Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 56

भुंजानश्च शयानश्च दत्त्वा कन्यामपि स्वकाम् । विप्रदानेन संयोज्य कृत्वापि शपथं गुरुम् । मायाप्रपंचमासाद्य तस्मादेवं समाचर

bhuṃjānaśca śayānaśca dattvā kanyāmapi svakām | vipradānena saṃyojya kṛtvāpi śapathaṃ gurum | māyāprapaṃcamāsādya tasmādevaṃ samācara

Qu'il mange ou se repose, même s'il offre sa propre fille, et même s'il lie le précepteur par un serment — ayant approché cette toile d'illusion, agis de cette manière précise.

भुञ्जानःwhile eating
भुञ्जानः:
Kriyāviśeṣaṇa (Concomitant action/क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootभुज् (धातु) + शानच् → भुञ्जान (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले कृदन्त (शतृ/शानच्), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोग (while eating)
and
:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय)
शयानःwhile lying down
शयानः:
Kriyāviśeṣaṇa (Concomitant action/क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootशी (धातु) + शानच् → शयान (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले कृदन्त (शानच्), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि (while lying down)
and
:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय)
दत्त्वाhaving given
दत्त्वा:
Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/gerund): ‘दत्त्वा’ (having given)
कन्याम्a maiden/daughter
कन्याम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकन्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अपिeven/also
अपि:
Sambandha-bhāva (Additive particle/अपि)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (सम्भावना/also/even)
स्वकाम्one’s own
स्वकाम्:
Viśeṣaṇa (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्व + का (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष: ‘स्वकीया’ (one’s own) विशेषण (कन्यायाः)
विप्रदानेनby gifting to a Brahmin
विप्रदानेन:
Karaṇa (Means/करण)
TypeNoun
Rootविप्र + दान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; तत्पुरुष: ‘विप्राय दानम्/विप्रस्य दानम्’ (gift to a Brahmin)
संयोज्यhaving connected/arranged
संयोज्य:
Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + युज् (धातु)
Formल्यप्/क्त्वान्त-समकक्ष (gerund): ‘संयोज्य’ (having joined/connected)
कृत्वाhaving done
कृत्वा:
Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive): ‘कृत्वा’ (having made/done)
अपिeven
अपि:
Sambandha-bhāva (Additive particle/अपि)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (अपि = even/also)
शपथम्an oath
शपथम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशपथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
गुरुम्the teacher
गुरुम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
मायाप्रपञ्चम्the web of deception
मायाप्रपञ्चम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमाया + प्रपञ्च (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष: ‘मायायाः प्रपञ्चः’ (web of illusion)
आसाद्यhaving resorted to
आसाद्य:
Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + सद् (धातु)
Formल्यप् (gerund): ‘आसाद्य’ (having approached/attained)
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu (Reason/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् (हेतु/therefore); मूलतः पञ्चमी एकवचन-रूपम्
एवम्thus
एवम्:
Prakāra (Manner adverb/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय (प्रकारवाचक/in this manner)
समाचरact/practice
समाचर:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + आ + चर् (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Bṛhaspati (implied continuation of counsel)

Scene: A montage-like counsel: the daitya feasting or reclining, offering a maiden, brāhmaṇas receiving gifts, a guru bound by oath—overlaid by a net-like motif symbolizing māyā-prapañca; the advisor urges Indra to act accordingly.

B
Bṛhaspati
I
Indra (Śakra)
B
Brāhmaṇa (vipra)
G
Guru

FAQs

It warns that worldly dealings can involve māyā (contrivance) even through seemingly dharmic acts like dāna and oaths; discernment is essential.

No tīrtha is explicitly named in this verse; it serves the narrative frame inside the Tīrthamāhātmya chapter.

It mentions vipra-dāna (charity to brāhmaṇas) and śapatha (taking an oath), but as instruments in strategy rather than a standalone ritual injunction.