Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 160

Devanagari script

त्वमचिंत्यं महद्भूतमक्षयं लोकसंग्रहे । यामिच्छसि महावीर्य तां तनुं प्रविश स्वकाम्

Transliteration

tvamaciṃtyaṃ mahadbhūtamakṣayaṃ lokasaṃgrahe | yāmicchasi mahāvīrya tāṃ tanuṃ praviśa svakām

Translation

Tu es inconcevable : un principe immense et impérissable qui maintient l’ordre des mondes. Ô héros à la vaillance souveraine, entre dans le corps même que tu désires, selon ta propre volonté.

Word by Word

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• अचिन्त्यम्: inconceivable
• अचिन्त्यम्: Karman (Object complement/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अचिन्त्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; √चिन्त् धातु + यत्, नञ्-पूर्वक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifier)

• महत्: great
• महत्: Karman (Object complement/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• भूतम्: being/entity
• भूतम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भूत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• अक्षयम्: imperishable
• अक्षयम्: Karman (Object complement/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अक्षय (प्रातिपदिक; नञ् + क्षय)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• लोकसंग्रहे: in (the work of) maintaining the world
• लोकसंग्रहे: Adhikarana (Location/Domain/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक) + संग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः, पुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्

• याम्: which (form)
• याम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• इच्छसि: you desire
• इच्छसि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: इष्/इच्छ् (धातु)
• Form: लट्-लकारः, परस्मैपदम्, मध्यम-पुरुषः (2nd), एकवचनम्

• महावीर्य: O great-heroic one
• महावीर्य: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + वीर्य (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयः (great in prowess), पुंलिङ्गः, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्

• ताम्: that
• ताम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• तनुम्: body/form
• तनुम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तनु (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• प्रविश: enter
• प्रविश: Kriya (Command/आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: प्र + विश् (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (Imperative), परस्मैपदम्, मध्यम-पुरुषः, एकवचनम्

• स्वकाम्: desired by yourself / as you wish
• स्वकाम्: Karman (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + काम (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः (one’s own desired), स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तनुम् इति विशेषणम्

Speaker

Brahmā (pitāmaha), contextually addressing Viṣṇu

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ayodhyā (Rāma-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrimage audience (not explicit)

Visual Art Cues

Scene: Brahmā gestures in explanation while addressing Rāma: behind Rāma, a subtle cosmic aura suggests the imperishable principle; the devas listen, and the river reflects a vast, calm light.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Brahmā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Lord freely assumes forms for the welfare of the world while remaining imperishable and beyond thought.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ayodhyā is the sacred setting in which this avatāra-centered praise is framed.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed; the focus is on the doctrine of divine will and world-protection.