Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 92

मार्कण्डेय उवाच । ततो वर्षशते प्राप्ते गत्वा द्वारवतीं पुरीम् । प्राणान्कृष्णोपदेशेन त्यक्त्वा मोक्षं जगाम ह

mārkaṇḍeya uvāca | tato varṣaśate prāpte gatvā dvāravatīṃ purīm | prāṇānkṛṣṇopadeśena tyaktvā mokṣaṃ jagāma ha

Mārkaṇḍeya dit : Puis, lorsque les cent années furent accomplies, il se rendit dans la cité de Dvāravatī ; et, selon l’enseignement de Kṛṣṇa, il abandonna le souffle vital et atteignit véritablement la délivrance (mokṣa).

मार्कण्डेयःMārkaṇḍeya
मार्कण्डेयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
ततःthen
ततः:
Avyaya (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रम/हेतुवाचक-क्रियाविशेषण (then/thereafter)
वर्षशतेafter a hundred years (in the hundred-year period)
वर्षशते:
Adhikarana (Time-locus/काल-अधिकरण)
TypeNoun
Rootवर्षशत (प्रातिपदिक; वर्ष + शत)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समास (one hundred years)
प्राप्तेwhen (it) had come/arrived
प्राप्ते:
Adhikarana (Absolute locative/सति-सप्तमी)
TypeVerb
Rootप्राप् (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), सप्तमी-विभक्ति, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; सति-सप्तमी (when it had arrived)
गत्वाhaving gone
गत्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive)
द्वारवतीम्Dvāravatī
द्वारवतीम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootद्वारवती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
पुरीम्city
पुरीम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपुरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘द्वारवतीम्’ इति समानाधिकरण-विशेष्य
प्राणान्life-breaths/life
प्राणान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
कृष्णोपदेशेनby Kṛṣṇa’s instruction
कृष्णोपदेशेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकृष्णोपदेश (प्रातिपदिक; कृष्ण + उपदेश)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; ‘कृष्णस्य उपदेशः’ इति षष्ठी-तत्पुरुष
त्यक्त्वाhaving abandoned
त्यक्त्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootत्यज् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive)
मोक्षम्liberation
मोक्षम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमोक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
जगामwent/attained
जगाम:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
indeed
:
Avyaya (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic/indeed)

Mārkaṇḍeya

Tirtha: Dvārakā (Dvāravatī)

Type: kshetra

Listener: Indradyumna

Scene: A venerable sage, after a century of life, journeys to ocean-girt Dvārakā; seated in yogic composure, he relinquishes prāṇa by Kṛṣṇa’s instruction and attains mokṣa.

M
Mārkaṇḍeya
D
Dvāravatī (Dvārakā)
K
Kṛṣṇa
M
Mokṣa

FAQs

Liberation is attainable through divine instruction and right departure of prāṇa, especially when aligned with a sanctified place and steadfast devotion.

Dvāravatī (Dvārakā) is explicitly glorified as the setting where mokṣa is attained.

No formal ritual is described; the means highlighted is Kṛṣṇa’s upadeśa (spiritual instruction) culminating in relinquishing prāṇa for mokṣa.