Adhyaya 271

Verse 1

इत्याग्नेये महापुराणे वेदशाखादिकीर्तिनं नाम सप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथैकसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः दानादिमाहत्म्यं पुष्कर उवाच ब्रह्मणाभिहितं पूर्वं यावन्मात्रं मरीचये लक्षार्धाद्धन्तु तद्ब्राह्मं लिखित्वा सम्प्रदापयेत्

આ રીતે આગ્નેય મહાપુરાણમાં ‘વેદશાખા વગેરેનું કીર્તન’ નામનો 271મો અધ્યાય પૂર્ણ થયો. હવે 272મો અધ્યાય ‘દાનાદિનું માહાત્મ્ય’ શરૂ થાય છે. પુષ્કરે કહ્યું—બ્રહ્માએ પૂર્વે મરીચિને જેટલું ઉપદેશ આપ્યું હતું, તે બ્રાહ્મ ઉપદેશ માટે અર્ધ લાખ (મુદ્રા/પરિમાણ) દાન આપીને, તેને લખાવી વિધિપૂર્વક અર્પણ કરવું જોઈએ.

Verse 2

वैशाख्याम्पौर्णमास्याञ्च स्वर्गार्थी जलधेनुमत् पाद्मं द्वादशसाहस्रं द्यैष्ठे दद्याच्च धेनुमत्

વૈશાખની પૂર્ણિમાએ સ્વર્ગ ઇચ્છનારએ ‘જલધેનુ’ દાન કરવું. જ્યેષ્ઠ માસમાં બાર હજાર (પરિમાણ) ‘પદ્મ-દાન’ તથા એક ગાય પણ દાન આપવી.

Verse 3

वराहकल्पवृत्तान्तमधिकृत्य पराशरः त्रयोविंशतिसाहस्रं वैष्णवं प्राह चार्पयेत्

વરાહકલ્પના વર્ણનને આધાર બનાવી પરાશરે ત્રેવીસ હજાર શ્લોકો ધરાવતું વૈષ્ણવ પુરાણ કહ્યું; અને તેને પરંપરાથી આગળ અર્પણ (પ્રસારિત) કરવું જોઈએ.

Verse 4

जलधेनुमदाषाढ्यां विष्णोः पदमवाप्नुयात् चतुर्दशसहस्राणि वायवीयं हरिप्रियं

આષાઢ-ઉપહાર સહિત ‘જલધેનુ’નું દાન કરવાથી વિષ્ણુનું પદ પ્રાપ્ત થાય છે; આ કર્મ વાયવીય સ્વરૂપનું, હરિપ્રિય અને ચૌદ હજાર પુણ્યફળ આપનારું છે.

Verse 5

श्वेतकल्पप्रसङ्गेन धर्मान् वायुरिहाब्रवीत् दद्याल्लिखित्वा तद्विप्रे श्रावण्यां गुडधेनुमत्

શ્વેતકલ્પના પ્રસંગે અહીં વાયુએ ધર્મના નિયમો કહ્યા; તે લખાવીને શ્રાવણીના દિવસે બ્રાહ્મણને ‘ગુડધેનુ’—ગોળથી બનેલું ધેનુ-દાન—આપવું જોઈએ.

Verse 6

यत्राधिकृत्य गायत्रीं कीर्त्यते धर्मविस्तरः वृत्रासुरबधोपेतं तद्भागवतमुच्यते

જે (પુરાણમાં) ગાયત્રીને આધાર બનાવી ધર્મનો વિશદ વિસ્તાર વર્ણવાયો છે અને જેમાં વૃત્રાસુરવધનો પ્રસંગ પણ છે, તેને ‘ભાગવત’ કહેવાય છે.

