Adhyaya 325

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे अंशकादिर्नाम चतुर्विंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः कर्षकादिकमिति ख , छ च अथ पञ्चविंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः गौर्यादिपूजा ईश्वर उवाच सौभाग्यादेरुमापूजां वक्ष्ये ऽहं भुक्तिमुक्तिदां मन्त्रध्यानं मण्डलञ्च मुद्रां होमादिसाधनम्

આ રીતે આગ્નેય મહાપુરાણમાં ‘અંશકાદિ’ નામનો ૩૨૪મો અધ્યાય સમાપ્ત થયો (ખ-છ પાઠોમાં ‘કર્ષકાદિ’). હવે ૩૨૫મો અધ્યાય ‘ગૌરી આદિની પૂજા’ આરંભે છે. ઈશ્વરે કહ્યું—સૌભાગ્યાદિથી આરંભ થતી ઉમા-પૂજા હું કહું છું, જે ભોગ અને મોક્ષ બંને આપે; સાથે મંત્રધ્યાન, મંડલ, મુદ્રા તથા હોમાદિ સાધનો પણ।

Verse 2

चित्रभानुं शिवं कालं महाशक्तिसमन्वितम् इडाद्यं परतोद्वृत्य सदेवः सविकारणम्

તેણે ચિત્રભાનુ, શિવ અને કાળ—મહાશક્તિસમન્વિત—રૂપે ધ્યાન/ઉચ્ચાર કરવો જોઈએ. ઇડા આદિથી આરંભ કરીને, પરાત્પર સ્ત્રોતમાંથી તેને ઉદ્ધૃત કરી, તે સદેવ (દેવો સહિત) અને સવિકારણ (કારણ-આધાર સહિત) છે.

Verse 3

द्वितीयं द्वारकाक्रान्तं गौरीप्रीतिपदान्वितं चतुर्थ्यन्तं प्रकर्तव्यं गौय्या वै मूलवाचकं

બીજું પદ ‘દ્વારકાક્રાંત’ રૂપે ગ્રહણ કરવું. તેને ‘ગૌરીની પ્રીતિ’ દર્શાવતાં પદ સાથે જોડીને ચતુર્થી (દાતિવ) વિભક્તિમાં રચવું. ‘ગૌય્યા’ને મૂળવાચક શબ્દ કહેવાયો છે.

Verse 4

ॐ ह्रीं सः शौं गौर्यै नमः तत्रार्णत्रितयेनैव जातियुक्तं षडङ्गुलम् आसनं प्रणवेणैव मूर्तिं वै हृदयेन तु

મંત્ર—‘ॐ હ્રીં સઃ શૌં—ગૌર્યૈ નમઃ’. ત્યાં અક્ષરત્રયથી જ જાતિયુક્ત છ અંગુલનું આસન તૈયાર કરવું. માત્ર પ્રણવ (ઓં) વડે મૂર્તિ સ્થાપવી અને હૃદય-મંત્ર વડે ન્યાસ કરવો.

Verse 5

उदकाञ्च तथा कालं शिववीजं समुद्धरेत् प्राणं दीर्घस्वराक्रान्तं षडङ्गं जातिसंयुतम्

તે જ રીતે ‘ઉદક’ અને ‘કાલ’ના મંત્રરૂપો ઉદ્ધરવા અને શિવ-બીજ પણ કાઢવું. તે બીજ પ્રાણયુક્ત, દીર્ઘસ્વરથી ચિહ્નિત, ષડંગસહિત અને જાતિસંયુક્ત રૂપે ગ્રહણ કરવું.

Verse 6

आसनं प्रणवेनात्र मूर्तिन्यासं हृदाचरेत् यामलं कथितं वत्स एकवीरं वदाम्य् अथ

અહીં પ્રણવ (ઓં) વડે આસન સ્થાપવું, પછી હૃદય-મંત્ર વડે મૂર્તિ-ન્યાસ કરવો. હે વત્સ, યામલ કહેલું; હવે હું એકવીરાનું વર્ણન કરું છું.

Verse 7

व्यापकं सृष्टिसंयुक्तं वह्निमायाकृशानुभिः शिवशक्तिमयं वीजं वीजं हृदयादिविवर्जितं

આ બીજ સર્વવ્યાપક છે અને સૃષ્ટિ સાથે સંયુક્ત છે; તે વહ્નિ, માયા અને ‘કૃશાનુ’ (વાણીમાં રહેલી અગ્નિશક્તિ)થી રચાયેલ છે. આ બીજ શિવ-શક્તિમય છે અને હૃદયાદિ (સ્થૂલ) ન્યાસોથી રહિત છે.

Verse 8

गौरीं यजेद्धेमरूप्यां काष्ठजां शैलजादिकां पञ्चपिण्डां तथाव्यक्तां कोणे मध्ये तु पञ्चमं

ગૌરીની પૂજા સોનાં કે ચાંદીનાં પ્રતિમારૂપે, અથવા કાષ્ઠ, શિલા વગેરેમાંથી બનેલા સ્વરૂપે કરવી જોઈએ. અવ્યક્ત સહિત પાંચ પિંડ ચાર ખૂણામાં રાખી પાંચમો મધ્યમાં સ્થાપવો.

