Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 9

Devanagari script

ग्रामादिदेशसंयुक्ताः स्थिताः सागरमध्यगाः । एक एव स्थितस्तेषां कुमार्याख्यस्तु सांप्रतम्

Transliteration

grāmādideśasaṃyuktāḥ sthitāḥ sāgaramadhyagāḥ | eka eva sthitasteṣāṃ kumāryākhyastu sāṃpratam

Translation

Pourvus de villages et d’autres établissements, ils se tenaient au milieu de la mer. Mais à présent, d’entre eux, un seul demeure : celui qu’on nomme Kumāryā.

Word by Word

• ग्रामादि: villages and the like
• ग्रामादि: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: ग्राम + आदि (प्रातिपदिक-समास)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन (समासपूर्वपद-रूपेण); तत्पुरुष (ग्रामः आदिः यस्य/ग्रामादि = villages etc.)

• देश: regions
• देश: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: देश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन (समासपूर्वपद-रूपेण)

• संयुक्ताः: connected, associated
• संयुक्ताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-युज् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; विशेषण (द्वीपाः—अनुक्त)

• स्थिताः: situated, remaining
• स्थिताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; विशेषण (द्वीपाः—अनुक्त)

• सागर: of the ocean
• सागर: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: सागर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी (6th), एकवचन (समासपूर्वपद-रूपेण)

• मध्यगाः: lying in the middle (of the ocean)
• मध्यगाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मध्य + ग (गम् धातु) + ट (प्रत्यय) (प्रातिपदिक-समास)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), बहुवचन; उपपद-तत्पुरुष/कृदन्त (मध्यं गच्छन्ति/गताः); विशेषण (द्वीपाः—अनुक्त)

• एकः: one
• एकः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; संख्याविशेषण

• एव: only, indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-निपात (particle)

• स्थितः: remains, is situated
• स्थितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; विशेषण (एकः/द्वीपः)

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी (6th), बहुवचन; सर्वनाम

• कुमार्याख्यः: called ‘Kumārī’
• कुमार्याख्यः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कुमारी + आख्य (प्रातिपदिक-समास)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (कुमार्याः आख्यः = named ‘Kumārī’); विशेषण (स्थितः/द्वीपः)

• तु: however/indeed
• तु: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अवधारण/विरोधार्थक-निपात (particle)

• सांप्रतम्: at present, now
• सांप्रतम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सांप्रतम् (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb: at present/now)

Speaker

Śiva (addressing Pārvatī)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kumāryā (surviving dvīpa)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: Submerged rooftops and temple spires faintly visible beneath translucent waves; above, Kumāryā stands with a small cluster of living villages; the narrator points to the sea as Devī listens.

Characters & Entities

• Kumāryā (dvīpa)
• Ocean (Sāgara)
• Villages/settlements (Grāma)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even when worlds change, dharmic memory preserves what remains; the surviving sacred region becomes a living witness to Purāṇic history.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kumāryā (as a named dvīpa/region) is emphasized as the one that remains.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is descriptive geography.