Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 13

यत्र रक्षत्यधस्ताच्च स स्वयं हाटकेश्वरः । उपरिष्टात्प्रदेशं च कलौ देवोऽचलेश्वरः

yatra rakṣatyadhastācca sa svayaṃ hāṭakeśvaraḥ | upariṣṭātpradeśaṃ ca kalau devo'caleśvaraḥ

Là, Hāṭakeśvara lui-même protège la région d’en bas; et, à l’âge de Kali, le dieu Acaleśvara veille sur l’étendue d’en haut.

यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक
रक्षतिprotects
रक्षति:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootरक्ष् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
अधस्तात्below
अधस्तात्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअधस्तात् (अव्यय)
Formअव्यय; स्थानवाचक क्रियाविशेषणम् (below)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
he
:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सर्वनाम
स्वयम्himself
स्वयम्:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय; आत्मनः एव (emphatic adverb)
हाटकेश्वरःHāṭakeśvara
हाटकेश्वरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहाटक-ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (हाटकस्य ईश्वरः)
उपरिष्टात्above
उपरिष्टात्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootउपरिष्टात् (अव्यय)
Formअव्यय; स्थानवाचक क्रियाविशेषणम् (above)
प्रदेशम्the region/area
प्रदेशम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
कलौin the Kali age
कलौ:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; कालाधिकरणम्
देवःthe god
देवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
अचलेश्वरःAcaleśvara
अचलेश्वरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअचल-ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (अचलस्य ईश्वरः)

Sūta (Lomaharṣaṇa) speaking to the Ṛṣis (deduced)

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (lower) and Acaleśvara (upper)

Type: kshetra

Scene: A bifurcated sacred landscape: lower precinct with Hāṭakeśvara-liṅga radiating protective power; upper precinct crowned by Acaleśvara on a rocky rise (‘acala’), both emitting protective halos over pilgrims and the terrain.

H
Hāṭakeśvara
A
Acaleśvara
K
Kali-yuga

FAQs

Śiva’s presence in a kṣetra is not abstract—He actively guards sacred space, especially in Kali-yuga.

The Hāṭakeśvara–Acaleśvara kṣetra described in this adhyāya, with distinct protected regions.

None; the verse emphasizes divine protection and sacred geography.