Verse 9

ललिता सुभगा गौरी क्षोभणी चाग्नितः क्रमात् पञ्चमी इति ञ वामा ज्येष्ठा क्रिया ज्ञाना वृत्ते पूर्वादितो यजेत्

અગ્નિ-દિશાથી ક્રમે લલિતા, સુભગા, ગૌરી અને ક્ષોભણીનું પૂજન કરવું; પાંચમીને ‘ઞ’ કહેવામાં આવી છે. વર્તુળાકાર વ્યવસ્થામાં પૂર્વથી આરંભ કરીને વામા, જ્યેષ્ઠા, ક્રિયા અને જ્ઞાનાનું પૂજન કરવું.

Verse 10

सपीठे वामभागे तु शिवस्याव्यक्तरूपकम् व्यक्ता द्विनेत्रा त्र्यक्षरा शुद्धा वा शङ्करान्विता

પીઠ પર શિવના ડાબા ભાગે અવ્યક્ત સ્વરૂપનું ધ્યાન કરવું. વ્યક્ત સ્વરૂપે તે દ્વિનેત્રી, ત્ર્યક્ષરી (મંત્રસ્વરૂપ), શુદ્ધ અને શંકર સાથે એકરૂપ છે.

Verse 11

पीठपद्मद्वयं तारा द्विभुजा वा चतुर्भजा सिंहस्था वा वृकस्था वा अष्टाष्टादशसत्करा

તારાનું ધ્યાન દ્વિપદ્મ-પીઠ પર આસનસ્થ રૂપે કરવું. તે દ્વિભુજા અથવા ચતુર્ભુજા હોઈ શકે; સિંહસ્થ અથવા વૃકસ્થ (વરુ/ભેડિયા પર) હોઈ શકે; અને તેના આઠ અથવા અઢાર શુભ હસ્ત હોઈ શકે.

Verse 12

स्रगक्षसूत्रकलिका गलकोत्पलपिण्डिका शरं धनुर्वा सव्येन पाणिनान्यतमं वहत्

તે સ્રગ્ (માળા), રુદ્રાક્ષ-સૂત્ર, કલિકા-આભૂષણ, ગલક (કંઠાભરણ) તથા ઉત્પલ-પિંડિકા ધારણ કરે છે. અને ડાબા હાથમાં બાણ અથવા ધનુષ, અથવા અન્ય કોઈ આયુધ વહન કરે છે.

Verse 13

वामेन पुस्तताम्बूलदण्डाभयकमण्डलुम् गणेशदर्पणेष्वासान्दद्यादेकैकशः क्रमात्

ડાબા હાથથી ક્રમસર એકેક કરીને ગણેશ પ્રતિમામાં પુસ્તક, તાંબૂલ, દંડ, અભયમુદ્રા અને કમંડળુ; તેમજ દર્પણ અને ધનુષ્યનું વિન્યાસ કરવો.

Verse 14

व्यक्ताव्यक्ताथवा कार्या पद्ममुद्रा स्मृतासने तिङ्गमुद्रा शिवस्योक्ता मुदा चावाहनी द्वयोः

સ્મૃત આસનમાં બેસીને દેવતાના વ્યક્ત કે અવ્યક્ત સ્વરૂપ માટે પદ્મમુદ્રા કરવી. તિંગમુદ્રા શિવની કહેવાય છે; અને આવાહની મુદ્રા બંને માટે કરવી.

Verse 15

शक्तिमुद्रा तु योन्याख्या चतुरस्रन्तु मण्डलं चतुरस्रं त्रिपत्राब्जं मध्यकोष्ठचतुष्टये

શક્તિમુદ્રાને યોનિમુદ્રા પણ કહે છે. મંડળ ચતુરસ્ર બનાવવું; તેમાં ફરી એક ચતુરસ્ર દોરી, મધ્યના ચાર કોષ્ઠોમાં ત્રિપત્ર કમળ સ્થાપવું.

Verse 16

त्र्यश्रोर्धे चार्धचन्द्रस्तु द्विपदं द्विगुणं क्रमात् द्विगुणं द्वारकण्ठन्तु द्विगुणादुपकण्ठतः

ત્ર્યશ્ર ભાગના ઉપર અર્ધચંદ્ર વિધાન છે. ત્યારબાદ માપ બે પદનું; પછી ક્રમસર દરેક આગળનું અંગ દ્વિગુણ કરવું. દ્વારકંઠ પૂર્વ માપથી દ્વિગુણ અને ઉપકંઠ તેનાથી પણ દ્વિગુણ હોવો જોઈએ.

Verse 17

द्वारत्रयं त्रयं दिक्षु अथ वा भद्रके यजेत् स्थण्डिले वाथ संस्याप्य पञ्चगव्यामृतादिना

દિશાઓમાં ત્રણ-ત્રણ દ્વારોનું વિન્યાસ કરવો; અથવા ભદ્રક આલેખમાં પૂજન કરવું. અથવા સ્થંડિલ પર સ્થાપિત કરીને પંચગવ્ય, અમૃત આદિથી સંસ્કાર/અભિષેક કરવો.

