Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 16

Devanagari script

एतद्वस्त्रापथं क्षेत्रं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् । क्षेत्रस्य विस्तरो ज्ञेयो योजनानां चतुष्टयम्

Transliteration

etadvastrāpathaṃ kṣetraṃ bhuktimuktipradāyakam | kṣetrasya vistaro jñeyo yojanānāṃ catuṣṭayam

Translation

Ce champ sacré de Vastrāpatha accorde à la fois la jouissance du monde et la délivrance; l’étendue du champ doit être connue comme étant de quatre yojanas.

Word by Word

• एतत्: this
• एतत्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (neuter, nominative/accusative singular); विशेषणम्

• वस्त्रापथम्: Vastrāpatha (name of the place/route)
• वस्त्रापथम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: वस्त्र + आपथ (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (neuter, accusative singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (वस्त्रस्य आपथः)

• क्षेत्रम्: sacred field/holy place
• क्षेत्रम्: Samānādhikaraṇa (Apposition)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (neuter, nominative/accusative singular)

• भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्: granting enjoyment and liberation
• भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: भुक्ति + मुक्ति + प्रदायक (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्; समासः (भुक्तिं च मुक्तिं च प्रददाति इति)

• क्षेत्रस्य: of the sacred field
• क्षेत्रस्य: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (genitive singular)

• विस्तरः: extent
• विस्तरः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: विस्तर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (masculine, nominative singular)

• ज्ञेयः: is to be known
• ज्ञेयः: Vidhi/Predicate (Predicative)
• Type: Adjective
• Root: ज्ञा (धातु) + यत् (कृत्) → ज्ञेय (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-विशेषणम्; यत्-प्रत्ययान्तः (gerundive: 'to be known')

• योजनानाम्: of yojanas
• योजनानाम्: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: योजन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन (genitive plural)

• चतुष्टयम्: a set of four
• चतुष्टयम्: Predicate Noun (Pradhāna-vidheya)
• Type: Noun
• Root: चतुष्टय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (neuter, nominative singular)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King (bhūpati)

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim’s panoramic vision of Vastrāpatha: boundary stones/flags marking four yojanas, central Śiva presence as subtle linga-light, devotees performing pradakṣiṇā, rivers and sangam framing the sacred field.

Characters & Entities

• Vastrāpatha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A true tīrtha harmonizes dharma in this life (bhukti) with the highest aim beyond it (mukti).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Vastrāpatha-kṣetra in the Prabhāsa-khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is commanded; the verse states the spiritual fruits and the kṣetra’s measure.