Verse 7

सारस्वतस्त कल्पस्य प्रोष्ठपद्यान्तु तद्ददेत् अष्टादशसहस्राणि हेमसिंहसमन्वितं

સારસ્વત-કલ્પવિધિમાં પ્રોષ્ઠપદાના અવસરે તે દાન આપવું જોઈએ—અઢાર હજાર (ધન/મુદ્રા) સહિત, અને સાથે સુવર્ણસિંહની પ્રતિમા/ચિહ્ન જોડાયેલું.

Verse 8

यत्राह नारदो धर्मान् वृहत्कल्पाश्रितानिहं पञ्चविंशसहस्राणि नारदीयं तदुच्यते

જે (ગ્રંથમાં) અહીં નારદે વृहદ્-કલ્પ પર આધારિત ધર્મોનું ઉપદેશ આપ્યું છે—જે પચ્ચીસ હજાર (શ્લોક) પરિમાણનું છે—તેને ‘નારદીય’ કહેવાય છે.

Verse 9

सधेनुञ्चाश्विने दद्यात्सिद्धिमात्यन्तिकीं लभेत् यत्राधिकृत्य शत्रूनान्धर्माधर्मविचारणा

અશ્વિનિકુમારોને ગાયનું દાન આપવું જોઈએ; તેથી પરમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે. તે પ્રસંગે શત્રુઓને આધારે ધર્મ-અધર્મનો વિચાર થાય છે.

Verse 10

कार्त्तिक्यां नवसाहस्रं मार्कण्डेयमथार्पयेत् अग्निना यद्वशिष्ठाय प्रोक्तञ्चाग्नेयमेव तत्

કાર્ત્તિક્ય (પુરાણ)માં નવ હજાર શ્લોકો છે; ત્યારબાદ માર્કંડેય (પુરાણ)ની સંખ્યા પણ દર્શાવવી. અને અગ્નિએ વશિષ્ઠને જે ઉપદેશ આપ્યો તે જ ખરેખર આગ્નેય પુરાણ છે.

Verse 11

लिखित्वा पुस्तकं दद्यान्मार्गशीर्ष्यां स सर्वदः द्वादशैव सहस्राणि सर्वविद्यावबोधनं

પુસ્તક લખીને માર્ગશીર્ષ માસમાં દાન આપવું જોઈએ; એવો દાતા સર્વકાળ વિદ્યાદાતા બને છે. (તેનું પુણ્ય) બાર હજાર, જે સર્વ વિદ્યાનો બોધ કરાવે છે.

Verse 12

चतुर्दशसहस्राणि भविष्यं सूर्यसम्भवं भवस्तु मनवे प्राह दद्यात् पौष्यां गुडादिमत्

સૂર્યસમ્ભવ ભવિષ્ય પુરાણમાં ચૌદ હજાર શ્લોકો છે. ભવે મનુને કહ્યું—પુષ્ય નક્ષત્રે ગોળ વગેરેનું દાન કરવું જોઈએ.

Verse 13

सावर्णिना नारदाय ब्रह्मवैवर्तमीरितं रथान्तरस्य वृत्तान्तमष्टादशसहस्रकं

સાવર્ણિએ નારદને બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ કહ્યું—તેમાં રથાંતરનો વર્તાંત છે; તેની પરિમિતિ અઢાર હજાર (શ્લોક) છે.

Verse 14

माघ्यान्दद्याद्वराहस्य चरितं ब्रह्मलोकभाक् यत्रग्निलिङ्गमध्यस्थो धर्मान्प्राह महेश्वरः

માઘ માસમાં વરાહ-ચરિત્રનું દાન કરવું જોઈએ; આમ કરવાથી સાધક બ્રહ્મલોકનો ભાગી બને છે—કારણ કે આ પવિત્ર કથામાં અગ્નિલિંગના મધ્યમાં સ્થિત મહેશ્વરે ધર્મના નિયમો પ્રકટ કર્યા।

