Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 79

Devanagari script

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कार्या स नृपसत्तम । कलिकाले विशेषेण य इच्छेद्भूतिमात्मनः

Transliteration

tasmātsarvaprayatnena kāryā sa nṛpasattama | kalikāle viśeṣeṇa ya icchedbhūtimātmanaḥ

Translation

C’est pourquoi, ô meilleur des rois, elle doit être observée avec tous les efforts—surtout à l’âge de Kali—par quiconque désire pour soi prospérité et bien-être.

Word by Word

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Avyaya (Causal/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावप्रायः; पञ्चमी-अर्थे अव्यय (therefore/from that reason)

• सर्वप्रयत्नेन: with all effort
• सर्वप्रयत्नेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + प्रयत्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (सर्वः प्रयत्नः = all effort); करणम्

• कार्या: should be done
• कार्या: Kriya (Obligation/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: कार्य (कृदन्त; √कृ (धातु) + यत्)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विधेयविशेषणम् (to be done; should be performed)

• सा: that (Śivarātri observance)
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (referring to शिवरात्रिः)

• नृपसत्तम: O best of kings
• नृपसत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (श्रेष्ठः नृपः)

• कलिकाले: in the Kali age
• कलिकाले: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कलि (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (कलौ कालः = time of Kali); कालाधिकरणम्

• विशेषेण: especially
• विशेषेण: Avyaya-like (Manner/प्रकार)
• Type: Noun
• Root: विशेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन; प्रकार/हेतुवाचक (especially)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम (who)

• इच्छेत्: would desire
• इच्छेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √इष् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• भूतिम्: prosperity; welfare
• भूतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भूति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• आत्मनः: of oneself
• आत्मनः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन

Speaker

Bhartṛyajña

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śivarātri

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: a king (nṛpasaत्तम)

Visual Art Cues

Scene: The sage raises a hand in firm counsel to the king: ‘Therefore, with all effort… especially in Kali-yuga’; the king listens with renewed determination; a calendar/tithi motif and night-lamps hint at Śivarātri.

Characters & Entities

• Śivarātri
• Kali Yuga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In Kali Yuga, disciplined vrata practice is emphasized as a powerful and accessible means to welfare and spiritual uplift.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named; the instruction is universal regarding Śivarātri observance.

What ritualistic prescription is mentioned?

A clear prescription is given: Śivarātri should be observed with full effort, especially in Kali Yuga.