Adhyaya 31
Chapter 31 — मार्जनविधानं (The Procedure of Mārjana / Purificatory Sprinkling)
ભગવાન અગ્નિ ‘માર્જન’ નામનું રક્ષાવિધાન જણાવે છે—પોતાની સુરક્ષા અને અન્યની રક્ષા માટે કરાતું શુદ્ધિકારક છંટકાવ/પ્રોક્ષણ. અધ્યાયની શરૂઆત પરમાત્માને નમસ્કાર અને વિષ્ણુના અવતારો (વરાહ, નરસિંહ, વામન, ત્રિવિક્રમ, રામ, વૈકુંઠ, નર)ની વંદનાથી થાય છે, જેથી સત્ય, સ્મૃતિ અને મંત્રશક્તિ દ્વારા રક્ષણ સિદ્ધ થાય છે તે સ્થાપિત થાય છે. ત્યારબાદ દુઃખ, પાપ, શત્રુકૃત અભિચાર, દોષ/સન્નિપાતભેદ મુજબના રોગ, અનેક સ્ત્રોતોના વિષ અને ગ્રહ‑પ્રેત‑ડાકિણી‑વેતાળ‑પિશાચ‑યક્ષ‑રાક્ષસ વગેરે ઉપદ્રવોનું શમન‑નાશ કરવાના પ્રયોગો વિસ્તરે છે. સુદર્શન અને નરસિંહને દિશારક્ષક રૂપે આહ્વાન કરી ‘કાપો‑કાપો’ જેવી પુનરુક્તિ મંત્રોથી પીડા અને રોગછેદ દર્શાવવામાં આવે છે. અંતે કુશને વિષ્ણુ/હરિસ્વરૂપ અને અપામાર્જનકને રોગનિવારક ‘અસ્ત્ર’ ગણાવી, મંત્રજપ‑દ્રવ્યક્રિયા‑ભક્તિતત્ત્વ જોડાયેલી અગ્નેયવિદ્યાની સમન્વિત રક્ષાત્મક પદ્ધતિ રજૂ થાય છે.
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये मण्डलादिवर्णनं नाम त्रिंशो ऽध्यायः अथ एकत्रिंशो ऽध्यायः मार्जनविधानं अग्निर् उवाच रक्षां स्वस्य परेषाञ्च वक्ष्ये तां मार्जनाह्वयां यया विमुच्यते दुःखैः सुखञ्च प्राप्नुयान्नरः
આ રીતે આદિમહાપુરાણ અગ્નિપુરાણમાં ‘મંડલાદિ-વર્ણન’ નામનો ત્રીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો. હવે ‘માર્જનવિધાન’ નામનો એકત્રીસમો અધ્યાય આરંભે છે. અગ્નિએ કહ્યું—પોતાની તથા અન્યની રક્ષા માટે ‘માર્જન’ કહેવાતી જે વિધિ છે તે હું કહું છું; જેના દ્વારા મનુષ્ય દુઃખોથી મુક્ત થઈ સુખ પ્રાપ્ત કરે છે।
Verse 2
ॐ नमः परमार्थाय पुरुषाय महात्मने अरूपबहुरूपाय व्यापिने परमात्मने
ઓં—પરમાર્થરૂપ પરમપુરુષ મહાત્માને નમસ્કાર; જે નિરાકાર હોવા છતાં અનેક રૂપ ધારણ કરે છે, સર્વવ્યાપી પરમાત્માને પ્રણામ।
Verse 3
निष्कल्मषाय शुद्धाय ध्यानयोगरताय च नमस्कृत्य प्रवक्ष्यामि यत् तत्सिध्यतु मे वचः
કલ્મષરહિત, શુદ્ધ અને ધ્યાનયોગમાં રત એવા પ્રભુને નમસ્કાર કરીને હું વર્ણન કરું છું; તે (કૃપાથી) મારા વચન સિદ્ધ થાઓ.
