Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 73

नाम्ना यत्प्राङ्मुखं तीर्थं सरस्वत्यास्तटे स्थितम् । मांडव्येश्वरनाम्ना वै यत्रेशः संप्रतिष्ठितः

nāmnā yatprāṅmukhaṃ tīrthaṃ sarasvatyāstaṭe sthitam | māṃḍavyeśvaranāmnā vai yatreśaḥ saṃpratiṣṭhitaḥ

Il est un tīrtha nommé Prāṅmukha, situé sur la rive de la Sarasvatī. Là, le Seigneur est établi sous le nom de Māṇḍavyeśvara.

नाम्नाby name, as called
नाम्ना:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन (Instrumental singular; ‘by name/as named’)
यत्which
यत्:
Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (relative pronoun agreeing with तीर्थम्)
प्राङ्मुखम्east-facing
प्राङ्मुखम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्राङ्-मुख (प्रातिपदिक; प्राङ् + मुख)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘पूर्वाभिमुखम्’ (neuter sg qualifying तीर्थम्)
तीर्थम्sacred ford/place of pilgrimage
तीर्थम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Nom/Acc singular)
सरस्वत्याःof Sarasvatī
सरस्वत्याः:
Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (Genitive singular)
तटेon the bank
तटे:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (Locative singular)
स्थितम्situated
स्थितम्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘स्थितम्’ (Past participle)
माण्डव्येश्वरनाम्नाby the name Māṇḍavyeśvara
माण्डव्येश्वरनाम्ना:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमाण्डव्य-ईश्वर-नामन् (प्रातिपदिक; माण्डव्य + ईश्वर + नामन्)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन (Instrumental singular; ‘by the name Māṇḍavyeśvara’)
वैindeed
वै:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय/पादपूरण (emphatic particle)
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (relative adverb: where)
ईशःthe Lord (Śiva)
ईशः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Nominative singular)
संप्रतिष्ठितःis established
संप्रतिष्ठितः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-प्र-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘स्थापितः’ (Past passive participle)

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha: Prāṅmukha-tīrtha (with Māṇḍavyeśvara)

Type: ghat

Listener: Devī

Scene: An east-facing Śiva shrine on the Sarasvatī bank; morning sun rays from the east; a liṅga labeled Māṇḍavyeśvara; pilgrims offering bilva leaves with the river flowing beside.

P
Prāṅmukha Tīrtha
S
Sarasvatī River
M
Māṇḍavyeśvara (Śiva)

FAQs

A tīrtha is not merely water and land; it is sanctified by the presence and establishment of Īśa (Śiva) in a named form.

Prāṅmukha Tīrtha on the Sarasvatī, with the Māṇḍavyeśvara installation.

Implied worship at Māṇḍavyeśvara; no explicit vrata or dāna is prescribed in this verse.