Adhyaya 268

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे नीराजनाविधिर्नाम सप्तषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः विशाखान्त्विति क , छ च अथाष्टषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः छत्रादिमन्त्रादयः पुष्कर उवाच छत्रादिमन्त्रान्वक्ष्यामि यैस्तत् पूज्य जयादिकम् ब्रह्मणः सत्यवाक्येन सोमस्य वरुणस्य च

આ રીતે અગ્નિ મહાપુરાણમાં ‘નીરાજનવિધિ’ નામનો બે સો સડસઠમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો (કેટલાક હસ્તપ્રતોમાં ‘વિશાખાંત’ એવો પાઠ છે). હવે બે સો અડસઠમો અધ્યાય—‘છત્રાદિ મંત્રો’ આરંભે છે. પુષ્કરે કહ્યું—હું છત્રથી આરંભ થતા મંત્રો કહું છું; જેમના દ્વારા તે પૂજ્ય ચિહ્નો વિજય વગેરે આપે છે—બ્રહ્માના સત્યવચનથી તથા સોમ અને વરુણના પ્રભાવથી પણ।

Verse 2

सूर्यस्य च प्रभावेन वर्धस्व त्वं महामते पाण्डराभप्रतीकाश हिमकुन्देन्दुसुप्रभ

સૂર્યના પ્રભાવશાળી તેજથી તું વૃદ્ધિ પામ અને ફૂલેફાલે, હે મહામતે; તું પાંડુર-આભાથી પ્રકાશિત—હિમ, કુંદ અને ચંદ્ર સમાન સુપ્રભ।

Verse 3

यथाम्बुदश्छादयते शिवायैनां वसुन्धरां तथाच्छादय राजानं विजयारोग्यवृद्धये

જેમ વાદળ કલ્યાણાર્થે આ વસુંધરાને ઢાંકે છે, તેમ જ રાજાને ઢાંકી (રક્ષી) રાખ—વિજય અને આરોગ્યની વૃદ્ધિ માટે।

Verse 4

गन्धर्वकुलजातस्त्वं माभूयाः कुलदूषकः ब्रह्मणः सत्यवाक्येन सोमस्य वरुणस्य च

તું ગંધર્વકુલમાં જન્મેલો છે; ફરી ક્યારેય કુળદૂષક ન થા—બ્રહ્માના સત્યવચનથી, તેમજ સોમ અને વરુણના (સત્ય) બળથી પણ।

Verse 5

प्रभावाच्च हुताशस्य वर्धस्व त्वं तुरङ्गम तेजसा चैव सूर्यस्य मुनीनां तपसा तथा

હુતાશ (અગ્નિ)ના મહાપ્રભાવથી, હે તુરંગમ, તું વધ અને સમૃદ્ધ થા; સૂર્યના તેજથી તથા મુનિઓના તપોબળથી પણ.

Verse 6

रुद्रस्य ब्रह्मचर्येण पवनस्य बलेन च स्मर त्वं राजपुत्रो ऽसि कौस्तुभन्तु मणिं स्मर

રુદ્રના બ્રહ્મચર્યથી અને પવનદેવના બળથી સ્મરણ રાખ—તું રાજપુત્ર છે; અને કૌસ્તુભ મણિનું પણ સ્મરણ કર.

Verse 7

यां गतिं ब्रह्महा गच्छेत् पितृहा मातृहा तथा भूम्यर्थे ऽनृतवादी च क्षत्रियश् च पराङ्मुखः

બ્રાહ્મણહંતક જે ગતિ પામે છે, તેવી જ ગતિ પિતૃહંતક અને માતૃહંતકને પણ; તેમજ ભૂમિ માટે અસત્ય બોલનારને અને યુદ્ધધર્મથી પરાઙ્મુખ ક્ષત્રિયને પણ મળે છે.

Verse 8

व्रजेस्त्वन्तां गतिं क्षिप्रं मा तत् पापं भवेत्तव विकृतिं मापगच्छेस्त्वं युद्धे ऽध्वनि तुरङ्गम

હે તુરંગમ, તું ઝડપથી તારી અંતિમ ગતિ તરફ જા; તે તારા માટે પાપ ન બને. યુદ્ધના માર્ગમાં તું વિકૃતિમાં ન પડ.

Verse 9

रिपून् विनिघ्नन्समरे सह भर्त्रा सुखी भव शक्रकेतो महावीर्यः सुवर्णस्त्वामुपाश्रितः

સમરમાં શત્રુઓને વિનાશ કરતાં, પતિ સાથે સુખી થા. હે શક્રકેતુ, મહાવીર્યવાન—સુવર્ણ તારા આશ્રયે આવ્યો છે.