Verse 4
वराहाय नृसिंहाय वामनाय महामुने नमस्कृत्य प्रवक्ष्यामि यत्तत्सिध्यतु मे वचः
હે મહામુને! વરાહ, નૃસિંહ અને વામનને નમસ્કાર કરીને હું વર્ણન કરું છું; તેનાથી મારા વચન સિદ્ધ થાઓ.
Verse 5
मन्त्रजं फलमश्नुते इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः सुखं ब्रह्माप्नुयान्नरः इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः त्रिविक्रमाय रामाय वैकुण्ठाय नराय च नमस्कृत्य प्रवक्ष्यामि यत्तत् सिध्यतु मे वचः
“મંત્રજન્ય ફળ ભોગવે છે”—આ ‘ખ’ ચિહ્નિત હસ્તપ્રત પાઠ છે. “મનુષ્ય સુખ અને બ્રહ્મ પ્રાપ્ત કરે”—આ પણ ‘ખ’ પાઠ છે. ત્રિવિક્રમ, રામ, વૈકુંઠ અને નરને નમસ્કાર કરીને હું હવે પ્રબોધ કરું છું—તે ઉપદેશ સિદ્ધ થાઓ અને મારા વચન સફળ થાઓ।
Verse 6
वराह नरसिंहेश वामनेश त्रिविक्रम हरग्रीवेश सर्वेश हृषीकेश हराशुभम्
હે વરાહ-નરસિંહરૂપ પ્રભુ, હે વામન, હે ત્રિવિક્રમ; હે હયગ્રીવ, હે સર્વેશ્વર, હે હૃષીકેશ—અશુભનો નાશ કરો।
Verse 7
अपराजितचक्राद्यैश् चतुर्भिः परमायुधैः अखण्डितानुभावैस्त्वं सर्वदुष्टहरो भव
અપરાજિત ચક્ર વગેરે ચાર પરમ આયુધોથી—જેનુ પ્રભાવ અખંડ છે—તમે સર્વ દुष્ટતા અને પાપી શક્તિઓના હરણકર્તા બનો।
Verse 8
हरामुकस्य दुरितं सर्वञ्च कुशलं कुरु मृत्युबन्धार्तभयदं दुरितस्य च यत् फलम्
હારામુકનું દુરિત દૂર કરો અને સર્વથા કલ્યાણ કરો. તેમજ જે મૃત્યુ, બંધન અને આર્તિથી ભય આપે છે—અને પાપથી ઉત્પન્ન જે કોઈ ફળ છે—તે પણ દૂર કરો।
Verse 9
पराभिध्यानसहितैः प्रयुक्तञ्चाभिचारकम् गदस्पर्शमहारोगप्रयोगं जरया जर
પરાભિધ્યાન (શત્રુભાવનું ધ્યાન) સાથે પ્રયોગ કરવાથી અભિચારક કર્મ થાય છે—સ્પર્શથી ગદ (અંગજડતા/વિકાર) ઉત્પન્ન કરવો, મહારોગનો પ્રયોગ કરવો, અને જરા દ્વારા જરા આપવી, એટલે જેને જર્જર કરવો હોય તેને વૃદ્ધાવસ્થાથી જર્જર કરવો।
Verse 10
ॐ नमो वासुदेवाय नमः कृष्णाय खड्गिने नमः पुष्करनेत्राय केशवायादिचक्रिणे
ૐ વાસુદેવને નમસ્કાર; ખડ્ગધારી કૃષ્ણને નમસ્કાર; કમળનેત્ર પ્રભુને નમસ્કાર; આદ્ય ચક્રધારી કેશવને નમસ્કાર।
Verse 11
नमः कमलकिञ्जल्कपीतनिर्मलवाससे महाहररिपुस्कन्धसृष्टचक्राय चक्रिणे
