Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 52

तत्रोभाभ्यां कृतं स्नानं दिवा सरसि शोभने । घर्मार्त्ताभ्यां श्रमार्त्ताभ्यां कृतदेवार्चनं तथा

tatrobhābhyāṃ kṛtaṃ snānaṃ divā sarasi śobhane | gharmārttābhyāṃ śramārttābhyāṃ kṛtadevārcanaṃ tathā

Là, tous deux se baignèrent de jour dans un lac splendide ; et, bien que accablés par la chaleur et la fatigue, ils accomplirent pareillement l’adoration de la Divinité.

तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय, देशवाचक क्रियाविशेषण (indeclinable adverb of place)
उभाभ्याम्by both (of them)
उभाभ्याम्:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootउभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-शब्दः, पुं/नपुं, तृतीया (3rd/करण), द्विवचन (dual)
कृतम्done, performed
कृतम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘स्नानम्’ इत्यस्य विशेषणम्
स्नानम्bath
स्नानम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्नान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
दिवाby day, in daytime
दिवा:
Kala-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootदिवा (अव्यय)
Formअव्यय, कालवाचक क्रियाविशेषण (indeclinable adverb of time)
सरसिin the lake
सरसि:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन
शोभनेbeautiful
शोभने:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootशोभन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; ‘सरसि’ इत्यस्य विशेषणम्
घर्मार्त्ताभ्याम्by the two distressed by heat
घर्मार्त्ताभ्याम्:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootघर्म (प्रातिपदिक) + आर्त (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (घर्मेण आर्तौ), पुं/नपुं, तृतीया (3rd/करण), द्विवचन; ‘उभाभ्याम्’ इत्यस्य विशेषणम्
श्रमार्त्ताभ्याम्by the two distressed by fatigue
श्रमार्त्ताभ्याम्:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootश्रम (प्रातिपदिक) + आर्त (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (श्रमेन आर्तौ), पुं/नपुं, तृतीया (3rd/करण), द्विवचन; ‘उभाभ्याम्’ इत्यस्य विशेषणम्
कृतदेवार्चनम्worship of the deity performed
कृतदेवार्चनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकृत (कृ+क्त, कृदन्त) + देव (प्रातिपदिक) + अर्चन (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (देवस्य अर्चनम्; कृतम् देव-अर्चनम्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
तथाlikewise, also
तथा:
Sambandha (Discourse connective/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय/उपसंहारार्थक (indeclinable: ‘also/likewise’)

Deductive: narrator (Sūta’s narrative frame) describing the couple’s actions

Tirtha: Mahākāla-sthāna (with adjacent saras)

Type: kshetra

Scene: Two weary pilgrims bathe in a shining lotus-lake under the daytime sun, then proceed—still perspiring—to worship at a Śiva shrine.

S
Snāna
S
Saras (lake)
D
Deva-arcana
M
Mahākāla (contextual)

FAQs

Pilgrimage-dharma is perseverance: even when exhausted by heat and labor, devotees maintain snāna and worship.

A ‘beautiful lake’ (saras) within the chapter’s tīrtha setting is implied, but the verse does not provide its proper name.

Snāna (ritual bathing) in a saras (lake) and deva-arcana (worship) performed thereafter.