Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 37

जलाशयं सुगम्भीरं पूर्वोत्तरदिक्संस्थितम् । दृष्ट्वा तत्र प्रविष्टस्तु निभृतं च समाश्रितः

jalāśayaṃ sugambhīraṃ pūrvottaradiksaṃsthitam | dṛṣṭvā tatra praviṣṭastu nibhṛtaṃ ca samāśritaḥ

Voyant là un réservoir d’eau très profond, situé vers le nord-est, il y entra et, en secret, s’y réfugia dans le recueillement.

जलाशयम्a water-reservoir/pond
जलाशयम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootजल + आशय (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (जलस्य आशयः); पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन (Singular)
सुगम्भीरम्very deep
सुगम्भीरम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + गम्भीर (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (सु-गम्भीरः); पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; जलाशयम् इति विशेषणम्
पूर्वof the east
पूर्व:
Sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (दिक्-शब्दस्य विशेषणरूपेण); षष्ठी (6th/Genitive); एकवचन (Singular)
उत्तरof the north
उत्तर:
Sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (दिक्-शब्दस्य विशेषणरूपेण); षष्ठी (6th/Genitive); एकवचन (Singular)
दिक्direction
दिक्:
Sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootदिश्/दिक् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; षष्ठी (6th/Genitive); एकवचन (Singular)
संस्थितम्situated/placed
संस्थितम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसम् + स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; जलाशयम् इति विशेषणम्
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Pūrvakāla-kriyā (Prior action)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) + क्त्वा (क्त्वान्त)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया
तत्रthere
तत्र:
Adhikaraṇa (Location)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
प्रविष्टःentered
प्रविष्टः:
Karta (Subject)
TypeVerb
Rootप्र + विश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP) प्रयुक्तः; पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; कर्तरि प्रयोगे (entered)
तुindeed/but
तु:
Sambandha (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधार्थक निपात (particle: but/indeed)
निभृतम्quietly/secretly
निभृतम्:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
TypeAdjective
Rootनिभृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; (अव्ययभावेन) क्रियाविशेषणवत्
and
:
Samuccaya (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)
समाश्रितःtook shelter/resorted
समाश्रितः:
Karta (Subject)
TypeVerb
Rootसम् + आ + श्रि (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; कर्तरि प्रयोगे (took refuge/resorted)

Narrator (within Śuka’s recitation)

Tirtha: Unnamed jalāśaya/kuṇḍa in Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kund

Scene: A dark, profound pond lies to the northeast of the sacred precinct; Agni slips into its depths, his flames subdued, the surface rippling as he hides within.

A
Agni (implied)
J
Jalāśaya (sacred pond/reservoir)
N
Northeast direction (pūrvottara)

FAQs

Tīrthas are mapped through natural features—direction, depth, and water—showing how sacred space is recognized and approached.

A deep jalāśaya within the Hāṭakeśvara-kṣetra context (Adhyāya 90), functioning as a key sacred landmark.

No explicit prescription; the presence of the water-reservoir foreshadows tīrtha practices like snāna typical of such settings.