કમળના કિઞ્જલ્ક સમ પીળાં, નિર્મળ વસ્ત્ર ધારણ કરનાર, તથા મહાહર-રિપુના સ્કંધસમૂહ સામે પ્રવર્તિત સુદર્શનચક્ર પ્રગટ કરનાર ચક્રધારી પ્રભુને નમસ્કાર।
Verse 12
द्ंष्ट्रोद्धृतक्षितिभृते त्रयीमूर्तिमते नमः महायज्ञवराहाय शेषभोगाङ्कशायिने
દંષ્ટ્રા પર ઉદ્ધૃત પૃથ્વી ધારણ કરનાર, ત્રયી-વેદમૂર્તિ પ્રભુને નમસ્કાર; શેષનાગના ફણોની કુંડળીના અંકમાં શયન કરનાર મહાયજ્ઞ વરાહને નમસ્કાર।
Verse 13
तप्तहाटककेशाग्रज्वलत्पावकलोचन वज्राधिकनखस्पर्शं दिव्यसिंह नमोस्तु ते
તપ્ત સોનાં સમ જ્વલંત કેશાગ્ર, અગ્નિ સમ પ્રજ્વલિત નેત્ર, અને વજ્રથી પણ કઠોર નખસ્પર્શ ધરાવનાર દિવ્ય સિંહ—તમને નમસ્કાર।
Verse 14
काश्यपायातिह्रस्वाय ऋग्यजुःसामभूषित तुभ्यं वामनरूपायाक्रमते गां नमो नमः
કાશ્યપના પુત્ર, અતિ હ્રસ્વ, ઋગ્-યજुः-સામ વેદોથી ભૂષિત, વામનરૂપે પૃથ્વી પર પગલાં ભરી માપનાર પ્રભુને વારંવાર નમસ્કાર।
Verse 15
वराहाशेषदुष्टानि सर्वपापफलानि वै मर्द मर्द महादंष्ट्र मर्द मर्द च तत्फलम्
હે વરાહાવતાર! બાકી રહેલાં સર્વ દુષ્ટતાઓને કચડી નાખો; નિશ્ચયે સર્વ પાપોના ફળોને પણ કચડી નાખો. હે મહાદંષ્ટ્ર! કચડો, કચડો, અને તેમના પરિણામોને પણ કચડો.
Verse 16
अखण्डितात्मभावैस्त्वमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः दंष्ट्रोद्धृतभूमिभर्त्रे इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः सृजते गामिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः नरसिंह करालाख्य दन्तप्रान्तानलोज्ज्वल भञ्ज भञ्ज निनादेन दुष्टान्यस्यार्तिनाशन
(કેટલાક હસ્તપ્રતોમાં પાઠભેદ છે: ‘તમે અખંડ આત્મભાવવાળા છો’; ‘દંષ્ટ્રાથી ઉદ્ધૃત ભૂમિના ધારકને’; ‘(તે) ધરતી સર્જે છે’.) હે નરસિંહ, કરાલ-નામધારી! અગ્નિ સમ ઝળહળતા દંતપ્રાંતોવાળા—ભંજો, ભંજો. તમારા ગર્જનથી દુષ્ટોનો નાશ કરો; તમે આ ભક્તની આર્તિ હરનાર છો.
Verse 17
ऋग्यजुःसामगर्भाभिर्वाग्भिर्वामनरूपधृक् प्रशमं सर्वदुःखानि नयत्त्वस्य जनार्दनः
ઋગ્-યજુર્-સામવેદગર્ભ વાણી દ્વારા વામનરૂપધારી જનાર્દન તેના સર્વ દુઃખોને શમન કરીને શાંતિમાં લઈ જાય.
