Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 64

Devanagari script

सतां सन्तो गतिर्नान्या स्त्रीणां भर्ता सदा गतिः । वेदो वर्णाश्रमाणां च शिष्याणां च गतिर्गुरुः

Transliteration

satāṃ santo gatirnānyā strīṇāṃ bhartā sadā gatiḥ | vedo varṇāśramāṇāṃ ca śiṣyāṇāṃ ca gatirguruḥ

Translation

« Pour les vertueux, les hommes de bien sont l’unique refuge ; pour les femmes, l’époux est toujours refuge. Pour ceux qui vivent selon l’ordre des varṇa et des āśrama, le Veda est refuge ; et pour les disciples, le guru est refuge. »

Word by Word

• सताम्: of the good (people)
• सताम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (Plural)

• सन्तः: the virtuous (saints)
• सन्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सन्त्/सत् (प्रातिपदिक; वर्तमानकृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन

• गतिः: refuge; goal; way
• गतिः: Pradhāna-pada (Predicate nominative/विधेय)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (Qualifier/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• अन्या: other
• अन्या: Viśeṣaṇa (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘गतिḥ’)

• स्त्रीणाम्: of women
• स्त्रीणाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• भर्ता: husband
• भर्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सदा: always
• सदा: Kriyā-viśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: काल-अव्यय (adverb of time)

• गतिः: refuge; goal
• गतिः: Pradhāna-pada (Predicate nominative/विधेय)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वेदः: the Veda
• वेदः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वेद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वर्णाश्रमाणाम्: of the varṇas and āśramas
• वर्णाश्रमाणाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वर्ण + आश्रम (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (varṇa and āśrama)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• शिष्याणाम्: of disciples
• शिष्याणाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शिष्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• गतिः: refuge; goal
• गतिः: Pradhāna-pada (Predicate nominative/विधेय)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• गुरुः: the teacher
• गुरुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Sāvitrī (continuing her reply in the dialogue context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis (frame assumed; not explicit in verse)

Visual Art Cues

Scene: Sāvitrī delivers a compact dharma-sūtra-like teaching to Yama, enumerating refuges for different beings; the scene feels like a moral tableau rather than a struggle.

Characters & Entities

• Sāvitrī
• Veda
• Guru
• Varṇāśrama

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is upheld through right dependence: saints for the virtuous, Veda for social-spiritual order, and guru for disciples.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching occurs within Prabhāsakṣetra-māhātmya, part of the Prabhāsa Khaṇḍa’s sacred geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific ritual; it establishes dharmic authorities (Veda, guru) and relational duties.