Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 50

Devanagari script

शक्रोऽपि वृत्रमाकर्ण्य समायांतं युयुत्सया । सन्मुखः प्रययौ हृष्टः सर्वदेवसमन्वितः

Transliteration

śakro'pi vṛtramākarṇya samāyāṃtaṃ yuyutsayā | sanmukhaḥ prayayau hṛṣṭaḥ sarvadevasamanvitaḥ

Translation

Śakra (Indra) aussi, apprenant que Vṛtra s’avançait avec l’intention de combattre, marcha à sa rencontre—joyeux, entouré de tous les Devas.

Word by Word

• शक्रः: Śakra (Indra)
• शक्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपेक्षार्थ-अव्यय (also/even)

• वृत्रम्: Vṛtra
• वृत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आकर्ण्य: having heard
• आकर्ण्य: Kriya-viseshana (Converb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: आ-√कर्ण्/√कृ (धातु: √कर्ण् 'to hear' in usage)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)

• समायान्तम्: coming, approaching
• समायान्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सम्-आ-√या (धातु) → समायान्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्त (शतृ-प्रत्यय, present active participle); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (वृत्रम् इति विशेषण)

• युयुत्सया: with a desire to fight
• युयुत्सया: Karana (Cause/Instrumental of motive/करण)
• Type: Noun
• Root: युयुत्सा (प्रातिपदिक; desiderative noun from √युध्)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (हेतौ/भावे)

• सन्मुखः: facing (him), confronting
• सन्मुखः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सन्/सम् + मुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः कर्मधारय (सन्मुख = facing, front-facing)

• प्रययौ: went forth, advanced
• प्रययौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√या (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• हृष्टः: joyful, exhilarated
• हृष्टः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √हृष् (धातु) → हृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सर्वदेवसमन्वितः: accompanied by all the gods
• सर्वदेवसमन्वितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + देव + समन्वित (सम्-√अन्वि/√इ, कृदन्त)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय: समन्वित); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः तत्पुरुष (सर्वैः देवैः समन्वितः = accompanied by all gods)

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator; specific speaker not explicit in the provided excerpt)

Visual Art Cues

Scene: Indra, radiant and armed, advances with a host of devas—Vāyu, Agni, Varuṇa and others—forming a luminous phalanx against the approaching Vṛtra.

Characters & Entities

• Śakra (Indra)
• Vṛtra
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Leadership bears responsibility for collective defense; Purāṇic narratives portray the Devas acting in unity when cosmic order is threatened.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No earthly pilgrimage site is specified; the action centers on Indra and the Devas in a mythic setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.