Verse 18
ऐकाहिकं द्व्याहिकञ्च तथा त्रिदिवसं ज्वरम् चातुर्थकन्तथात्युग्रन्तथैव सततज्वरम्
જ્વરના ભેદ—એકાહિક (એક દિવસનો), દ્વ્યાહિક (બે દિવસનો), ત્રિદિવસીય (ત્રણ દિવસનો), ચાતુર્થક (ચોથા દિવસે આવતો), અત્યૂગ્ર, તેમજ સતત (નિરંતર) જ્વર।
Verse 19
दोषोत्थं सन्निपातोत्थं तथैवागन्तुकं ज्वरम् शमं नयाशु गोविन्द च्छिन्धि च्छिन्ध्यस्य वेदनाम्
હે ગોવિંદ! દોષોથી ઉત્પન્ન, સન્નિપાતથી ઉત્પન્ન તથા આગંતુક—એવા જ્વરને ત્વરિત શમાવો; અને તેની વેદનાને કાપો, કાપો.
Verse 20
नेत्रदुःखं शिरोदुःखं दुःखञ्चोदरसम्भवम् अन्तःश्वासमतिश्वासं परितापं सवेपथुम्
આંખનો દુખાવો, માથાનો દુખાવો અને ઉદરથી ઉત્પન્ન પીડા; કષ્ટદાયક અંતઃશ્વાસ, અતિશ્વાસ, દાહયુક્ત તાપ અને કંપ—આ લક્ષણો જણાવ્યાં છે.
Verse 21
गुदघ्राणाङ्घ्रिरोगांश् च कुष्ठरोगांस् तथा क्षयं कामलादींस् तथा रोगान् प्रमेहांश्चातिदारुणान्
ગુદા, નાસિકા અને પગના રોગો; તેમજ કુષ્ઠરોગ, ક્ષય, કામલા વગેરે વ્યાધિઓ અને અત્યંત દારુણ પ્રમેહરોગો—(આ પણ અહીં ઉલ્લેખિત છે).
Verse 22
भगन्दरातिसारांश् च मुखरोगांश् च वल्गुलीम् अश्मरीं मूत्रकृच्छ्रांश् च रोगानन्यांश् च दारुणान्
ભગંદર, અતિસાર, મુખરોગ, વલ્ગુલિ; અશ્મરી, મૂત્રકૃચ્છ્ર તથા અન્ય દારુણ રોગો—(આ પણ શમન પામે છે).
Verse 23
ये वातप्रभवा रोगा ये च पित्तसमुद्भवाः कफोद्भवाश् च ये केचित् ये चान्ये सान्निपातिकाः
વાતથી ઉત્પન્ન થતા રોગો, પિત્તથી ઉદ્ભવતા રોગો, અને કફથી ઉત્પન્ન થતા જે કોઈ રોગો; તેમજ અન્ય સાન્નિપાતિક (ત્રિદોષજ) વિકારો.
Verse 24
आगन्तुकाश् च ये रोगा लूता विस्फोटकादयः ते सर्वे प्रशमं यान्तु वासुदेवापमार्जिताः
બાહ્ય કારણોથી ઉત્પન્ન થતા આગંતુક રોગો—લૂતા, વિસ્ફોટક વગેરે—તે સર્વ વાસુદેવ દ્વારા અપમાર્જિત થઈ શાંત થાઓ.
Verse 25
विलयं यान्तु ते सर्वे विष्णोरुच्चारणेन च क्षयं गछ्हन्तु चाशेषास्ते चक्राभिहता हरेः
વિષ્ણુના નામોચ્ચારણ માત્રથી તે સર્વ વૈરી શક્તિઓ લય પામે; અને હરિના સુદર્શનચક્રથી આઘાત પામી તે બધાં નિઃશેષ નાશ પામે.
