Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 39

प्रतीहारेण राजेन्द्र वचसा वारितो जनः । गतः सेनापतिः सैन्यं गृहीत्वा स्वनिकेतनम्

pratīhāreṇa rājendra vacasā vārito janaḥ | gataḥ senāpatiḥ sainyaṃ gṛhītvā svaniketanam

Ô roi éminent, la foule fut retenue par l’ordre du chambellan. Et le chef de l’armée, ayant rassemblé les troupes, se retira vers ses quartiers.

प्रतीहारेणby the doorkeeper/chamberlain
प्रतीहारेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootप्रतीहार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
राजेन्द्रO king
राजेन्द्र:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन; समासः—कर्मधारयः: ‘राजानां इन्द्रः’ (O king of kings)
वचसाby (his) word/order
वचसा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
वारितःwas stopped
वारितः:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeAdjective
Rootवारि (धातु √वृ/√वार् ‘to restrain’) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘निवारितः’ (restrained)
जनःthe crowd/people
जनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
गतःwent
गतः:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘गच्छितः’ (went)
सेनापतिःthe commander
सेनापतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसेना (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः: ‘सेनायाः पतिः’ (commander)
सैन्यम्the army
सैन्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसैन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
गृहीत्वाhaving taken
गृहीत्वा:
Purvakala-kriya (Gerund/पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootग्रह् (धातु) + त्वा (अव्ययकृदन्त)
Formक्त्वान्त (अव्ययकृदन्त) — पूर्वकालक्रिया (having taken)
स्वनिकेतनम्to his own residence/home
स्वनिकेतनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + निकेतन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः: ‘स्वस्य निकेतनम्’ (own residence)

Narrator (Purāṇic reciter, contextually Sūta-like narration)

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra

Type: kshetra

Scene: A chamberlain raises his hand to halt the crowd at the palace gate while the commander gathers soldiers and withdraws; the atmosphere calms as the scene turns inward.

R
rājendra (king)
P
pratīhāra (chamberlain)
S
senāpati (commander)
S
sainya (troops)

FAQs

Dharma includes order and restraint—proper conduct safeguards sacred happenings from disorder.

Prabhāsa Kṣetra, within the Vastrāpathakṣetra Māhātmya setting.

No explicit ritual is stated; the verse depicts courtly regulation supporting the unfolding sacred event.