Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 22

Devanagari script

मृत्युकाले च संप्राप्ते हृदये यस्तु धारयेत् । चक्राकं पापदलनं स याति परमां गतिम्

Transliteration

mṛtyukāle ca saṃprāpte hṛdaye yastu dhārayet | cakrākaṃ pāpadalanaṃ sa yāti paramāṃ gatim

Translation

Et lorsque survient l’heure de la mort, celui qui garde en son cœur l’empreinte du Cakra, qui broie le péché, atteint la suprême destinée.

Word by Word

• मृत्यु-काले: at the time of death
• मृत्यु-काले: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मृत्यु (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; अधिकरण

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• संप्राप्ते: when (death-time) has arrived
• संप्राप्ते: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-प्र-आप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; 'मृत्युकाले' इत्यस्य विशेषण (when it has arrived)

• हृदये: in the heart
• हृदये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हृदय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; अधिकरण

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/अवधारणार्थक-निपात (but/indeed)

• धारयेत्: should hold, should bear
• धारयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: धृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• चक्र-अङ्कम्: the discus-mark (emblem)
• चक्र-अङ्कम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक) + अङ्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; कर्म

• पाप-दलनम्: sin-destroying
• पाप-दलनम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पाप (प्रातिपदिक) + दलन (प्रातिपदिक; दल् धातु-निष्पन्न)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण (चक्र-अङ्कम् इति)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; कर्ता

• याति: goes
• याति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• परमाम्: supreme
• परमाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण (गतिम् इति)

• गतिम्: destination, state
• गतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; कर्म

Speaker

Skanda (deduced from Dvārakā-māhātmya narrative style within Skanda Purāṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā-kṣetra (cakra-cihna-aṅkita-pāṣāṇa worship)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Prahlāda’s grandson (as per 38.1) / assembled sages in the broader frame

Visual Art Cues

Scene: A devotee at life’s end, calm and luminous, inwardly holding the radiant Sudarśana-cakra in the heart-lotus; attendants chant; the cakra’s light ‘crushes’ dark pāpa forms dissolving into radiance.

Characters & Entities

• Cakrāṅka/Cakrāka (Cakra-mark)
• Paramā gati (supreme destination)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Final remembrance anchored in the Lord’s sacred sign is held to determine the soul’s highest passage, emphasizing steady devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā’s Vaiṣṇava kṣetra-tradition, where the cakra-mark is treated as a liberating sacred presence.

What ritualistic prescription is mentioned?

Hṛdaya-dhāraṇā (inner retention/meditation) of the sin-destroying cakra-mark, especially at the time of death.