Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 12

Devanagari script

व्यञ्जनानि विचित्राणि पक्वान्नानि बहूनि च । पेयं चोष्यं च खाद्यं च लेह्यमन्नमनेकधा । तथा मांसं विचित्रं च लवणाद्यैः सुसंस्कृतम्

Transliteration

vyañjanāni vicitrāṇi pakvānnāni bahūni ca | peyaṃ coṣyaṃ ca khādyaṃ ca lehyamannamanekadhā | tathā māṃsaṃ vicitraṃ ca lavaṇādyaiḥ susaṃskṛtam

Translation

Il y avait des mets variés et quantité de nourritures cuites : de quoi boire, sucer, mâcher et lécher, sous maintes formes ; et aussi des viandes diverses, bien apprêtées avec le sel et d’autres assaisonnements.

Word by Word

• व्यञ्जनानि: side-dishes / condiments
• व्यञ्जनानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्यञ्जन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• विचित्राणि: various
• विचित्राणि: Karma-vishesana (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विचित्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• पक्वान्नानि: cooked foods
• पक्वान्नानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पक्व (कृदन्त/प्रातिपदिक) + अन्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारय (पक्वम् अन्नम्)

• बहूनि: many
• बहूनि: Karma-vishesana (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बहु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)

• पेयं: drink
• पेयं: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पे (धातु) → पेय (कृदन्त)
• Form: कृदन्त (यत्/अनीयर्-अर्थे), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘drinkable (thing)’

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• ओष्यम्: suckable food
• ओष्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उष् (धातु) → ओष्य (कृदन्त)
• Form: कृदन्त (यत्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘to be sucked/licked’ (category of food)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• खाद्यम्: edible food
• खाद्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: खाद् (धातु) → खाद्य (कृदन्त)
• Form: कृदन्त (यत्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘to be eaten’

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• लेह्यम्: lickable (sweet)
• लेह्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिह् (धातु) → लेह्य (कृदन्त)
• Form: कृदन्त (यत्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘to be licked’

• अन्नम्: food
• अन्नम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• अनेकधा: in many kinds/ways
• अनेकधा: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अनेकधा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (in many ways)

• तथा: likewise
• तथा: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अनुक्रम-बोधक (also/likewise)

• मांसम्: meat
• मांसम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मांस (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• विचित्रम्: varied / special
• विचित्रम्: Karma-vishesana (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विचित्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (मांसम्)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• लवणाद्यैः: with salt and the like (spices)
• लवणाद्यैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: लवण (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन; ‘लवण-आदि’ इति समाहार/समुच्चयार्थः

• सुसंस्कृतम्: well-seasoned / well-prepared
• सुसंस्कृतम्: Karma-vishesana (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + संस्कृ (धातु) → संस्कृत (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (मांसम्)

Speaker

Sūta (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: brāhmaṇas/ṛṣis (implied)

Visual Art Cues

Scene: A lavish spread is displayed: many curries and side dishes, cooked grains, drinks, lickables and chewables; among them, seasoned meat dishes—presented in royal vessels before a brāhmaṇa guest.

Characters & Entities

• Sūta
• King
• Durvāsā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Hospitality is shown through abundance and careful preparation; yet dharma also requires suitability of offerings to a guest’s vow.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The description supports the narrative setting within a tīrthamāhātmya, but no named tīrtha appears in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; it lists categories of food (peya, coṣya, khādya, lehya) relevant to formal feeding and vow-conclusion meals.