Verse 15

आग्नेयकल्पे तल्लिङ्गमेकादशसहस्रकम् तद्दत्वा शिवमाप्नोति फाल्गुन्यां तिलधेनुमत्

આગ્નેય-કલ્પમાં તે લિંગને એકાદશ સહસ્ર પરિમાણનું બનાવી દાન કરવું જોઈએ; તે દાનથી શિવપ્રાપ્તિ થાય છે, અને ફાલ્ગુન માસમાં તિલધેનુનું દાન પણ કરવું।

Verse 16

चतुर्दशसहस्राणि वाराहं विष्णुणेरितम् भूमौ वराहचरितं मानवस्य प्रवृत्तितः

ચૌદ સહસ્ર (શ્લોકો) ધરાવતું ‘વારાહ’ આખ્યાન/પુરાણ વિષ્ણુ દ્વારા પ્રેરિત છે; પૃથ્વી પર વરાહચરિત્ર માનવીય કથનપરંપરા મુજબ વર્ણવાયું છે।

Verse 17

सहेमगरुडञ्चैत्र्यां पदमाप्नोति वैष्णवम् सर्वविद्यावधारणमिति ञ चतुरशीतिसाहस्रं स्कान्दं स्कन्देरितं महत्

‘ચૈત્રી’ નામના વ્રત/વિધિમાં (દાનરૂપે) સુવર્ણ ગરુડ સાથે તે વૈષ્ણવ પદ (વિષ્ણુધામ) પ્રાપ્ત કરે છે અને સર્વ વિદ્યાઓનું ધારણ-સામર્થ્ય પણ મેળવે છે. આમ સ્કંદે કહેલું મહાન સ્કાન્દપુરાણ ચોર્યાસી સહસ્ર (શ્લોકો)નું છે।

Verse 18

अधिकृत्य सधर्मांश् च कल्पे तत्पुरुषे ऽर्पयेत् वामनं दशसाहस्रं धौमकल्पे हरेः कथां

વિધિપૂર્વક અધિકાર લઈને, તે કલ્પમાં સહધર્મો સહિત તેને તત્પુરુષને અર્પણ કરવું જોઈએ. ‘વામન’ (આખ્યાન/પાઠ) દસ સહસ્ર (શ્લોકો)નું કહેવાયું છે; અને ‘ધૌમ-કલ્પ’માં હરિ (વિષ્ણુ)ની કથા વર્ણિત છે।

Verse 19

दद्यात् शरदि विषुवे धर्मार्थादिनिबोधनम् कूर्मञ्चाष्टसहस्रञ्च कूर्मोक्तञ्च रसातले

શરદ્-વિષુવે ધર્મ, અર્થ આદિનું બોધ કરાવતો ગ્રંથ દાન આપવો; તેમજ કાચબો, આઠ હજાર (મુદ્રા/કૌડી) અને કૂર્મપુરાણે રસાતલ વિષે કહેલો વિધાન મુજબનું દાન પણ આપવું।

Verse 20

इन्द्रद्युम्नप्रसङ्गेन दद्यात्तद्धेमकूर्मवत् त्रयोदशसहस्राणि मात्स्यं कल्पादितो ऽब्रवीत्

ઇન્દ્રદ્યુમ્ન-પ્રસંગમાં તે દાન સુવર્ણ કાચબા જેવી રીતથી વિધિપૂર્વક આપવું; મત્સ્યપુરાણે કલ્પપ્રકરણથી આરંભ કરીને કહ્યું છે કે તેનું ફળ તેર હજાર (ગુણ) છે।

Verse 21

मत्स्यो हि मनवे दद्याद्विषुवे हेममत्स्यवत् गारुडञ्चाष्टसाहस्रं विष्णूक्तन्तार्क्षकल्पके

વિષુવે બ્રાહ્મણને સુવર્ણ માછલીના રૂપે માછલી દાન આપવી; તેમજ વિષ્ણુપ્રોક્ત તાર્ક્ષ-કલ્પમાં ગારુડ-દાનનું ફળ આઠ હજાર કહેવાયું છે।