Verse 18

रक्तपुष्पाणि देयानि पूजयित्वा ह्य् उदङ्मुखः शतं हुत्वामृताज्यञ्च पूर्णादः सर्वसिद्धिभाक्

લાલ પુષ્પો અર્પણ કરીને પૂજા કરી ઉત્તરમુખ થઈ અમૃતસમાન ઘીથી સો આહુતિઓ આપવી; પછી પૂર્ણાહુતિ કરવાથી સર્વ સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 19

बलिन्दत्वा कुमारीश् च तिस्रो वा चाष्ट भोजयेत् नैवेद्यं शिवभक्तेषु दद्यान्न स्वयमाचरेत्

પ્રથમ બલિ અર્પણ કરીને ત્રણ અથવા આઠ કુમારીઓને ભોજન કરાવવું. નૈવેદ્ય શિવભક્તોમાં વહેંચવું, પોતે ન ખાવું।

Verse 20

सिंहस्थावाह्यसिंहस्थेति ख , छ , ञ , ट च स्त्रियो वाष्ट च भोजयेदिति ख , छ च कन्यार्थौ लभते कन्यां अपुत्रः पुत्रमाप्नुयात् दुर्भगा चैव सौभाग्यं राजा राज्यं जयं रणे

“સિંહસ્થાવાહ્યસિંહસ્થે” મંત્ર સાથે ખ, છ, ઞ, ટ અક્ષરોનો પ્રયોગ કરીને તથા “સ્ત્રીઓ અને આઠ જણને ભોજન કરાવવું” એવા વિધાનથી—કન્યાર્થીને કન્યા મળે, અપુત્રને પુત્ર મળે, દુર્ભાગ્યવતીને સૌભાગ્ય મળે, અને રાજાને રાજ્ય તથા રણમાં જય મળે।

Verse 21

अष्टलक्षैश् च वाक्सिद्धिर्देवाद्या वशमाप्नुयुः न निवेद्य न चास्नीयाद्वामहस्तेन चार्चयेत्

આઠ લાખ જપથી વાક્સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે અને દેવાદિ પણ વશમાં આવે છે. નિવેદન/નૈવેદ્ય અર્પણ ન કરવું, ભોજન ન કરવું; અને ડાબા હાથથી પૂજા ન કરવી।

Verse 22

अष्टम्याञ्च चतुर्दश्यां तृतीयायां विशेषतः मृत्युञ्चयार्चनं वक्ष्ये पूजयेत् कलसोदरे

અષ્ટમી, ચતુર્દશી અને વિશેષ કરીને તૃતીયા તિથિએ હું મૃત્યુંજય-અર્ચનનું વર્ણન કરું છું; પ્રતિષ્ઠિત કલશના અંદર (ઉદરમાં) પૂજન કરવું।

Verse 23

हूयमानञ्च प्रणवो मूर्तिरोजस ईदृशं मूलञ्च वौषडन्तेन कुम्भमुद्रां प्रदर्शयेत्

આહુતિ આપતી વેળાએ પ્રણવ (ઓં) ઉચ્ચારીને ઓજસપૂર્વક એ રીતે મૂર્તિરૂપ પ્રગટ કરવું. પછી મૂળમંત્રને “વૌષટ્”થી સમાપ્ત કરીને કુંભમુદ્રા દર્શાવવી.

Verse 24

होमयेत् क्षीरदुर्वाज्यममृताञ्च पुनर्नवाम् पायसञ्च पुराडाशमयुतन्तु जपेन्मनुं

દૂધ, દુર્વા અને ઘીથી, તેમજ અમૃતા (ગુડૂચી) અને પુનર્નવા દ્વારા; અને પાયસ તથા પુરોડાશ (યજ્ઞકેક) દ્વારા હોમ કરવો. પછી મંત્રનો દસ હજાર વાર જપ કરવો.

Verse 25

चतुर्मुखं चतुर्वाहुं द्वाभ्याञ्च कलसन्दधत् वरदाभयकं द्वाभ्यां स्नायाद्वैकुम्भमुद्रया

દેવતા/પ્રતિમાને ચતુર્મુખ અને ચતુર્ભુજ રૂપે માનીને સ્નાન કરાવવું—બે હાથથી કલશ ધારણ/સ્થાપિત કરવો અને બીજા બે હાથથી વરદ તથા અભય મુદ્રા દર્શાવવી; વૈકુંભમુદ્રામાં સ્નાન પૂર્ણ કરવું.

Verse 26

आरोग्यैश् चर्यदीर्घायुरौषधं मन्त्रितं शुभम् अपमृत्युहरो ध्यातः पूजितो ऽद्भुत एव सः

મંત્રોથી સંસ્કારિત શુભ ઔષધ આરોગ્ય, સદાચાર અને દીર્ઘાયુ આપે છે. તેનું ધ્યાન અને પૂજન કરવાથી તે અપમૃત્યુ (અકાળ મૃત્યુ) હરે છે—ખરેખર તેનો પ્રભાવ અદ્ભુત છે.