Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 109

नापुण्यवद्भिः संप्राप्तुं पुंभिः शक्या महानदी । प्राची सरस्वती देवि सर्वत्र च सुदुर्लभा । विशेषेण कुरुक्षेत्रे प्रभासे पुष्करे तथा

nāpuṇyavadbhiḥ saṃprāptuṃ puṃbhiḥ śakyā mahānadī | prācī sarasvatī devi sarvatra ca sudurlabhā | viśeṣeṇa kurukṣetre prabhāse puṣkare tathā

Ce grand fleuve ne peut être atteint par des hommes dépourvus de mérite. L’antique Sarasvatī, ô Déesse, celle qui s’écoule vers l’orient, est d’une rareté extrême à rencontrer partout—surtout à Kurukṣetra, à Prabhāsa et de même à Puṣkara.

not
:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negation)
अपुण्यवत्भिःby the unmeritorious
अपुण्यवत्भिः:
Karana (Agent-instrument/करण)
TypeNoun
Rootअ + पुण्यवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन; ‘पुण्यवत्’ (meritorious) इत्यस्य नकारार्थक-उपसर्गेण निषेधः
संप्राप्तुम्to reach/attain
संप्राप्तुम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeVerb
Rootसम् + प्र + आप् (धातु)
Formकृदन्तः—तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive); प्राप्तुं = to reach/obtain
पुंभिःby men/people
पुंभिः:
Karana (Agent-instrument/करण)
TypeNoun
Rootपुम्स् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
शक्याpossible (to be reached)
शक्या:
Kriya (Predicate adjective/क्रिया)
TypeAdjective
Rootशक्य (प्रातिपदिक; √शक्)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; साध्यत्व/समर्थ्यवाचक (possible)
महानदीthe great river
महानदी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा + नदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (महती नदी)
प्राचीeastern/ancient
प्राची:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्राची (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘सरस्वती’ इत्यस्य विशेषणम् (eastern/ancient)
सरस्वतीSarasvatī
सरस्वती:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
देविO goddess
देवि:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
सर्वत्रeverywhere
सर्वत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb: everywhere)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
सुदुर्लभाvery difficult to find
सुदुर्लभा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु + दुर्लभ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘सरस्वती’ इत्यस्य विशेषणम् (very hard to obtain)
विशेषेणespecially
विशेषेण:
Sambandha (Adverbial-instrument/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootविशेष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभाववत् प्रयोगः (especially)
कुरुक्षेत्रेin Kurukṣetra
कुरुक्षेत्रे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकुरुक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
प्रभासेin Prabhāsa
प्रभासे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्रभास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
पुष्करेin Puṣkara
पुष्करे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपुष्कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formसमुच्चय/प्रकारार्थक-अव्यय (likewise/also)

Sūta (deduced)

Tirtha: Prācī Sarasvatī (with special presence at Kurukṣetra, Prabhāsa, Puṣkara)

Type: kshetra

Listener: Devī

Scene: A map-like sacred vision: three luminous pilgrimage nodes—Kurukṣetra plain, Prabhāsa seashore, Puṣkara lake—connected by a faint riverine thread of Sarasvatī; pilgrims approach only as their merit ‘lights up’ the path.

S
Sarasvatī
K
Kurukṣetra
P
Prabhāsa
P
Puṣkara

FAQs

Pilgrimage fruits depend on inner merit (puṇya); sacred encounters are portrayed as earned through dharmic life.

Sarasvatī-associated tīrthas, with special emphasis on Kurukṣetra, Prabhāsa, and Puṣkara.

No direct rite is stated; the verse frames access to the tīrtha as contingent on puṇya.