Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 67

ईश्वर उवाच । दक्षिणां दिशमास्थाय पुनः पश्चान्मुखी तदा । सरस्वती महादेवी वडवानलधारिणी । तदुत्तरे तटे तीर्थमेकद्वारमिति स्मृतम्

īśvara uvāca | dakṣiṇāṃ diśamāsthāya punaḥ paścānmukhī tadā | sarasvatī mahādevī vaḍavānaladhāriṇī | taduttare taṭe tīrthamekadvāramiti smṛtam

Īśvara dit : «Ayant pris la direction du sud, Sarasvatī Mahādevī — elle qui porte le feu sous-marin, Vaḍavānala — se tourna de nouveau vers l’ouest. Sur sa rive nord se trouve un tīrtha renommé, appelé Ekadvāra.»

īśvaraḥĪśvara (Lord Śiva)
īśvaraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootīśvara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
dakṣiṇāmsouthern
dakṣiṇām:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootdakṣiṇā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (diśam)
diśamdirection
diśam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdiś (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
āsthāyahaving taken/approached
āsthāya:
Pūrvakāla (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootā + sthā (धातु)
Formक्त्वा (absolutive/gerund)
punaḥagain
punaḥ:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
Formअव्यय, पुनरावृत्तिबोधक (adverb)
paścāt-mukhīwest-facing
paścāt-mukhī:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootpaścāt (अव्यय) + mukhī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; अव्ययीभाव (paścāt = westward) + mukhī; विशेषण (sarasvatī)
tadāthen/at that time
tadā:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (adverb: at that time)
sarasvatīSarasvatī
sarasvatī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsarasvatī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
mahā-devīthe great goddess
mahā-devī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + devī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समानाधिकरण-कर्मधारय; sarasvatī इति समानाधिकरण
vaḍavā-anala-dhāriṇībearing the submarine fire (vaḍavānala)
vaḍavā-anala-dhāriṇī:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootvaḍavā (प्रातिपदिक) + anala (प्रातिपदिक) + dhāriṇī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; वडवायाः अनलः (षष्ठी-तत्पुरुष) + धारी (उपपद-तत्पुरुष); विशेषण (sarasvatī)
tad-uttareon its northern (side)
tad-uttare:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + uttara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; तस्य उत्तरः (षष्ठी-तत्पुरुष); विशेषण (taṭe)
taṭeon the bank
taṭe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Roottaṭa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
tīrthama sacred ford/place
tīrtham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottīrtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
eka-dvāram(named) Ekadvāra / one-gated
eka-dvāram:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rooteka (प्रातिपदिक) + dvāra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारय (one + gate/door); tīrtham इति विशेषण/नाम
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formइति-कारक अव्यय (quotative particle)
smṛtamis remembered/called
smṛtam:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootsmṛ (धातु)
Formक्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive sense)

Śiva (Īśvara) (explicit)

Tirtha: Ekadvāra

Type: ghat

Scene: Sarasvatī as a radiant river-goddess turns to face west; on her northern bank a marked ford-gate (ekadvāra) is indicated, with pilgrims orienting by the cardinal directions.

Ś
Śiva (Īśvara)
S
Sarasvatī
V
Vaḍavānala
E
Ekadvāra Tīrtha

FAQs

Divine speech maps sacred geography: the river’s very course becomes a revelation establishing tīrthas for human uplift.

Ekadvāra Tīrtha, located on the northern bank of Sarasvatī in Prabhāsa-kṣetra.

No direct prescription is stated; by context, tīrtha-sevana such as snāna and pilgrimage is implied.