Verse 26
छिन्द छिन्दास्य वेदनामिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः अनिश्वासमतिश्वासमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः तथैव च इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः ये रोगाः पित्तसम्भवा इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः वासुदेवपराजिता इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अच्युतानन्तगोविन्दनामोच्चारणभीषिताः नश्यन्ति सकला रोगाः सत्यं सत्यं वदाम्यहम्
‘આ પીડા કાપો, કાપો’—એવો પાઠ એક ચિહ્નિત હસ્તપ્રતમાં છે; ‘શ્વાસ અટકવો અને અતિશ્વાસ’—એવો પણ; ‘તથૈવ’—એવો પણ; ‘પિત્તથી ઉત્પન્ન રોગો’—એવો પણ; ‘વાસુદેવ દ્વારા પરાજિત’—એવો પણ પાઠ છે. અચ્યુત, અનંત અને ગોવિંદના નામોચ્ચારણથી ભયભીત થઈ સર્વ રોગો નાશ પામે છે; આ સત્ય છે—સત્ય, હું કહું છું।
Verse 27
स्थावरं जङ्गमं वापि कृत्रिमं चापि यद्विषम् दन्तोद्भवं नखभवमाकाशप्रभवं विषम्
વિષ ત્રણ પ્રકારનું કહેવાય છે—સ્થાવર સ્ત્રોતમાંથી ઉત્પન્ન, જંગમ પ્રાણીઓમાંથી ઉત્પન્ન, અને કૃત્રિમ રીતે તૈયાર કરેલું. તેમજ દાંતમાંથી ઉત્પન્ન, નખ/નખરથી ઉત્પન્ન, અને ‘આકાશપ્રભવ’ (વાયુજન્ય) વિષ પણ કહેવાય છે।
Verse 28
लूतादिप्रभवं यच्च विषमन्यत्तु दुःखदं शमं नयतु तत् सर्वं कीर्तितोस्य जनार्दनः
મકડી વગેરેમાંથી ઉત્પન્ન વિષ અને અન્ય દુઃખદ વિષ—તે સર્વ શમ પામે; કારણ કે તેના દ્વારા જનાર્દન (વિષ્ણુ)નું કીર્તન કરવામાં આવ્યું છે।
Verse 29
ग्रहान् प्रेतग्रहांश्चापि तथा वै डाकिनीग्रहान् वेतालांश् च पिशाचांश् च गन्धर्वान् यक्षराक्षसान्
(આ જપ/વિધિ) ગ્રહો, પ્રેતગ્રહો તથા ડાકિનીગ્રહો; તેમજ વેતાલો, પિશાચો, ગંધર્વો, યક્ષો અને રાક્ષસોને (દૂર કરે છે)।
Verse 30
शकुनीपूतनाद्यांश् च तथा वैनायकान् ग्रहान् मुखमण्डीं तथा क्रूरां रेवतीं वृद्धरेवतीम्
શકુની, પૂતના વગેરે તથા તે જ રીતે વિનાયક-પ્રકારના ગ્રહો; તેમજ મુખમંડિ, ક્રૂરા, રેવતી અને વૃદ્ધ-રેવતીને પણ (શાંત/નિવારણ કરવો).
Verse 31
वृद्धकाख्यान् ग्रहांश्चोग्रांस् तथा मातृग्रहानपि बालस्य विष्णोश् चरितं हन्तु बालग्रहानिमान्
‘વૃદ્ધકા’ નામે ઓળખાતા, ઉગ્ર ગ્રહો તથા માતૃ-ગ્રહો—આ બાળગ્રાહક શક્તિઓનો નાશ બાળરક્ષક વિષ્ણુના ચરિત/લીલાથી થાઓ.
Verse 32
वृद्धाश् च ये ग्रहाः केचिद्ये च बालग्रहाः क्वचित् नरसिंहस्य ते दृष्ट्या दग्धा ये चापि यौवने
જે કોઈ ‘વૃદ્ધ’ ગ્રહો હોય, અને ક્યારેક બાળગ્રહો હોય, તેમજ યુવનમાં પીડા આપનારા—તે બધા નરસિંહની દૃષ્ટિમાત્રથી દગ્ધ થઈ જાય.
Verse 33
सदा करालवदनो नरसिंहो महाबलः ग्रहानशेषान्निःशेषान् करोतु जगतो हितः
સદા કરાલમુખ મહાબલી નરસિંહ—જગતના હિત માટે—સમસ્ત ગ્રહોને નિઃશેષ રીતે શાંત અને નિરુપદ્રવ કરે.
