Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि हिरण्यापार्श्वतः स्थितम् । प्रत्युक्तं नागरादित्यं सर्वव्याधिविनाशनम्

Transliteration

īśvara uvāca | tato gacchenmahādevi hiraṇyāpārśvataḥ sthitam | pratyuktaṃ nāgarādityaṃ sarvavyādhivināśanam

Translation

Īśvara dit : « Ensuite, ô grande Déesse, qu’on se rende à Nāgarāditya, établi près de la Hiraṇyā. Cet Āditya vénérable est renommé comme le destructeur de toutes les maladies. »

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara
• ईश्वरः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Speech act/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• ततः: then
• ततः: Apadana/Sequence (Source/क्रम)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रम/अपादानार्थक (then/from there)

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• महादेवि: O great goddess
• महादेवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महादेवी (प्रातिपदिक)
• Form: समासः कर्मधारयः (महा + देवी); स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• हिरण्यापार्श्वतः: from/by the side of Hiraṇyā
• हिरण्यापार्श्वतः: Adhikarana (Proximity/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: हिरण्या (प्रातिपदिक) + पार्श्व (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित/अव्ययीभाव-प्राय)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; अव्यय (ablatival adverb)

• स्थितम्: situated
• स्थितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; (गन्तव्यं स्थानं) इति विशेषणम्

• प्रत्युक्तम्: responding/answering (to prayers)
• प्रत्युक्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रति+वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; (तीर्थ/देवता) इति विशेषणम्

• नागरादित्यम्: Nāgarāditya (a form/shrine of the Sun)
• नागरादित्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नागर (प्रातिपदिक) + आदित्य (प्रातिपदिक)
• Form: समासः तत्पुरुषः (नागरः आदित्यः/नागर-नामकः आदित्यः); पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सर्वव्याधिविनाशनम्: destroyer of all diseases
• सर्वव्याधिविनाशनम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + व्याधि (प्रातिपदिक) + विनाशन (प्रातिपदिक)
• Form: समासः तत्पुरुषः (सर्वेषां व्याधीनां विनाशनम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; नागरादित्यम् इति विशेषणम्

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Nāgarāditya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Śiva (Īśvara) instructs Devī on the next pilgrimage stop: a radiant Sun-deity shrine labeled Nāgarāditya beside the flowing Hiraṇyā; pilgrims approach with folded hands, offering water (arghya).

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Mahādevī (Pārvatī)
• Nāgarāditya
• Hiraṇyā
• Āditya (Sūrya)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Faithful pilgrimage to a sanctified Sūrya-site is praised as a dharmic path to bodily and spiritual purification, including relief from disease.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Nāgarāditya, a Sun-associated sacred spot in Prabhāsa Kṣetra, located near the place called Hiraṇyā.

What ritualistic prescription is mentioned?

A clear prescription of pilgrimage—‘one should go’ (gacchet)—to the Nāgarāditya site for its healing merit.