Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 67

Devanagari script

नागानामधिपश्चाहं पातालतलवासिनाम् । त्वं नागी नागराजोऽहं सहस्रफणभूषितः

Transliteration

nāgānāmadhipaścāhaṃ pātālatalavāsinām | tvaṃ nāgī nāgarājo'haṃ sahasraphaṇabhūṣitaḥ

Translation

Je suis le suzerain des Nāgas qui demeurent dans les royaumes de Pātāla. Toi, tu es la Nāgī, la reine-serpent; moi, je suis le roi des Nāgas, paré de mille capuchons.

Word by Word

• नागानाम्: of the nāgas (serpents)
• नागानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th); बहुवचन (Plural)

• अधिपः: lord, ruler
• अधिपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अधिप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st); एकवचन (Singular)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st); एकवचन (Singular)

• पातालतलवासिनाम्: of the dwellers in the nether regions
• पातालतलवासिनाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पाताल + तल + वासिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th); बहुवचन (Plural); समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (those dwelling on the nether-world levels)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st); एकवचन (Singular)

• नागी: female nāga (serpentess)
• नागी: Predicate complement (सम्बोधन/विशेष्य-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नागी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st); एकवचन (Singular)

• नागराजः: king of the nāgas
• नागराजः: Predicate complement
• Type: Noun
• Root: नाग + राज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st); एकवचन (Singular); समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (king of nāgas)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st); एकवचन (Singular)

• सहस्रफणभूषितः: adorned with a thousand hoods
• सहस्रफणभूषितः: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सहस्र + फण + भूषित (भूष् धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st); एकवचन (Singular); क्त-प्रत्ययान्त (past participle); समासः—तत्पुरुष (adorned with thousand hoods)

Speaker

Śiva (deduced from śaiva identity-statements within Prabhāsakṣetra-māhātmya context)

Characters & Entities

• Śiva
• Devī
• Nāgas
• Pātāla
• Nāgarāja

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divinity pervades even the subterranean and liminal realms; the sacred encompasses all worlds and beings.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra, whose Māhātmya integrates cosmic and mythic domains to magnify the kṣetra’s greatness.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is descriptive praise through cosmic identifications.