Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 23

Devanagari script

शीतातपजलक्लिष्टः शिवस्मरणतत्परः । यदि याति नरो याति स भित्त्वा सूर्यमंडलम्

Transliteration

śītātapajalakliṣṭaḥ śivasmaraṇatatparaḥ | yadi yāti naro yāti sa bhittvā sūryamaṃḍalam

Translation

Accablé par le froid, la chaleur et la pluie, mais tout entier voué au souvenir de Śiva—si l’homme marche ainsi, il atteint le but, perçant même la sphère du soleil.

Word by Word

• शीत: cold
• शीत: —
• Type: Noun
• Root: शीत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासाङ्ग)

• आतप: heat / sunshine
• आतप: —
• Type: Noun
• Root: आतप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासाङ्ग)

• जल: water
• जल: —
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासाङ्ग)

• क्लिष्टः: afflicted
• क्लिष्टः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: क्लिश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकाले कर्मणि कृदन्तः (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासे ‘शीतातपजलक्लिष्टः’ = तैः क्लिष्टः

• शिवस्मरण: remembrance of Shiva
• शिवस्मरण: —
• Type: Noun
• Root: शिव + स्मरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासाङ्ग); षष्ठी-तत्पुरुषः (शिवस्य स्मरणम्)

• तत्परः: intent on / devoted to
• तत्परः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तत्पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘तत्’ विषये परः = तत्पर

• यदि: if
• यदि: —
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: सम्बन्ध-निपात (conditional particle)

• याति: goes
• याति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• याति: goes
• याति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भित्त्वा: having pierced / breaking through
• भित्त्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: भिद् (धातु) + त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Absolutive/Gerund)

• सूर्यमण्डलम्: the solar orb
• सूर्यमण्डलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सूर्य + मण्डल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative, 2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सूर्यस्य मण्डलम्)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Nṛpa (king)

Visual Art Cues

Scene: A lone pilgrim, weather-beaten by alternating sun and rain, walks toward a Śiva shrine; above, a radiant solar orb is symbolically ‘pierced’ by a vertical path of light rising from the pilgrim’s heart to the heavens.

Characters & Entities

• Śiva
• Sūrya-maṇḍala (solar sphere)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Remembrance of Śiva (smaraṇa) turns suffering into liberation-oriented tapas, enabling transcendence beyond worldly limits.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Vastrāpatha-kṣetra, through the exalted fruit promised to the hardship-bearing pilgrim devoted to Śiva.

What ritualistic prescription is mentioned?

Maintain unwavering Śiva-smaraṇa while enduring the natural hardships of the journey.