Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 46

Devanagari script

तद्दृष्ट्वा निर्मलं शीतं सुगंधं पावनं तथा । पपौ पिपासिता देवी रुक्मिणी जाह्नवीजलम्

Transliteration

taddṛṣṭvā nirmalaṃ śītaṃ sugaṃdhaṃ pāvanaṃ tathā | papau pipāsitā devī rukmiṇī jāhnavījalam

Translation

Voyant cette eau limpide, fraîche, parfumée et purificatrice, la déesse Rukmiṇī, assoiffée, but l’eau de Jāhnavī (Gaṅgā).

Word by Word

• तत्: that
• तत्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (दृष्ट्वा इत्यस्य कर्म)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund)

• निर्मलम्: clear
• निर्मलम्: Karman-viśeṣaṇa (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निर्मल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (जलम्/अभिप्रेतं विशेषण)

• शीतम्: cool
• शीतम्: Karman-viśeṣaṇa (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शीत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (जलम् इति विशेषण)

• सुगन्धम्: fragrant
• सुगन्धम्: Karman-viśeṣaṇa (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + गन्ध (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (सु-गन्ध = सुगन्धः), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (जलम् इति विशेषण)

• पावनम्: purifying
• पावनम्: Karman-viśeṣaṇa (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पावन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (जलम् इति विशेषण)

• तथा: also/likewise
• तथा: Kriya-viśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, अव्यय-प्रकारः: क्रियाविशेषण (adverb)

• पपौ: drank
• पपौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पा (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• पिपासिता: thirsty
• पिपासिता: Karta-viśeṣaṇa (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पिपासा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (देवी/रुक्मिणी इति विशेषण)

• देवी: the goddess/lady
• देवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• रुक्मिणी: Rukmiṇī
• रुक्मिणी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रुक्मिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (देवी इति समानाधिकरण)

• जाह्नवीजलम्: the water of the Jāhnavī (Gaṅgā)
• जाह्नवीजलम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जाह्नवी (प्रातिपदिक) + जल (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (जाह्नव्याः जलम्), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Speaker

Prahlāda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Jāhnavī-jala at Dvārakā (Gaṅgā-water manifestation)

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: Rukmiṇī, parched from travel, bends gracefully to drink the newly emerged Gaṅgā-water; the water appears crystal-clear with lotus fragrance; attendants hold vessels; Kṛṣṇa watches calmly.

Characters & Entities

• Rukmiṇī
• Gaṅgā (Jāhnavī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred waters (tirtha-jala) are praised as purifying supports for devotees and for dhārmic hospitality.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Gaṅgā (Jāhnavī) as a pan-Indian tirtha, appearing within the Dvārakā Māhātmya context.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal prescription; the verse extols Gaṅgā-water’s purity and purificatory nature.