Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 72

Devanagari script

विरंचिहरसंवादो जन्माहंकारगर्वितः । संक्रुद्धैः क्रियते कोऽद्य चिंतातत्परमानसम्

Transliteration

viraṃciharasaṃvādo janmāhaṃkāragarvitaḥ | saṃkruddhaiḥ kriyate ko'dya ciṃtātatparamānasam

Translation

«La querelle entre Virañci (Brahmā) et Hara (Śiva), enflée d’orgueil de naissance et d’ego—qui donc, aujourd’hui, la ranime avec colère, l’esprit tout entier voué à l’angoisse ?»

Word by Word

• विरञ्चिहरसंवादः: the dialogue between Brahmā (Virañci) and Hara (Śiva)
• विरञ्चिहरसंवादः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विरञ्चि (प्रातिपदिक) + हर (प्रातिपदिक) + संवाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (विरञ्चेः हरेश्च संवादः)

• जन्माहंकारगर्वितः: puffed up with pride of birth and ego
• जन्माहंकारगर्वितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: जन्म (प्रातिपदिक) + अहंकार (प्रातिपदिक) + गर्वित (धातु √गर्व् ‘गर्वे’ क्त-प्रत्यय; प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (जन्मना अहंकारेण च गर्वितः)

• संक्रुद्धैः: by the enraged (ones)
• संक्रुद्धैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: संक्रुद्ध (धातु √क्रुध् ‘कोपे’ क्त-प्रत्यय; प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन; विशेषण (कर्तृ-समूहस्य)

• क्रियते: is done / is being made
• क्रियते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोगः (is done/made)

• कः: who
• कः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक-सर्वनाम

• अद्य: today/now
• अद्य: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• चिन्तातत्परमानसम्: a mind wholly intent on worry
• चिन्तातत्परमानसम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: चिन्ता (प्रातिपदिक) + तत्पर (प्रातिपदिक) + मानस (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (चिन्तायां तत्परं मानसम् = mind intent on worry)

Speaker

Narrator (contextual; the line reads like reported speech within the story)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Nārada, now speaking, gestures in admonition; behind him, a symbolic vignette shows Brahmā (Virañci) and Śiva (Hara) in a tense debate, while the human disputants appear anxious and chastened.

Characters & Entities

• Virañci (Brahmā)
• Hara (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ego and pride of origin ignite conflict; dharma calls for humility, especially in sacred contexts where peace should prevail.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse occurs within the Vastrāpathakṣetra-māhātmya of Prabhāsa, framing events around a sanctified landscape.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is moral-narrative, warning against anger and ego.