Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 43

सोऽपि तेनैवमार्गेण निवृत्तिं न करोति च । यावदद्यापि विप्रेंद्रा दक्षिणां दिशमाश्रित तः

so'pi tenaivamārgeṇa nivṛttiṃ na karoti ca | yāvadadyāpi vipreṃdrā dakṣiṇāṃ diśamāśrita taḥ

Et lui non plus ne revient pas par cette même voie ; jusqu’à ce jour, ô meilleurs des brāhmanes, il demeure établi vers la direction du Sud.

सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (निपात/particle)
तेनby that/thereby
तेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
एवम्thus
एवम्:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण)
मार्गेणby the way/method
मार्गेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमार्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
निवृत्तिम्cessation/turning back
निवृत्तिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनिवृत्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
not
:
Negation (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय (निषेध)
करोतिdoes/makes
करोति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
and
:
Connector (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय/conjunction)
यावत्as long as/until
यावत्:
Temporal (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय/सम्बन्ध-शब्द)
Formअव्यय (काल-परिमाण/‘as long as’)
अद्यtoday
अद्य:
Temporal (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formअव्यय (कालवाचक/adverb of time)
अपिeven/still
अपि:
Emphasis (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (निपात)
विप्रेन्द्राःO best of Brahmins
विप्रेन्द्राः:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (विप्राणाम् इन्द्राः)
दक्षिणाम्southern
दक्षिणाम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (दिशम्)
दिशम्direction
दिशम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
आश्रितःhaving resorted to/abiding in
आश्रितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootआ + श्रि (धातु) + क्त (प्रत्यय) → आश्रित (प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (सः)
तःhe (textual remnant)
तः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (पाठभेद/सन्धि-भङ्गे ‘सः’ अपेक्षितः)

Narrator (addressing viprendrāḥ)

Tirtha: Agastya-sthāna (Dakṣiṇā diś)

Type: kshetra

Listener: Viprendra-s (best of brāhmaṇas)

Scene: Agastya depicted as ever-abiding in the southern quarter, seated in tapas near a hermitage; a long road behind him suggests he never returns by the same route.

A
Agastya (implied)
V
Viprendrāḥ (audience)
D
Dakṣiṇā diś (southern direction)

FAQs

The Purāṇas ground dharma in living geography—sacred movements of sages continue to shape how devotees imagine and approach holy regions.

The verse emphasizes the southern direction as a sacred sphere tied to Agastya, without naming a single tīrtha.

None explicitly.