Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 9

Devanagari script

चाक्षुषस्यान्तरेऽतीते प्राप्ते वैवस्वतेऽन्तरे । दक्षापमानात्संजाता तदा पर्वतपुत्रिका

Transliteration

cākṣuṣasyāntare'tīte prāpte vaivasvate'ntare | dakṣāpamānātsaṃjātā tadā parvataputrikā

Translation

Lorsque le Manvantara de Cākṣuṣa fut passé et que survint le Manvantara de Vaivasvata, alors—née de l’affront de Dakṣa—la Fille de la Montagne se manifesta de nouveau.

Word by Word

• चाक्षुषस्य: of Cākṣuṣa (Manu)
• चाक्षुषस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: चाक्षुष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; मन्वन्तर-विशेषणम्

• अन्तरे: in the interval; during (the manvantara)
• अन्तरे: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘within/during’

• अतीते: having passed
• अतीते: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अति-इ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘having passed’ (agreeing with अन्तरे)

• प्राप्ते: having come; having arrived
• प्राप्ते: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र-आप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘having arrived/come’ (agreeing with अन्तरे)

• वैवस्वते: of Vaivasvata (Manu)
• वैवस्वते: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वैवस्वत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; वैवस्वत-मन्वन्तरस्य

• अन्तरे: in the interval; during
• अन्तरे: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• दक्षापमानात्: from Dakṣa’s insult
• दक्षापमानात्: Hetu/Apadana (Cause/Source/हेतु/अपादान)
• Type: Noun
• Root: दक्ष-अपमान (प्रातिपदिक; दक्ष + अपमान)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (दक्षस्य अपमानम्)

• संजाता: was born; arose
• संजाता: Kriya (Result state/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: सम्-जन् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘born/arisen’

• तदा: then
• तदा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (then)

• पर्वतपुत्रिका: the mountain’s daughter (Pārvatī)
• पर्वतपुत्रिका: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पर्वत-पुत्रिका (प्रातिपदिक; पर्वत + पुत्रिका)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (पर्वतस्य पुत्रिका)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: A cosmic narration: the passing of Cākṣuṣa Manvantara and the advent of Vaivasvata; from the wound of Dakṣa’s insult arises the Mountain’s Daughter—Devī’s renewed embodiment.

Characters & Entities

• Cākṣuṣa Manu
• Vaivasvata Manu
• Dakṣa
• Parvataputrikā (Pārvatī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic events unfold within cosmic cycles; even suffering and insult (apamāna) become causes in the divine order leading to renewed manifestation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra is the narrative setting; this verse supplies mythic chronology supporting the māhātmya’s authority.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is primarily cosmological and etiological (origin-explaining).