Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 114

Devanagari script

इंद्रद्युम्न उवाच एतदर्थं समानीतस्त्वत्सकाशं विहंगम । इंद्रद्युम्नस्य वार्तार्थं मरणे कृतनिश्चयः

Transliteration

iṃdradyumna uvāca etadarthaṃ samānītastvatsakāśaṃ vihaṃgama | iṃdradyumnasya vārtārthaṃ maraṇe kṛtaniścayaḥ

Translation

Indradyumna dit : Ô oiseau, c’est pour cela même que tu as été amené en ma présence : afin d’apporter des nouvelles d’Indradyumna ; car moi, j’ai résolu de mourir.

Word by Word

• इंद्रद्युम्नः: Indradyumna
• इंद्रद्युम्नः: Karta (Speaker/Subject)
• Type: Noun
• Root: iṃdradyumna (इंद्रद्युम्न प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Main verb)
• Type: Verb
• Root: √vac (वच् धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• एतदर्थम्: for this purpose
• एतदर्थम्: Prayojana (Purpose)
• Type: Noun
• Root: etad-artha (एतद् सर्वनाम + अर्थ प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्; प्रयोजनार्थे ‘for this purpose’

• समानीतः: brought; led
• समानीतः: Karta (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: sam-ā-√nī (नी धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle), पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्तरि प्रयोगे ‘brought’

• त्वत्सकाशम्: to your presence; near you
• त्वत्सकाशम्: Gati/Desha (Goal/Location)
• Type: Noun
• Root: tvat-sakāśa (त्वद् सर्वनाम + सकाश प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; अव्ययीभावार्थे ‘to your presence/near you’ (सकाश-शब्दः)

• विहंगम: O bird
• विहंगम: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: vihaṅgama (विहंगम प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम्

• इंद्रद्युम्नस्य: of Indradyumna
• इंद्रद्युम्नस्य: Sambandha (Possessor)
• Type: Noun
• Root: iṃdradyumna (इंद्रद्युम्न प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), एकवचनम्

• वार्तार्थम्: for the message/news
• वार्तार्थम्: Prayojana (Purpose)
• Type: Noun
• Root: vārta-artha (वार्ता + अर्थ प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘वार्तायाः अर्थः’ = message/purpose of news

• मरणे: in death; regarding dying
• मरणे: Adhikarana (Locus)
• Type: Noun
• Root: maraṇa (मरण प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्

• कृतनिश्चयः: one who has made a resolve; determined
• कृतनिश्चयः: Karta (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: kṛta-niścaya (कृत [√kṛ क्त] + निश्चय प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; बहुव्रीहिः = ‘यस्य निश्चयः कृतः’

Speaker

Indradyumna

Skanda Dialogue

Listener: Vihanga (bird-messenger)

Visual Art Cues

Scene: A king (Indradyumna) addresses a bird-messenger, his face grave, declaring a resolve to die if the sought news fails; attendants and a forest-ashram ambience suggest a dharmic court/ṛṣi setting.

Characters & Entities

• Indradyumna
• vihaṅgama (bird)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma narratives portray intense resolve as a turning point, where counsel and right knowledge become urgently sought.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named in this verse; it is part of the larger Tīrthamāhātmya chapter’s storyline.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a dialogue statement expressing purpose and determination.