Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 20

तदा द्वाराणि संरुद्ध्य दश प्राणान्स मुञ्चति । पुण्य पापक्षयं कृत्वा प्राणा गच्छंति योगिनाम् । अणिमादिगुणैश्वर्यं प्राप्नुवंति शिवालये

tadā dvārāṇi saṃruddhya daśa prāṇānsa muñcati | puṇya pāpakṣayaṃ kṛtvā prāṇā gacchaṃti yoginām | aṇimādiguṇaiśvaryaṃ prāpnuvaṃti śivālaye

Alors, ayant scellé les « portes » du corps (les ouvertures des sens), il relâche les dix souffles vitaux. Après avoir épuisé mérite et faute, les prāṇa du yogin s’en vont et parviennent au séjour de Śiva, où ils obtiennent les souveraines perfections yogiques, à commencer par aṇimā (l’infime petitesse).

tadāthen
tadā:
Adverbial (काल)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक-क्रियाविशेषण
dvārāṇidoors/gates (openings)
dvārāṇi:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootdvāra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन (कर्म)
saṃruddhyahaving closed/blocked
saṃruddhya:
Purvakala (पूर्वक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootrudh (धातु) → saṃ-ruddhya (क्त्वान्त)
Formअव्ययभाव-क्त्वा (gerund), पूर्वक्रिया
daśaten
daśa:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootdaśa (संख्याप्रातिपदिक)
Formअव्ययवत्-प्रयोग/विशेषण; द्वितीया-बहुवचनार्थे संख्याविशेषण
prāṇānvital breaths
prāṇān:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootprāṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन (कर्म)
saḥhe
saḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (कर्ता)
muñcatireleases/lets go
muñcati:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootmuc (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
puṇyamerit
puṇya:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootpuṇya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समुच्चयार्थे (पुण्य-पाप)
pāpa-kṣayamdestruction of sin
pāpa-kṣayam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootpāpa (प्रातिपदिक) + kṣaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (कर्म); समासः—पापस्य क्षयः (षष्ठी-तत्पुरुष)
kṛtvāhaving done
kṛtvā:
Purvakala (पूर्वक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootkṛ (धातु) → kṛtvā (क्त्वान्त)
Formअव्ययभाव-क्त्वा (gerund), पूर्वक्रिया
prāṇāḥthe breaths
prāṇāḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootprāṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (कर्ता)
gacchantigo
gacchanti:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootgam (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन
yogināmof yogins
yoginām:
Shashthi-Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootyogin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन (सम्बन्ध)
aṇimā-ādi-guṇa-aiśvaryammastery/power of qualities like aṇimā etc.
aṇimā-ādi-guṇa-aiśvaryam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootaṇimā (प्रातिपदिक) + ādi (अव्यय/प्रातिपदिक) + guṇa (प्रातिपदिक) + aiśvarya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (कर्म); समासः—अणिमादयः गुणाः (तत्पुरुष) + तेषाम् ऐश्वर्यम् (षष्ठी-तत्पुरुष)
prāpnuvantithey attain
prāpnuvanti:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootāp (धातु) + pra-
Formलट्-लकार (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन
śiva-ālayein Śiva’s abode
śiva-ālaye:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootśiva (प्रातिपदिक) + ālaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (अधिकरण); समासः—शिवस्य आलयः (षष्ठी-तत्पुरुष)

Narrator (contextual Purāṇic narration)

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra

Type: kshetra

Listener: Śaunaka-group (frame implied)

Scene: A yogin seated in firm posture, senses withdrawn; subtle channels and ten prāṇas depicted as luminous streams rising and dissolving into a radiant Śiva-ālaya above, with tiny symbols of aṇimā etc. around.

Ś
Śiva
Y
Yogin
A
Aṇimā (siddhi)

FAQs

Mastery of the senses and prāṇa, joined to Śiva-devotion, leads to purification and a yogin’s exalted departure.

Vastrāpathakṣetra within Prabhāsa Khaṇḍa is being praised as a Śiva-centered sacred field conducive to yogic attainment.

A yogic discipline is implied: restraining the ‘doors’ (sense-control/pratyāhāra) and directing prāṇa (prāṇāyāma) toward Śiva.