Verse 10

पतत्रिराड्वैनतेयस् तथा नारायणध्वजः काश्यपेयो ऽमृताहर्ता नागारिर्विष्णुवाहनः

તે પક્ષીઓનો અધિરાજ વૈનતેય છે; નારાયણનો ધ્વજ, કશ્યપનો પુત્ર, અમૃત લાવનાર, નાગોનો શત્રુ અને વિષ્ણુનું વાહન છે।

Verse 11

अप्रमेयो दुराधर्षो रणे देवारिसूदनः महाबलो मावेगो महाकायो ऽमृताशनः

તે અપ્રમેય, દુર્ધર્ષ છે; યુદ્ધમાં દેવોના શત્રુઓનો સંહારક; મહાબળવાન, અવેગી, મહાકાય અને અમૃતાશન છે।

Verse 12

गरुत्मान्मारुतगतिस्त्वयि सन्निहितः स्थितः विष्णुना देवदेवेन शक्रार्थं स्थापितो ह्य् असि

પવનવેગી ગરુત્માન (ગરુડ) તારા અંદર સન્નિહિત રહી હાજર છે; દેવદેવ વિષ્ણુએ શક્ર (ઇન્દ્ર)ના હિતાર્થે તને સ્થાપિત કર્યો છે।

Verse 13

जयाय भव मे नित्यं वृद्धये ऽथ बलस्य च साश्ववर्मायुधान्योधान्रक्षास्माकं रिपून्दह

મારા માટે સદા વિજયનું કારણ બનો, તેમજ વૃદ્ધિ અને બળ પણ આપો. અમારા યોદ્ધાઓને—ઘોડા, કવચ અને શસ્ત્રો સહિત—રક્ષા કરો; અને અમારા શત્રુઓને દહન કરીને નાશ કરો।

Verse 14

कुमुदैरावणौ पद्मः पुष्पदन्तो ऽथ वामनः सुप्रतीको ऽञ्जनो नील एते ऽष्टौ देवयोनयः

કુમુદ અને ઐરાવણ, પદ્મ, પુષ્પદંત અને વામન; સુપ્રતીક, અંજન અને નીલ—આ આઠ દેવયોનિ (દિવ્યજાત) છે।

Verse 15

तेषां पुत्राश् च पौत्राश् च बलान्यष्टौ समाश्रिताः भद्रो मन्दो मृगश् चैव गजः संकीर्ण एव च

તેમમાંથી જાણે તેમના ‘પુત્ર’ અને ‘પૌત્ર’ ઉત્પન્ન થાય છે—સેનાવ્યૂહના આઠ ભેદ નિર્ધારિત છે: ભદ્ર, મંદ, મૃગ, ગજ અને સંકીર્ણ (મિશ્ર) વગેરે।

Verse 16

वने वने प्रसूतास्ते स्मरयोनिं महागजाः पान्तु त्वां वसवो रुद्रा आदित्याः समरुद्गणाः

વન-વનમાં જન્મેલા, કામયોનિમાંથી ઉદ્ભવેલા તે મહાગજો તને રક્ષા કરે; અને વસુ, રુદ્ર, આદિત્ય તથા મરુદ્ગણ સહિત તને સુરક્ષિત રાખે।

Verse 17

भर्तारं रक्ष नागेन्द्र समयः परिपाल्यतां ऐरावताधिरूढस्तु वज्रहस्तः शतक्रतुः

હે નાગેન્દ્ર! સ્વામીનું રક્ષણ કર; સંધિ/પ્રતિજ્ઞાનું યથાવત પાલન થાઓ. કારણ કે ઐરાવત પર આરૂઢ વજ્રહસ્ત શતક્રતુ (ઇન્દ્ર) સાક્ષી તથા દંડદાતા છે।

Verse 18

पृष्ठतो ऽनुगतस्त्वेष रक्षतु त्वां स देवराट् अवाप्नुहि जयं युद्धे सुस्थश् चैव सदा व्रज

જે દેવરાટ્ (દેવોના સમ્રાટ) તારા પાછળ અનુગામી છે, તે તને રક્ષા કરે. યુદ્ધમાં વિજય પ્રાપ્ત કર અને સદા ક્ષેમ-સ્વસ્થ રહી આગળ વધ।

Verse 19

अवाप्नुहि बलञ्चैव ऐरावतसमं युधि श्रीस्ते सोमाद्बलं विष्णोस्तेजः सूर्याज्जवो ऽनिलात्

