Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 71

Devanagari script

ततः कालेन संप्राप्य देहान्तं स महीपतिः । संप्राप्तः परमं स्थानं जरामरणवर्जितम्

Transliteration

tataḥ kālena saṃprāpya dehāntaṃ sa mahīpatiḥ | saṃprāptaḥ paramaṃ sthānaṃ jarāmaraṇavarjitam

Translation

Puis, le temps venu, parvenu au terme de son corps, ce roi atteignit la demeure suprême, exempte de vieillesse et de mort.

Word by Word

• ततः: thereafter
• ततः: Adverbial (Time)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् + तस् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अनन्तर्ये (then/thereafter)

• कालेन: with time; in due course
• कालेन: Karana (Instrument/Means)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; साधन/हेतु-प्रयोगः (in course of time)

• संप्राप्य: having reached
• संप्राप्य: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: सम् + प्र + आप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (absolutive/gerund); ‘having reached/attained’

• देहान्तम्: the end of the body (death)
• देहान्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देह (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (‘देहस्य अन्तः’); पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• महीपतिः: the king
• महीपतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महीपति (प्रातिपदिक: मही + पति)
• Form: तत्पुरुष-समासः; पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• संप्राप्तः: having attained; reached
• संप्राप्तः: Karta (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सम् + प्र + आप् (धातु) → संप्राप्त (कृदन्त; क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त-भूतकृदन्तः (past participle); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्तरि-प्रयोगः

• परमम्: supreme
• परमम्: Karma (Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (स्थानम्)

• स्थानम्: abode; state
• स्थानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• जरा-मरण-वर्जितम्: free from old age and death
• जरा-मरण-वर्जितम्: Karma (Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: जरा (प्रातिपदिक) + मरण (प्रातिपदिक) + वर्जित (कृदन्त; √वृज्/√वर्ज्)
• Form: तत्पुरुष-समासः (जरा-मरणयोः वर्जितम्); नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (स्थानम्)

Speaker

Sūta (narrative conclusion about the king)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mahākāla-sthāna

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A concluding vision: the king’s life ends in peace; a luminous path or Śiva’s attendants guide him to a radiant, timeless realm; Mahākāla’s grace is implied as the cause, with symbols of liberation (light, upward movement, serene faces).

Characters & Entities

• Mahākāla
• Sūta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sincere devotion and observance connected to Mahākāla culminate in the highest spiritual attainment beyond mortality.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Mahākāla’s tīrtha/kṣetra whose worship is credited with the king’s final liberation-like attainment (traditionally Ujjain).

What ritualistic prescription is mentioned?

Not a new prescription; it states the ultimate phala of the prior worship and vigil associated with Mahākāla.