Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 43

Devanagari script

त्रैलोक्ये यानि तीर्थानि मया शुद्धानि भूरिशः । विन्यस्तानि च गोमत्यां चक्रतीर्थेऽतिपावने

Transliteration

trailokye yāni tīrthāni mayā śuddhāni bhūriśaḥ | vinyastāni ca gomatyāṃ cakratīrthe'tipāvane

Translation

Tous les tīrtha qui existent dans les trois mondes—purifiés par moi en abondance—ont été déposés dans la Gomati, au Cakratīrtha, d’une pureté souveraine.

Word by Word

• त्रैलोक्ये: in the three worlds
• त्रैलोक्ये: Adhikaraṇa (Locative)
• Type: Noun
• Root: त्रि + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः द्विगु (त्रयः लोकाः)

• यानि: which
• यानि: Karta (Subject of implied ‘are’)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम

• तीर्थानि: holy places
• तीर्थानि: Karta (Subject/apposition)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• मया: by me
• मया: Karta (Agent in passive sense)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• शुद्धानि: purified
• शुद्धानि: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शुध् (धातु) → शुद्ध (क्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (तीर्थानि)

• भूरिशः: abundantly/many times
• भूरिशः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: भूरिशस् (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)

• विन्यस्तानि: placed/established
• विन्यस्तानि: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वि-नि-√अस्/न्यस् (धातु) → विन्यस्त (क्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; (तीर्थानि) इत्यस्य विशेषणम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• गोमत्याम्: in (the river) Gomati
• गोमत्याम्: Adhikaraṇa (Locative)
• Type: Noun
• Root: गोमती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• चक्रतीर्थे: at Cakra-tīrtha
• चक्रतीर्थे: Adhikaraṇa (Locative)
• Type: Noun
• Root: चक्र + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (चक्रस्य तीर्थम्)

• अतिपावने: most purifying
• अतिपावने: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अति + पावन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (चक्रतीर्थे)

Speaker

Viṣṇu

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cakratīrtha (on Gomatī)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: At the Gomatī’s bank, Cakratīrtha shines as a confluence of innumerable tīrthas; the Lord’s discus-energy is imagined as having ‘placed’ the tīrthas there.

Characters & Entities

• Trailokya
• Gomatī
• Cakratīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cakratīrtha on the Gomati is proclaimed a concentrated pilgrimage-power, holding the merit of countless tīrthas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Cakratīrtha on the Gomati in the Dvārakā sacred region.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, tīrtha-sevana through bathing/visiting Cakratīrtha on the Gomati.