Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 72

येनैकादशसंख्यानि यंत्रितानींद्रियाणि वै । स तीर्थफलमाप्नोति नरोऽन्यः क्लेशभाग्भवेत्

yenaikādaśasaṃkhyāni yaṃtritānīṃdriyāṇi vai | sa tīrthaphalamāpnoti naro'nyaḥ kleśabhāgbhavet

Celui qui, en vérité, maîtrise les onze facultés—lui obtient le fruit du tīrtha. Tout autre ne fait que partager la peine.

येनby whom/whereby
येन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/तृतीया), एकवचन; सर्वनाम
एकादशसंख्यानिnumbering eleven
एकादशसंख्यानि:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएकादश + संख्या (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), बहुवचन; विशेषणम् (इन्द्रियाणि); समासः तत्पुरुषः (एकादश संख्या यस्य)
यंत्रितानिrestrained
यंत्रितानि:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootयन्त्रित (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (इन्द्रियाणि)
इन्द्रियाणिsenses
इन्द्रियाणि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), बहुवचन
वैindeed
वै:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
he
:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम
तीर्थफलम्fruit of pilgrimage
तीर्थफलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतीर्थ + फल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (तीर्थस्य फलम्)
आप्नोतिattains
आप्नोति:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootआप् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
नरःa man
नरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन
अन्यःother (one)
अन्यः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषणम् (नरः)
क्लेशभाग्a sharer of suffering
क्लेशभाग्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootक्लेश + भाग् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषणम् (अन्यः/नरः); समासः तत्पुरुषः (क्लेशस्य भागी)
भवेत्would be
भवेत्:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

Skanda (deduced: Prabhāsa Khaṇḍa Māhātmya narration)

Tirtha: Prabhāsa-tīrtha (within Prabhāsa-kṣetra)

Type: kshetra

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Scene: A pilgrim sits in meditation near the Prabhāsa shore/ghāṭa, with eleven symbolic lotuses or subtle icons representing faculties being ‘reined in’; in contrast, other travelers appear weary, burdened by heat and dust, signifying mere hardship without restraint.

I
indriya (faculties)
T
tīrtha

FAQs

The real fruit of pilgrimage arises from inner restraint; without self-control, travel becomes mere exertion.

Prabhāsa Kṣetra, presented as yielding tīrtha-phala when approached with disciplined conduct.

Not a single rite, but the essential discipline of restraining the ‘eleven’ faculties (indriyas) as prerequisite for merit.