Verse 22

विश्वाण्डाद्गरुडोत्पत्तिं तद्दद्याद्धेमहंसवत् ब्रह्मा ब्रह्माण्डमाहात्म्यमधिकृत्याब्रबीत्तु यत्

વિશ્વાંડ (બ્રહ્માંડ)માંથી ગરુડની ઉત્પત્તિનું વર્ણન કરવું અને તેને સુવર્ણ હંસની જેમ રજૂ/સમર્પિત કરવું; બ્રહ્માએ બ્રહ્માંડ-માહાત્મ્યને વિષય બનાવી એમ કહ્યું।

Verse 23

तच्च द्वादशसाहस्रं ब्रह्माण्डं तद्द्विजे ऽर्पयेत् भारते पर्वसमाप्तौ वस्त्रगन्धस्रगादिभिः

તે દ્વાદશ-સહસ્ર શ્લોકવાળું બ્રહ્માંડપુરાણ તે દ્વિજને અર્પણ કરવું; અને ભારત (મહાભારત)ના પર્વની સમાપ્તિએ વસ્ત્ર, સુગંધ, ફૂલમાળા વગેરે વડે તેનું સન્માન કરવું।

Verse 24

वाचकं पूजयेदादौ भोजयेत् पायसैर् द्विजान् गोभूग्रामसुवर्णादि दद्यात्पर्वणि पर्वणि

પ્રથમ વાચકનું પૂજન કરવું અને દ્વિજોને પાયસ (ખીર) ભોજન કરાવવું. દરેક પર્વે ગાય, ભૂમિ, ગ્રામ, સુવર્ણ વગેરેનું દાન આપવું.

Verse 25

समाप्ते भारते विप्रं संहितापुस्तकान्यजेत् शुभे देशे निवेश्याथ क्षौमवस्त्रादिनावृतान्

હે વિપ્ર! ભારતપાઠ પૂર્ણ થયા પછી સંહિતાના પુસ્તકોને શુભ સ્થાને સ્થાપિત કરીને, ક્ષૌમ (શણ) વસ્ત્ર વગેરે વડે ઢાંકી દેવા જોઈએ.

Verse 26

नरनारयणौ पूज्यौ पुस्तकाः कुसुमादिभिः गो ऽन्नभूहेम दद्वाथ भोजयित्वा क्षमापयेत्

નર-નારાયણનું પૂજન કરવું અને પુસ્તકોની પણ પુષ્પાદિથી અર્ચના કરવી. પછી ગાય, અન્ન, ભૂમિ અને સોનું દાન આપી, ભોજન કરાવી, ક્ષમા પ્રાર્થી લેવી.

Verse 27

महादानानि देयानि रत्नानि विविधानि च मासकौ द्वौ त्रयश् चैव मासे मासे प्रदापयेत्

મહાદાન આપવાં જોઈએ અને વિવિધ રત્નોનું પણ દાન કરવું જોઈએ. તેમજ દર મહિને બે કે ત્રણ માષક (નિયત પરિમાણ) દાન આપવું.

Verse 28

अयनादौ श्राबकस्य दानमादौ विधीयते श्रोतृभिः सकलैः कार्यं श्रावके पूजनं द्विज

અયનના આરંભે પ્રથમ શ્રાવકને દાન આપવું વિધાન છે. હે દ્વિજ! સર્વ શ્રોતાઓએ શ્રાવકનું પૂજન કરવું જોઈએ.

Verse 29

इतिहासपुराणानां पुस्तकानि प्रयच्छति पूजयित्वायुरारोग्यं स्वर्गमोक्षमवाप्नुयात्

જે ઇતિહાસ અને પુરાણોના ગ્રંથોને પહેલાં પૂજીને દાન કરે છે, તે દીર્ઘ આયુષ્ય અને આરોગ્ય પામે છે તથા સ્વર્ગ અને મોક્ષ પ્રાપ્ત કરે છે।