Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 67

Devanagari script

इत्युक्तस्तैस्तदा देवः स्थलकेऽस्मिन्सदा स्थितः । कृते रत्नमयं देवि त्रेतायां च हिरण्मयम्

Transliteration

ityuktastaistadā devaḥ sthalake'sminsadā sthitaḥ | kṛte ratnamayaṃ devi tretāyāṃ ca hiraṇmayam

Translation

Ainsi interpellé par eux, le Deva demeura à jamais en ce Sthalaka. Ô Devī, à l’âge de Kṛta, (la forme/le séjour sacré) était de joyaux ; et à l’âge de Tretā, il était d’or.

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)

• उक्तः: having been addressed/said
• उक्तः: Kriya (Predicative/क्रिया-विशेष)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (Past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तैः: by them
• तैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• देवः: the god (Śiva)
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्थलके: in Sthalaka (this place)
• स्थलके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्थलक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• सदा: always
• सदा: Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb)

• स्थितः: remained/was stationed
• स्थितः: Kriya (Predicative/क्रिया-विशेष)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (Past participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कृते: in the Kṛta (Satya) yuga
• कृते: Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कृत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; युगवाचक (in the Kṛta age)

• रत्नमयम्: made of jewels
• रत्नमयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: रत्न-मय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—रत्नैः मयम् (तृतीया-तत्पुरुष)

• देवि: O Goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• त्रेतायाम्: in the Tretā yuga
• त्रेतायाम्: Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: त्रेता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; युगवाचक

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• हिरण्मयम्: made of gold
• हिरण्मयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: हिरण्-मय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—हिरणेन मयम् (तृतीया-तत्पुरुष)

Speaker

Īśvara (Śiva) (narrative voice addressing Devī is explicit: 'devi')

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sthalaka / Sthalakeśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (addressed: ‘devī’)

Visual Art Cues

Scene: Śiva remains forever at Sthalaka; the shrine/abode is described as jewel-made in Kṛta-yuga and gold-made in Tretā-yuga, suggesting shifting cosmic aesthetics while the deity’s seat endures.

Characters & Entities

• Deva (Śiva)
• Devī
• Sthalaka
• Kṛta-yuga
• Tretā-yuga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The sanctity of a kṣetra endures across yugas, though its outward splendor may vary with time.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Sthalaka (Sthalakeśvara’s abode) within Prabhāsa-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

None here; this verse gives a yuga-based characterization of the site’s sacred manifestation.