Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 27

Devanagari script

तिस्रः कोट्योऽर्द्धकोटिश्च क्षेत्रे प्रोक्ता विभागतः । यात्रा तु त्रिविधा ज्ञेया तां शृणुष्व वरानने

Transliteration

tisraḥ koṭyo'rddhakoṭiśca kṣetre proktā vibhāgataḥ | yātrā tu trividhā jñeyā tāṃ śṛṇuṣva varānane

Translation

Dans ce lieu sacré, selon les divisions, il est dit qu’il y a trois crores et un demi-crore de tīrthas. La yātrā, le pèlerinage, doit être connue comme triple — écoute-la, ô belle au visage gracieux.

Word by Word

• तिस्रः: three (feminine plural)
• तिस्रः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; संख्याविशेषण (numeral adjective)

• कोट्यः: crores
• कोट्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कोटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन

• अर्द्धकोटिः: half-crore
• अर्द्धकोटिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अर्द्ध (प्रातिपदिक) + कोटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (अर्द्धस्य कोटिः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• क्षेत्रे: in the sacred field (kṣetra)
• क्षेत्रे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• प्रोक्ताः: are said/declared
• प्रोक्ताः: Karma (Predicate/कर्म-सम्बन्धः; passive predicate)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; पुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग-सामान्यरूपेण (contextually agrees with कोट्यः)

• विभागतः: according to division
• विभागतः: Sambandha (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: विभाग (प्रातिपदिक) + तस् (अव्यय-प्रत्यय)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (adverbial: 'by division/according to division')

• यात्रा: pilgrimage/journey
• यात्रा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यात्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle; contrast/emphasis)

• त्रिविधा: threefold
• त्रिविधा: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (प्रातिपदिक) + विध (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुषार्थे 'त्रयः विधाः यस्याः सा' (threefold)

• ज्ञेया: should be known
• ज्ञेया: Predicate (Vidheyā/विधेय)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु) → ज्ञेय (कृदन्त, तव्यत्/यत्-प्रत्यय)
• Form: विधिलिङ्गार्थक-कर्तव्यता (gerundive), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'ज्ञातव्या'

• ताम्: that (it)
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• शृणुष्व: listen
• शृणुष्व: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; आत्मनेपद

• वरानने: O fair-faced lady
• वरानने: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वरानना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; कर्मधारय (वरा आनना यस्याः सा)

Speaker

Śiva (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (threefold yātrā system)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (addressed as varānanā)

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim’s guide tableau: three colored paths (Raudrī, Vaiṣṇavī, Brāhmī) winding through the Prabhāsa landscape, each path marked with deity emblems and clusters of tīrthas; Skanda points as Devī listens.

Characters & Entities

• Prabhāsa-kṣetra
• Tīrthas
• Trividhā-yātrā (threefold pilgrimage)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred geography is structured: Prabhāsa’s merit is accessed through ordered divisions and prescribed pilgrimage-circuits.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra broadly, with emphasis on its internally divided tīrtha-network and yātrā routes.

What ritualistic prescription is mentioned?

A threefold yātrā is introduced (details follow in subsequent verses), indicating an organized pilgrimage practice.