Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 15

Devanagari script

यात्रायामनुसंप्राप्तं दुर्वाससमकल्मषम् । स्थितं तं गोमतीतीरे चक्रतीर्थसमीपतः

Transliteration

yātrāyāmanusaṃprāptaṃ durvāsasamakalmaṣam | sthitaṃ taṃ gomatītīre cakratīrthasamīpataḥ

Translation

Durvāsā —sans souillure de péché— était arrivé au cours de son pèlerinage et demeurait sur la rive de la Gomati, près de Cakratīrtha.

Word by Word

• यात्रायाम्: on a journey/pilgrimage
• यात्रायाम्: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: यात्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• अनुसंप्राप्तम्: having arrived/come
• अनुसंप्राप्तम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अनु-सम्-प्राप् (धातु) → अनुसंप्राप्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्तः भूतकृदन्तः; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘(तम्)…’ इति विशेषणम्

• दुर्वाससमकल्मषम्: the spotless Durvāsas
• दुर्वाससमकल्मषम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दुर्वासस् + अ-कल्मष (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयः (दुर्वासाः एव अकल्मषः / दुर्वाससमः अकल्मषः—अर्थतः ‘दुर्वासाः’ इति नामविशेषणेन); पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘(तम्)…’ इति विशेषणम्

• स्थितम्: standing/remaining
• स्थितम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्तः भूतकृदन्तः; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘तम्’ इति विशेषणम्

• तम्: him
• तम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• गोमतीतीरे: on the bank of the Gomati
• गोमतीतीरे: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गोमती + तीर (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (गोमत्याः तीरम्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• चक्रतीर्थसमीपतः: near the Cakratīrtha
• चक्रतीर्थसमीपतः: देशवाचक क्रियाविशेषण (Adverbial of place)
• Type: Indeclinable
• Root: चक्रतीर्थ + समीपतः (अव्यय)
• Form: अव्ययीभावः; ‘समीपतः’ इति तसिल्-प्रत्ययान्त-अव्यय (ablatival adverb) — ‘near/from near’

Speaker

Unnamed narrator within Dvārakā Māhātmya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cakratīrtha (on Gomati at Dvārakā)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: Durvāsā, austere and radiant, stands or sits in meditation on the sandy bank of the Gomati near a sacred ghat, with a hint of Dvārakā’s temples and the sea-breeze; pilgrims and waterfowl in the background.

Characters & Entities

• Durvāsā
• Gomatī River
• Cakratīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage sanctifies space and time; the presence of a great ṛṣi marks a tīrtha as a living field of dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Cakratīrtha near the Gomati River in the Dvārakā region (Ānarta).

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription, but the tīrtha-setting suggests customary rites like snāna and honoring visiting sages.