યુદ્ધમાં ઐરાવત સમાન બળ પ્રાપ્ત કર. તને સોમથી શ્રી, વિષ્ણુથી બળ, સૂર્યથી તેજ અને અનિલ (વાયુ)થી જવન/વેગ પ્રાપ્ત થાઓ।

Verse 20

स्थैर्यं गिरेर्जयं रुद्राद्यशो देवात् पुरन्दरात् युद्धे रक्षन्तु नागास्त्वां दिशश् च सह दैवतैः

ગિરિ તને સ્થૈર્ય આપે; રુદ્ર તને જય આપે; દેવ તને યશ આપે; પુરંદર (ઇન્દ્ર) તને યુદ્ધબળ આપે. યુદ્ધમાં નાગો તારી રક્ષા કરે અને દિશાઓ તેમના અધિદેવતાઓ સહિત તને સંરક્ષિત રાખે.

Verse 21

अश्विनौ सह गन्धर्वैः पान्तु त्वां सर्वतो दिशः मन्वो वसवो रुद्रा वायुः सोमो महर्षयः

અશ્વિનીકુમારો ગંધર્વો સાથે સર્વ દિશાઓથી તારી રક્ષા કરે. મનુઓ, વસુઓ, રુદ્રો, વાયુ, સોમ અને મહર્ષિઓ પણ તને સંરક્ષિત રાખે.

Verse 22

नागकिन्नरगन्धर्वयक्षभूतगणा ग्रहाः प्रमथास्तु सहादित्यैर् भूतेशो मातृभिः सह

નાગ, કિન્નર, ગંધર્વ, યક્ષ અને ભૂતગણ; ગ્રહો તથા પ્રમથો—આદિત્યો સાથે—અને ભૂતેશ (શિવ) માતૃદેવીઓ સાથે—સર્વે રક્ષા અને મંગલ માટે સન્નિધ રહે.

Verse 23

शक्रः सेनापतिः स्कन्दो वरुणश्चाश्रितस्त्वयि प्रदहन्तु रिपून् सर्वान् राजा विजयमृच्छतु

શક્ર (ઇન્દ્ર), સેનાપતિ સ્કંદ અને વરુણ—તારા આશ્રિત બની—સર્વ શત્રુઓને દહન કરે; રાજા વિજય પ્રાપ્ત કરે.

Verse 24

यानि प्रयुक्तान्यरिभिर्भूषणानि समन्ततः पतन्तु तव शत्रूणां हतानि तव तेजसा

શત્રુઓએ ચારે તરફથી જે જે ‘ભૂષણ’સદૃશ શસ્ત્ર-ઉપકરણો પ્રયોગ કર્યા હોય તે બધાં પડી જાય—તારા તેજથી તારા શત્રુઓ હત થાય.

Verse 25

कालनेमिबधे यद्वत् युद्धे त्रिपुरघातने हिरण्यकशिपोर्युद्धे बधे सर्वासुरेषु च

જેમ કાલનેમિ-વધમાં, ત્રિપુર-ઘાતનના યુદ્ધમાં, હિરણ્યકશિપુ સાથેના સમરમાં, તેમજ અન્ય સર્વ અસુરોના વધમાં થયું હતું તેમ।

Verse 26

शोभितासि तथैवाद्य शोभस्व समयं स्मर नीलस्वेतामिमान्दृष्ट्वा नश्यन्त्वाशु नृपारयः

તું આજે પણ શોભિત છે; વધુ તેજસ્વી થા—પ્રતિજ્ઞાનો સમય સ્મર. આ નીલ-શ્વેત ચિહ્ન જોઈને રાજાના શત્રુઓ શીઘ્ર નાશ પામે।

Verse 27

व्याधिभिर्विविधैर् घोरैः शस्त्रैश् च युधि निर्जिताः पूतना रेवती लेखा कालरात्रीति पठ्यते

જે ભયંકર વિવિધ વ્યાધિઓથી પીડિત હોય, અને જે યુદ્ધમાં શસ્ત્રોથી પરાજિત થાય—તેમના માટે ‘પૂતના, રેવતી, લેખા, કાલરાત્રિ’ આ નામોનું પાઠ થાય છે।

Verse 28

दहन्त्वाशु रिपून् सर्वान्पताके त्वामुपाश्रिताः सर्वमेधे महायज्ञे देवदेवेन शूलिना

હે પતાકા! અમે જે તારો આશ્રય લીધેલો છે, તું સર્વ શત્રુઓને શીઘ્ર દહન કર—જેમ સર્વમેધ મહાયજ્ઞમાં દેવદેવ શૂલધારીએ (તને) શક્તિ આપી હતી।

