂ જેવી.
Mantra 4
तां मे॑ सहस्रा॒क्षो दे॒वो दक्षि॑णे॒ हस्त॒ आ द॑धत्। तया॒हं सर्वं॑ पश्यामि॒ यश्च॑ शू॒द्र उ॒तार्यः॑
હજાર આંખોવાળા દેવએ તેને મારા જમણા હાથમાં સ્થાપી છે. તેના દ્વારા હું સર્વને જોઉં છું—શૂદ્રને પણ અને આર્યને પણ.
Mantra 5
आ॒विष्कृ॑णुष्व रू॒पाणि॒ मात्मान॒मप॑ गूहथाः । अथो॑ सहस्रचक्षो॒ त्वं प्रति॑ पश्याः किमी॒दिनः॑
રૂપોને પ્રગટ કર; પોતાના સ્વરૂપને છુપાવશો નહીં. અને હે સહસ્રચક્ષુ, તું કીમીદિન (Kīmīdin) સામે સામનો કરીને આગળ જોઈશ.
Mantra 6
द॒र्शय॑ मा यातु॒धाना॑न् द॒र्शय॑ यातुधा॒न्यः । पि॒शा॒चान्त्सर्वा॑न् दर्श॒येति॒ त्वा र॑भ ओषधे
મને યાતુધાનોને દર્શાવ; યાતુધાની સ્ત્રીઓને પણ દર્શાવ. સર્વ પિશાચોને દર્શાવ—એ રીતે, હે ઓષધિ, હું તને પકડી રાખું છું.
Mantra 7
क॒श्यप॑स्य॒ चक्षु॑रसि शु॒न्याश्च॑ चतुर॒क्ष्याः । वी॒ध्रे सूर्य॑मिव॒ सर्प॑न्तं॒ मा पि॑शा॒चं ति॒र॒स्क॑रः
તું કશ્યપનું નેત્ર છે, અને શૂનીની ચતુરક્ષી (ચાર નેત્રવાળી)નું પણ. હે વિધ્રે (જ્ઞાની), સૂર્ય જેમ પ્રગટ કરે તેમ—સરપતો પિશાચ મને છુપાવશો નહીં.
Mantra 8
उद॑ग्रभं परि॒पाणा॑द् यातु॒धानं॑ किमी॒दिन॑म्। तेना॒हं सर्वं॑ पश्याम्यु॒त शू॒द्रमु॒तार्य॑म्
પકડનારા હાથના પંજામાંથી બહાર કાઢીને મેં યાતુધાન—કીમિદિનને પકડી લીધો છે. તેના બળે હું સર્વ વસ્તુઓને જોઈ શકું છું—શૂદ્રને પણ અને આર્યને પણ.
Mantra 9
यो अ॒न्तरि॑क्षेण॒ पत॑ति॒ दिवं॒ यश्चा॑ति॒सर्प॑ति । भूमिं॒ यो मन्य॑ते ना॒थं तं पि॑शा॒चं॑ प्र द॑र्शय
જે અંતરિક્ષમાં ઉડીને આકાશ સુધી જાય છે, અને જે ધરતી પર સરકતો ફરતો રહે છે; જે ધરતીને પોતાનું અધિપત્ય માને છે—તે પિશાચને તું પ્રગટ કરીને બતાવ.
Frequently Asked Questions
It is used to uncover and drive away hidden harmful beings (piśāca/kīmīdin/rakṣas) believed to cause illness, fear, or disturbance—by forcing them to become visible and identifiable.
In Atharvanic healing, certain herbs are personified as conscious powers. Here the oṣadhi is the revealer: it grants ‘seeing’ to the practitioner and compels concealed forces to show themselves.
The text emphasizes the function—revelation and protection—more than a single botanical identity. Traditionally a locally recognized protective herb is chosen, held in the right hand during recitation, and used to ‘point out’ or ward the afflicted space.
Ask anything about Sukta 20 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.