Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 91

ततस्तैः कोपरक्ताक्षैः प्रोक्तोऽहं सूतनंदन । भर्त्सद्भिः परुषैर्वाक्यैर्धिक्त्वां काममयाधुना

tatastaiḥ koparaktākṣaiḥ prokto'haṃ sūtanaṃdana | bhartsadbhiḥ paruṣairvākyairdhiktvāṃ kāmamayādhunā

Alors ces hommes, les yeux rougis de colère, s’adressèrent à moi—ô fils de cocher—me blâmant de paroles dures : «Honte à toi ! À présent tu es dévoré par le désir.»

ततःthen
ततः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रम/अनन्तरवाचक (adverb: “then/thereupon”)
तैःby them
तैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; सर्वनाम
कोपरक्ताक्षैःby those with eyes reddened by anger
कोपरक्ताक्षैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootकोप (प्रातिपदिक) + रक्त (प्रातिपदिक) + अक्षि (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (कोपेन रक्तानि अक्षी यस्य/येषाम्—रूढ्या विशेषणम्); पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषण (तैः)
प्रोक्तःwas addressed, was spoken to
प्रोक्तः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-रूपेण “(I was) spoken to/addressed”
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा, एकवचन
सूतनन्दनO son of the Sūta
सूतनन्दन:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक) + नन्दन (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (सूतस्य नन्दनः); पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन
भर्त्सद्भिःby (those) scolding
भर्त्सद्भिः:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootभर्त्स् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषण (तैः)
परुषैःharsh
परुषैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootपरुष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (वाक्यैः सह नपुंसक-बहुवचनार्थे); तृतीया, बहुवचन; विशेषण (वाक्यैः)
वाक्यैःwith words, statements
वाक्यैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
धिक्fie! shame!
धिक्:
Sambandha (Exclamation/निन्दा)
TypeIndeclinable
Rootधिक् (अव्यय)
Formअव्यय; निन्दार्थक-निपात (particle of censure: “fie!”)
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यमपुरुष-सर्वनाम; द्वितीया, एकवचन
काममयO lust-filled one
काममय:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeAdjective
Rootकाममय (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (कामेन मयः = कामपूर्णः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (उक्त-सम्बोधनार्थे)
अधुनाnow
अधुना:
Kriya-visheshana (Temporal/काल)
TypeIndeclinable
Rootअधुना (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (adverb: “now”)

Narrated in Sūta’s discourse (addressing the listener as sūtanandana)

Listener: Sūta (Sūtanandana)

Scene: A circle of friends confronting the protagonist; their eyes reddened with anger, fingers raised in admonition; the rebuked person stands lowered, ashamed.

S
Sūta (as narrative frame)
F
Friends/well-wishers

FAQs

Dharma is protected by restraint; when grief turns into obsessive desire, wise companions correct one sharply to restore balance.

No specific tīrtha is named in this verse; it is ethical instruction embedded within the Tīrthamāhātmya narrative.

No explicit ritual is prescribed; the emphasis is on moral discipline (kāma-nigraha).