Verse 34
नरसिंह महासिंह ज्वालामालोज्ज्वलानन ग्रहानशेषान् सर्वेश खाद खादाग्निलोचन
હે નરસિંહ, હે મહાસિંહ, જ્વાલામાળાથી ઉજ્જ્વલ મુખવાળા! હે સર્વેશ, હે અગ્નિલોચન! અશેષ ગ્રહોને નિઃશેષ રીતે ભક્ષણ કર, ભક્ષણ કર।
Verse 35
ये रोगा ये महोत्पाता यद्विषं ये महाग्रहाः यानि च क्रूरभृतानि ग्रहपीडाश् च दारुणाः
જે જે રોગો છે, જે જે મહાઉત્પાતો અને અશુભ નિમિત્તો છે, જે જે વિષ છે, જે જે મહાગ્રહો છે, તેમજ ક્રૂર ભૂતો અને ગ્રહોથી થતી ભયંકર પીડાઓ—આ બધું નિવારિત થાઓ।
Verse 36
शस्त्रक्षतेषु ये दोषा ज्वालागर्दभकादयः तानि सर्वाणि सर्वात्मा परमात्मा जनार्दनः
શસ્ત્રથી થયેલા ઘાવોમાં જે જે દોષો થાય—‘જ્વાલા’, ‘ગર્દભક’ વગેરે—તે બધાં સર્વાત્મા, પરમાત્મા જનાર્દન દૂર કરે।
Verse 37
तथा वेतालिकान् ग्रहानिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः गन्धर्वान् राक्ससानपि इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः शटा इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः किञ्चिद्रूपं समास्याय वासुदेवास्य नाशय
તેમજ ‘વેતાલિક’ અને ‘ગ્રહ’—એવું એક ચિહ્નિત પાંદડું-પાઠ કહે છે; ‘ગંધર્વ’ અને ‘રાક્ષસ’ પણ—એવું બીજું ચિહ્નિત પાઠ કહે છે; ‘શટા’—એવું બે ચિહ્નિત પાઠોમાં છે. કોઈપણ રૂપ ધારણ કરીને, હે વાસુદેવ, એમનો નાશ કરો।
Verse 38
क्षिप्त्वा सुदर्शनञ् चक्रं ज्वालामालातिभीषणम् सर्वदुष्टोपशमनं कुरु देववराच्युत
જ્વાલામાળાથી અતિભયંકર સુદર્શન ચક્ર ફેંકીને, હે અચ્યુત, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, સર્વ દुष્ટ શક્તિઓનું ઉપશમન કરો।
Verse 39
सुदर्शन महाज्वाल च्छिन्धि च्छिन्धि महारव सर्वदुष्टानि रक्षांसि क्षयं यान्तु विभीषण
હે મહાજ્વાલાવાન સુદર્શન! છેદ, છેદ. હે મહારવ! હે વિભીષણ! સર્વ દુષ્ટ રાક્ષસો ક્ષયને પામો।
Verse 40
प्राच्यां प्रतीच्यां च दिशि दक्षिणोत्तरतस् तथा रक्षाङ्करोतु सर्वात्मा नरसिंहः सुगर्जितः
પૂર્વ અને પશ્ચિમ દિશામાં, તેમજ દક્ષિણ અને ઉત્તર તરફથી પણ, સર્વનો અંતરાત્મા, શુભ અને પ્રચંડ ગર્જના કરનાર નરસિંહ રક્ષા કરે।
Verse 41
दिवि भुव्यन्तरीक्षे च पृष्ठतः पार्श्वतोग्रतः रक्षाङ्करोतु भगवान् बहुरूपी जनार्दनः
સ્વર્ગમાં, પૃથ્વી પર અને અંતરિક્ષમાં; પાછળથી, બાજુઓથી અને આગળથી—બહુરૂપી ભગવાન જનાર્દન મારી રક્ષા કરે।
Verse 42
यथा विष्णुर्जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषं तेन सत्येन दुष्टानि शममस्य व्रजन्तु वै
જેમ વિષ્ણુ દેવો, અસુરો અને મનુષ્યો સહિત સમગ્ર જગતમાં વ્યાપી રહ્યા છે, તે જ સત્યના બળે આના/અહીંના દુષ્ટ તત્ત્વો નિશ્ચયે શમન પામે।