Verse 29

शर्वेण जगतश् चैव सारेण त्वं विनिर्मितः नन्दकस्यापरां मूर्तिं स्मर शत्रुनिवर्हण

તું શર્વ (શિવ) દ્વારા અને જગતના સાર દ્વારા રચાયેલ છે. હે શત્રુનિવારક, નન્દકની અન્ય (અપર) મૂર્તિ સ્મર।

Verse 30

नीलोत्पलदलश्याम कृष्ण दुःस्वप्ननाशन असिर्विशसनः खड्गस्तीक्ष्णधारो दुरासदः

નીલોત્પલના પાંદડાં સમો શ્યામ, કૃષ્ણ; દુઃસ્વપ્નનાશક; છેદન કરનાર અસિ, સંહારક ખડ્ગ—તીક્ષ્ણ ધારવાળો અને દુર્જેય।

Verse 31

औगर्भो विजयश् चैव धर्मपालस्तथैव च इत्यष्टौ तव नामानि पुरोक्तानि स्वयम्भुवा

‘ઔગર્ભ’, ‘વિજય’ અને ‘ધર્મપાલ’—આ રીતે તારા આઠ નામો પૂર્વે સ્વયંભૂ (બ્રહ્મા) દ્વારા પ્રકટ કરાયા હતા।

Verse 32

नक्षत्रं कृत्तिका तुभ्यं गुरुर्देवो महेश्वरः हिरण्यञ्च शरीरन्ते दैवतन्ते जनार्दनः

તારું નક્ષત્ર કૃત્તિકા છે; તારો ગુરુ-દેવ મહેશ્વર છે. તારું શરીરતત્ત્વ હિરણ્ય (સોનું) છે અને તારો અધિદેવ જનાર્દન (વિષ્ણુ) છે।

Verse 33

राजानं रक्ष निस्त्रिंश सबलं सपुरन्तथा पिता पितामहो देवः स त्वं पालय सर्वदा

હે નિસ્ત્રિંશ (ખડ્ગ), રાજાની રક્ષા કર; સેનાની અને નગરની પણ રક્ષા કર. પિતા અને પિતામહ સમાન દેવરૂપે તું સદા પાલન-રક્ષા કર।

Verse 34

शर्मप्रदस्त्वं समरे वर्मन् सैन्ये यशो ऽद्य मे रक्ष मां रक्षणीयो ऽहन्तवानघ नमो ऽस्तु ते

હે વર્મન (કવચ), તું સમરમાં શાંતિ-સુરક્ષા આપનાર છે. સેનામાં આજે મારી યશની રક્ષા કર; રક્ષણયોગ્ય મને રક્ષા કર. હે અનઘ, શત્રુહંતા—તને નમસ્કાર।

Verse 35

दुन्दुभे त्वं सपत्नानां घोषाद्धृदयकम्पनः भव भूमिसैन्यानां यथा विजयवर्धनः

હે યુદ્ધ-દુન્દુભિ! તારા પ્રતિધ્વનિત ઘોષથી શત્રુઓના હૃદયને કંપાવનાર બન; અને ધરતી પરની સેનાઓ માટે વિજયવર્ધક થા।

Verse 36

यथा जीमूतघोषेण हृष्यन्ति वरवारणाः तथास्तु तव शब्देन हर्षो ऽस्माकं मुदावह

જેમ વાદળોના ગર્જનથી ઉત્તમ હાથીઓ હર્ષિત થાય છે, તેમ તારા શબ્દથી અમારો હર્ષ થાઓ; તે અમને આનંદ આપનાર થાઓ।

Verse 37

यथा जीमूतशब्देन स्त्रीणां त्रासो ऽभिजायते तथा तु तव शब्देन त्रस्यन्त्वस्मद्द्विषो रणे

જેમ મેઘગર્જનના શબ્દથી સ્ત્રીઓમાં ભય ઉપજે છે, તેમ તારા શબ્દથી રણમાં અમારા શત્રુઓ ભયભીત થાઓ।

Verse 38

मन्त्रैः सदार्चनीयास्ते योजनीया जयादिषु घृतकम्बलविष्णादेस्त्वभिषेकञ्च वत्सरे

તેમની મંત્રોથી સદા પૂજા કરવી જોઈએ, અને ‘જય’ વગેરે વિધિઓમાં તેમનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ; તેમજ વર્ષ દરમિયાન ઘૃતકંબલ, વિષ્ણુ વગેરેનો અભિષેક પણ કરવો જોઈએ।

Verse 39

राज्ञो ऽभिषेकः कर्तव्यो दैवज्ञेन पुरोधसा

રાજાનો અભિષેક દૈવજ્ઞ પુરોહિત દ્વારા કરવો જોઈએ।