Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 40

Devanagari script

अरुंधत्युवाच । बिसतंतुर्यथा नित्यं समंतान्नालसंस्थितः । तृष्णा चैवमनाद्यंता तथा देहाश्रिता सदा

Transliteration

aruṃdhatyuvāca | bisataṃturyathā nityaṃ samaṃtānnālasaṃsthitaḥ | tṛṣṇā caivamanādyaṃtā tathā dehāśritā sadā

Translation

Arundhatī dit : De même que la fibre du lotus demeure toujours répandue dans toute la tige du lotus, ainsi la soif du désir (tṛṣṇā), sans commencement ni fin, s’attache sans cesse au corps.

Word by Word

• अरुन्धती: Arundhatī
• अरुन्धती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अरुन्धती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• बिस-तन्तुः: the lotus-fibre
• बिस-तन्तुः: Upamana (Standard of comparison/उपमान)
• Type: Noun
• Root: बिस (प्रातिपदिक) + तन्तु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (बिसस्य तन्तुः)

• यथा: as/just like
• यथा: Avyaya (Comparative marker)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; उपमानवाचक-अव्यय (comparative ‘as/like’)

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Adhikarana (Adverbial locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावेन क्रियाविशेषणम् (adverbial accusative)

• समन्तात्: on all sides
• समन्तात्: Desha-adhikarana (Spatial adverbial/देशाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: समन्त (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम्; तसिल्-प्रत्ययान्तम् (ablatival adverb) = ‘on all sides/from all around’

• नाल-संस्थितः: situated in the stalk
• नाल-संस्थितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नाल (प्रातिपदिक) + सम्-√स्था (धातु) → संस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; क्त-कृदन्तः ‘संस्थित’ = situated; समासः—तत्पुरुषः (नाले संस्थितः)

• तृष्णा: craving/thirst
• तृष्णा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तृष्णा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्

• च: and
• च: Avyaya (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• एवम्: thus/in this way
• एवम्: Avyaya (Adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; प्रकारवाचक (manner adverb)

• अनादि-अन्ता: beginningless (and) ending (i.e., without beginning, with an end)
• अनादि-अन्ता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनादि (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; समासः—कर्मधारयः (अनादिः च अन्तः च यस्याः/या) = beginningless and ending

• तथा: likewise
• तथा: Avyaya (Adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; तुल्यतावाचक (so/likewise)

• देह-आश्रिता: resting on the body
• देह-आश्रिता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: देह (प्रातिपदिक) + आ-√श्रि (धातु) → आश्रित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; क्त-कृदन्तः ‘आश्रित’ = dependent on/attached to; समासः—तत्पुरुषः (देहम् आश्रिता)

• सदा: always
• सदा: Kala-adhikarana (Temporal adverbial/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

Speaker

Arundhatī

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sages/pilgrims (contextual)

Visual Art Cues

Scene: Arundhatī teaches with a lotus in hand: she draws out fine lotus-fibre from the stalk, showing how it runs throughout—symbolizing craving clinging to the body.

Characters & Entities

• Arundhatī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Craving is deeply interwoven with bodily identification; liberation requires disentangling from that attachment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching is placed in the Prabhāsa-kṣetra māhātmya narrative, encouraging inner cleansing alongside pilgrimage.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; it urges awareness and renunciation of tṛṣṇā.