Home›Skanda Purana›Prabhasa Khanda›Prabhasa Kshetra Mahatmya›Adhyaya 134›Shloka 1
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि पुष्करावर्तकां नदीम् । ब्रह्मकुंडादुत्तरतो नातिदूरे व्यवस्थिताम्

Transliteration

īśvara uvāca | tato gacchenmahādevi puṣkarāvartakāṃ nadīm | brahmakuṃḍāduttarato nātidūre vyavasthitām

Translation

Īśvara dit : Alors, ô Mahādevī, qu’on se rende à la rivière nommée Puṣkarāvartakā, située non loin au nord de Brahmakuṇḍa.

Word by Word
ईश्वरःĪśvara
ईश्वरः:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (perfect); परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
ततःthen
ततः:
Sambandha (Sequential/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रम/अपादानार्थक-क्रियाविशेषण (indeclinable: “then/from there”)
गच्छेत्should go
गच्छेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative); परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन; “should go”
महादेविO great Goddess
महादेवि:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहादेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; सम्बोधन, एकवचन
पुष्करावर्तकाम्(the river) named Puṣkarāvartakā
पुष्करावर्तकाम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुष्कर (प्रातिपदिक) + आवर्तक (प्रातिपदिक)
Formसमासः (तत्पुरुष: “पुष्करस्य आवर्तः” → “पुष्करावर्तः” तद्वती); स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; नदीम् इत्यस्य विशेषण
नदीम्river
नदीम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; गच्छेत् इत्यस्य कर्म
ब्रह्मकुण्डात्from the Brahma-kuṇḍa
ब्रह्मकुण्डात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootब्रह्म (प्रातिपदिक) + कुण्ड (प्रातिपदिक)
Formसमासः (तत्पुरुष: “ब्रह्मणः कुण्डम्”); नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; अपादान
उत्तरतःnorthwards
उत्तरतः:
Adhikarana (Spatial/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootउत्तरतः (अव्यय)
Formअव्यय; दिशावाचक (directional indeclinable: “to the north/of the north side”)
नnot
न:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध-निपात (negation particle)
अतिदूरेvery far away
अतिदूरे:
Adhikarana (Locus-place/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootअतिदूर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/अव्ययीभाववत्; सप्तमी, एकवचन; “(in a place) not very far” (दूर-देशाधिकरण)
व्यवस्थिताम्situated
व्यवस्थिताम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि-अव-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त); स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; नदीम् इत्यस्य विशेषण; “situated/located”
Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Puṣkarāvartakā-nadī (near Brahmakuṇḍa)

Type: sangam

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Īśvara instructs Mahādevī, pointing northward from Brahmakuṇḍa toward a small river bend labeled Puṣkarāvartakā; the landscape shows coastal Prabhāsa with sacred tanks and pilgrims moving in a line.

Characters & Entities
P
Puṣkarāvartakā Nadī
B
Brahmakuṇḍa
M
Mahādevī

FAQs

Pilgrimage is mapped as a dharmic journey—moving from one sanctified landmark to another with reverence and intention.

Puṣkarāvartakā Nadī and Brahmakuṇḍa, within the Prabhāsa Kṣetra sacred landscape.

A pilgrimage instruction: proceed to the named river-tīrtha located north of Brahmakuṇḍa.

←Previous Verse
Next Verse→