Verse 43
यथा विष्णौ स्मृते सद्यः सङ्क्षयं यान्ति पातकाः सत्येन तेन सकलं दुष्टमस्य प्रशाम्यतु
જેમ વિષ્ણુનું સ્મરણ કરતાં જ પાપો તરત નાશ પામે છે, તે જ સત્યના બળે આ વ્યક્તિનું સર્વ અનિષ્ટ સંપૂર્ણ શમન પામે।
Verse 44
परमात्मा यथा विष्णुर्वेदान्तेषु च गीयते तेन सत्येन सकलं दुष्टमस्य प्रशाम्यतु
જેમ વેદાંતોમાં વિષ્ણુને પરમાત્મા તરીકે ગાય છે, તે જ સત્યના બળે આ વ્યક્તિનું સર્વ અનિષ્ટ સંપૂર્ણ શમન પામે।
Verse 45
यथा यज्ञेश्वरो विष्णुर्देवेष्वपि हि गीयते सत्येन तेन सकलं यन्मयोक्तं तथास्तु तत्
જેમ દેવોમાં પણ વિષ્ણુ ‘યજ્ઞેશ્વર’ તરીકે ગવાય છે, તે જ સત્યના બળે મેં કહેલું સર્વ યથાવત્ તેમ જ થાઓ.
Verse 46
शान्तिरस्तु शिवञ्चास्तु दुष्टमस्य प्रशाम्यतु वासुदेवशरीरोत्थैः कुशैर् निर्मथितं मया
શાંતિ થાઓ, શિવમંગલ થાઓ. તેમાં રહેલું દુષ્ટત્વ શમન પામો—વાસુદેવના શરીરમાંથી ઉત્પન્ન કહેવાતા કુશથી મેં તેને ઘસીને નિષ્ક્રિય કર્યું છે.
Verse 47
अपमार्जतु गोविन्दो नरो नारायणस् तथा तथास्तु सर्वदुःखानां प्रशमो जपनाद्धरेः
ગોવિંદ (બધું) દૂર કરે; તેમ જ નર અને નારાયણ પણ. તથાસ્તુ—હરિનામના જપથી સર્વ દુઃખોનું શમન થાય છે.
Verse 48
महाबल इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः स्वर्गर्जितैर् इति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः प्रयान्तु वै इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः कुशैर् निर्णाशितमिति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः अपमार्जनकं शस्त्रं सर्वरोगादिवारणम् अयं हरिः कुशो विष्णुर्हता रोगा मया तव
આ અપમાર્જનક (શુદ્ધિકરણ સાધન) સર્વ રોગાદિ નિવારણ કરનારું ‘શસ્ત્ર’ છે. આ કુશ જ હરિ—વિષ્ણુ છે; તારા રોગો મેં હણ્યા છે.
Frequently Asked Questions
It is a protective and purificatory procedure performed for oneself and others, intended to remove sorrow, sin, disease, poison, and hostile influences by mantra, truth-assertion, and ritual cleansing actions.
Viṣṇu as Vāsudeva/Keśava/Hari is central, with strong emphasis on Sudarśana-cakra and Narasiṃha; the rite also salutes Varāha, Vāmana, Trivikrama, Rāma, Vaikuṇṭha, Nara, and Nārāyaṇa.
By grounding protection in remembrance of Viṣṇu, satya-vākya, and sanctified implements (kuśa identified with Hari), it frames practical healing and warding-off as dharmic purification that supports wellbeing while orienting the mind toward the Supreme Self.